امروز در تاريخ؛ چهارم تیر

خشم خراساني ها از قتل ابومسلم

روزنامه اطلاعات: 20 روزطول كشيد تا خبر قتل ابومسلم خراساني از بغداد به توس (خراسان) برسد و خشم خراساني ها را باعث آيد [منظور خراسان بزرگتر است كه اينك بيشتر اراضي آن در افغانستان، تاجيکستان، ازبكستان و تركمنستان واقع شده اند]. ابومسلم خراساني ۵ ژوئن سال ۷۵۵ ميلادي در بين النهرين (عراق امروز) به تحريك منصور خليفه عباسي ترور شده بود.

قيام هواداران ابومسلم گرچه سرانجام به استقلال ايران انجاميد، ولي در آن ايام به جايي نرسيد. ابومسلم متولد اصفهان كه ژنرالي در خراسان بود در سال ۷۳۷ ميلادي، پس از تصرف شهر مرو، بر ضد حكومت بني اميه قيام كرد و طي چند نبرد به حکومت آنان پايان داد و خلافت را به عباسيان منتقل ساخت. طولي نکشيد که ابومسلم متوجه شد عباسيان هم در دنياپرستي دست كمي از امويان ندارند و لذا به انتقاد از آنان پرداخت و همين امر باعث شد كه منصور خليفه عباسي احساس خطر كند و او را از ميان بردارد.

انگلستان به آبهاي ايران ناو جنگي فرستاد

دولت انگلستان چهارم تيرماه ۱۳۳۰ و چند روز پس از انجام خلع يد از آن دولت در صنايع نفت ايران، دستور انتقال اتباع و مهندسان خود را از آبادان به بصره صادر و ناو جنگي «موريشس = ماريشِس»از نوع رزمناو سبک را روانه آبهاي ايران كرد كه اين اقدام، احساسات ملي ايرانيان را چنان برانگيخت كه گروهي از خلبانان نيروي هوائي داوطلب حمله انتحاري (كاميكازي) به اين ناو شدند.

در همين روز به شناورهاي نيروي دريايي فرمان آماده?باش كامل داده شد، چند آتشبار ساحلي به خوزستان منتقل و براي تقويت روحيه مردم، واحدهاي ارتش در تهران و شهرهاي ديگر در خيابان ها رژه رفتند و تجهيزات و آمادگي خودرا نشان دادند و قرار شد كه اگر تهديد جدّي شود، ثبت نام از داوطلبان براي جنگ آغاز و سربازان احتياط (منقضي خدمت) تا سه دوره به زير پرچم احضار شوند.

همين آمادگي سبب شد كه دولت وقت آمريكا به لندن اندرز دهد كه در شرايط موجود به مصلحت نيست برضد «ايران بپاخاسته» دست به اقدام نظامي بزند.

تشديد فشار دكتر مصدق به شاه

استقبال بي سابقه تهراني ها از دكتر مصدق نخست وزير وقت كه اوايل تيرماه ۱۳۳۱ از سفر اروپا به وطن بازگشته بود وي را مصمم ساخت كه به اتكاي اين حمايت وسيع مردمي، در خارج ساختن امور از دست شاه و محدود كردن اختيارات او در حد يك رئيس تشريفاتي كشور (سلطنت - مشابه پادشاهان اروپايي) تسريع كند و از چهارم تيرماه دست بكار شد كه مقاومت شاه را در پي داشت.

اين كشمكش بود که در اواخر تيرماه، منجر به روي كار آمدن چند روزه قوام السلطنه و رويداد خونين سي ام تير و شكست شاه و هوادارانش و تثبيت قدرت دكتر مصدق (مردم و دمکراسي) شد.