امروز در تاريخ؛ هفدهم تیر

روزنامه اطلاعات: دولت عثماني (تركيه) كه از زمان جنگ چالدران (اوت سال ۱۵۱۴) به دليل داشتن اسلحه آتشين (توپ و تفنگ) ، به حملات زميني خود به قلمرو ايران ادامه مي داد، در سال ۱۵۵۲ (زمان سلطنت شاه طهماسب صفوي) تصميم به حمله به جزاير ايراني خليج فارس گرفت. بهانه اين حمله دريايي اخراج پرتغالي هاي مسيحي از جزيره ايراني «هرمز» بود!. عثماني در سال ۱۵۴۶ ميلادي يمن را تصرف كرده و بر درياي سرخ و تنگه كليدي آن «باب المندب» مسلط شده بود و براي توسعه اين متصرفات، قدرت دريايي پرتغال را در برابر خود مي ديد.

حمله دريايي عثماني به جزيره هرمز هشتم ژوئيه (۱۷ تيرماه) ۱۵۵۲ و با کمک پاشاي مصر (كارگزار عثماني) آغاز ولي با شكست رو به رو شد و پيشروي عثماني در جزيرة العرب، به حجاز و يمن محدود ماند. جزيره هرمز و ساير مناطق ايراني متصرفي پرتغالي ها در خليج فارس در سال ۱۶۲۱ ميلادي- دوران پادشاهي شاه عباس- آزاد و به قلمرو ميهن بازگشت داده شدند.

صلح سال ۱۵۵۵ ايران و عثماني

سازش شاه طهماسب صفوي و سلطان سليمان عثماني که در پي سه جنگ حاصل شد از هشتم جولاي ۱۵۵۵ ميان ايران و عثماني صلح برقرارکرد. اين سه جنگ از سال ۱۵۳۳ آغاز شده بود و يکي پس از ديگري تا سال ۱۵۵۳ ادامه داشت و مذاکرات صلح تا انعقاد قرارداد سال ۱۵۵۵ دو سال طول کشيد. در دو جنگ از اين سه، ايران شکست خورده بود. دو شکست ايران عمدتا به سبب رقابت و دشمني سران ايلات تشکيل دهنده نيروي قزلباش با يکديگر و توطئه و دسيسه بود. همين نزاع داخلي سران ايلات بر سر قدرت و کنترل امور و منافع سبب شده بود که در نخستين جنگ، شاه طهماسب نتواند بيش از چند هزار (کمتر از ده هزار) نيرو وارد ميدان کند و در نتيجه تبريز پايتخت وقت و بخشي از غرب و شمال غربي ايران به تصرف عثماني درآمد. آن چند هزار نيرو هم از صوفيان بودند که شاه طهماسب را «مرشد کامل» و اطاعت از اورا واجب محض مي پنداشتند. سلطان سليمان براي اين جنگ نزديک به دويست هزار نظامي و سيصد توپ فراهم آورده بود. دو دولت در سازشنامه ۱۵۵۵ ارمنستان را ميان خود قسمت کردند، دولت ايران بغداد و مناطق غربي بين النهرين را به عثماني داد و بــه اين ترتيب دولت عثماني به مـناطق جنوب شرقي جزيرة العرب دسترسي يافت. اين سازشنامه علويان (شيعيان) آناتولي شرقي که بخشي از آنان را مهاجران ديلمي (گيلاني) تشکيل مي دادند و هوادار صفويان بودند دلسرد کرد و همچنين کردهارا.

پيمان سعدآباد سرپوشي بر قرارداد واگذاري هرات

هفدهم تيرماه ۱۳۱۶ ميان ايران، تركيه، عراق و افغانستان يك پيمان عدم تجاوز امضاء شد كه چون دركاخ سعد آباد (تجريش) امضاء شده بود به پيمان سعد آباد معروف شد. وزيران امور خارجه افغانستان، تركيه و عراق براي اين منظور به تهران آمده بودند. رسانه هاي آلمان دو سال و چند ماه بعد و پس از آغاز جـنگ جهاني دوم مــدعي شدند كه اين پيمان طبق نقشه انگليسي ها منعقد شده بود تا رضاشاه پهلوي در اجراي انديشه «احياء ايران زمين»، با كمك گرفتن از آلمان و احيانا سازش با مسكو و آنکارا، در صدد ضميمه كردن افغانستان و شرق رود دجله به ايران برنيايد. دولت لندن گمان مي کرد که با پيمان سعدآباد خواهد توانست شرايط مندرج در قرارداد مورخ چهارم مارس ۱۸۵۷ پاريس را منتفي و دست کم کمرنگ کند!.