با بیماری های ضدبیماری آشنا شوید

برترین‌ها-ترجمه از الهام مظفری : اختلالات ژنتیکی نسل به نسل منتقل می‌شوند. گاهی اوقات فقط یکی از والدین ژن معیوب را که حامل بیماری ژنتیکی است منقل می‌کند. برخی از مبتلایان به اختلالات ژنتیکی خاص نسبت به بیماری‌های عفونی یا ویروسی خاصی مقاوم هستند. اگرچه بسیاری از اختلالات ژنتیکی بسیار مضر هستند، اما می‌توانند برای برخی بیماران فوایدی هم داشته باشند. همچنین عفونت‌های ایجاد شده توسط برخی پاتوژن‌ها، شما را نسبت به برخی دیگر از بیماری‌ها مقاوم می‌کنند. بیماری‌های زیر در برابر بیماری‌های خاصی از شما مراقبت می‌کنند.

سلول داسی شکل و مالاریا

افرادی که حامل ژن سلول داسی شکل هستند، نسبت به مالاریا مقاومت بیشتری دارند. سلول داسی شکل بیماری است که در آن سلول‌های قرمز خون تغییر شکل داده، هلالی شکل و مستعد لخته شدن می‌شوند. ۶۰% کسانی که سلول داسی شکل دارند از مالاریا جان سالم به در می‌برند. این یعنی در مناطقی که ناقل مالاریا بیشتر است (آمریکای جنوبی و مرکزی، آفریقا، آسیا و منطقه هند-آرام) تعداد زیادی از افراد سلول داسی شکل دارند. سلول‌های داسی با استفاده از ترکیبی در هموگلوبین به نام هِم از مالاریا جلوگیری می‌کنند. غلظت کم هِم باعث افزایش مونوکسید کربن در خون می‌شود، که نقش مهی در پیشگیری از مالاریا دارد. گروهی از دانشمندان این را روی موش‌ها آزمایش کرده و این نتایج را مشاهده کردند.

بیماری تای‌-ساکس (Tay-Sachs) و سل

ژن تای-ساکس در مقابل مایکوباکتریوم سل از فرد محافظت می‌کند. بیماری تای-ساکس سلول‌های عصبی مغز و نخاع را از بین می‌برد و بیشتر در میان یهودیان اشکنازی رواج دارد (احتمالا به دلیل تفکیک و فقدان مهاجرت در این گروه). ارتباط ثابت شده‌ای بین شیوع ژن تای-ساکس و سل در این جمعیت خاص وجود دارد. مبتلایان تای-ساکس زیرواحد خاصی از آنزیم هگزوزآمینیداز تولید می‌کنند که با از بین بردن مایکوباکتری از سل پیشگیری می‌کند و باعث می‌شود فعالیت باکتری‌های دیگر روی سطح سلول کمتر شود؛ بنابراین با وجود شیوع سل در میان یهودیان اشکنازی، مرگ و میر کمتری بر اثر این بیماری وجود دارد.

فیبروز کیستیک و وبا

کسانی که فیبروز کیستیک دارند نسبت به وبا مقاوم‌تر هستند. فیبروز کیستیک باعث می‌شود مجاری سیستم تنفسی با مخاط غلیظی پوشانده شود. این مخاط در ریه‌ها ساخته و محل مناسبی برای پرورش باکتری ایجاد می‌کند. هم چنین با انسداد آنزیم‌هایی که غذا را در روده کوچک هضم می‌کنند، روی سیستم گوارش اثر می‌گذارد. با این حال مبتلایان اثرات این بیماری و اثرات وبا را تجربه نمی‌کنند.

وبا کشنده است، چون باعث می‌شود بیمار حدود ۱۹ لیتر آب در روز از دست بدهد. فیبروز کیستیک مجاری کلراید را مسدود می‌کند و مایعات را حفظ می‌کند. در نتیجه بیمار آب بسیاری کمتری از دست می‌دهند. دفع محدود مایعات برای زدودن سموم وبا از روده‌ها بدون از بین رفتن آب بدن کافی است؛ بنابراین فقط یک ژن فیبروز کیستیک از اثرات کشنده وبا جلوگیری می‌کند.

فیبروز کیستیک و سل

بین سال‌های ۱۶۰۰ و ۱۹۰۰ حدود ۲۰ درصد از مرگ‌های اروپا در اثر سل بود و به همین دلیل حاملان ژن فیبروز کیستیک که به بلوغ می‌رسیدند تا ژن خود را به نسل بعد انتقال دهند اهمیت داشتند. کسانی که دو ژن فیبروز کیستیک دارند قبل از اینکه بتوانند DNA خود را انتقال دهند می‌میرند. اما کسانی که یک ژن فیبروز کیستیک دارند نسبت به سل مقاومت نشان می‌دهند، از این رو این ژن هنوز در میان اروپاییان رایج است.

آبله گاوی (Cowpox) و آبله (Smallpox)

آبله گاوی، یک عفونت پوستی ویروسی، و در اصل یک آبله خفیف است. هرچند این بیماری خوشایند نیست، اما بدن انسان بعد از یک دوره زمانی خاص پیشرفت عفونت را متوقف می‌کند، بنابراین خود عفونت کشنده نیست. آبله گاوی می‌تواند از آبله پیشگیری کند، چون هر دو در اصل یک عفونت هستند. با ابتلا به آبله گاوی، سیستم ایمنی قادر به ایجاد ایمنی نسبت به آن است. وقتی نوع کشنده تری از این عفونت وارد بدن می‌شود، سیستم ایمنی راحتتر می‌تواند از اثرات شدید آن پیشگیری کند. ادوارد جنر از عفونت گاوی برای ایجاد واکسن آبله در اواخر دهه ۱۷۰۰ استفاده کرد.

فنیل کتونوری و سقط جنین قارچی

پزشکان مشاهده کرده اند که زنان حامل فنیل کتونوری بسیار کمتر از سایرین جنین خود را سقط می‌کنند. فنیل کتونوری بیماری است که باعث تجمع فنیل آلانین در بدن می‌شود و اگر بیمار مقدار زیادی پروتئین مصرف کند، مشکل ساز می‌شود. بدن نمی‌تواند آنزیم تجزیه کننده این ماده را تولید کند و تجمع آن می‌تواند برای بیمار کشنده باشد.

اگرچه فنیل کتونوری موجب مشکلات زیادی می‌شود، اما این مزیت را دارد که مبتلایان را از سقط جنین قارچی حفظ کند. به ویژه در اسکاتلند و ایرلند که آب و هوا برای رشد قارچ مناسب است و برخی از این قارچ‌ها موجب سقط جنین می‌شوند. فنیل آلانین که بیماران فنیل کتونوری را دچار مشکل می‌کند با مواد سمی بیشتر قارچ‌ها که باعث سقط جنین ناگهانی می‌شود مبارزه می‌کند. از آنجا که مبتلایان به فنیل کتونوری، فنیل آلانین زیادی دارند بهتر می‌توانند عفونت‌های قارچی را دفع و از جنین حفاظت کنند.

میاستنی گراویس (Myasthenia Gravis) و هاری

بین بیماران مبتلا به میاستنی گراویس و پیشگیری از هاری ارتباط وجود دارد. میاستنی گراویس یک بیماری عضلانی است که در آن عضلات خسته و ضعیف می‌شوند. این به دلیل نقص ارتباط بین سیستم عصبی و سیستم عضلانی است. هاری سیستم عصبی را از طریق عضلات اسکلتی آلوده می‌کند، چون هاری از طریق گاز گرفتن حیوان منتقل می‌شود. بنابراین کسانی که میاستنی گراویس دارند نسبت به هاری آسیب پذیری کمتری دارند، چون ارتباط بین اعصاب و ماهیچه هایشان مختل شده است. هاری به سختی می‌تواند به سیستم عصبی آسیب بزند چون نمی‌تواند وارد آن شود.

بیماری نیمن پیک (Niemann-Pick) و ابولا (Ebola)

نیمن پیک بیماری است که در آن کلسترول به طور غیر طبیعی در لیزوزوم‌ها جمع می‌شود. کلسترول به دلیل کمبود پروتئین خاصی به نام NPC۱ انباشته می‌شود که کلسترول را از لیزوزوم خارج می‌کند. این پروتئین با عفونت ابولا در ارتباط است. ویروس ابولا به ندرت فیبروبلاست‌های بیمار مبتلا به نیمن پیک را آلوده می‌کند، در حالی که فیبروبلاست‌هایی کهNPC۱ زیادی دارند را به راحتی آلوده می‌کند. ویروس ابولا نمی‌تواند به طور موثر افراد مبتلا به این بیماری را مبتلا کند، چون بدون پروتئین NPC۱ انجام این کار بسیار مشکل است.

بیماری نیمن پیک و بیماری ماربورگ (Marburg)

بیماری نیمن پیک نسبت به ماربورگ هم مثل ابولا مقاومت ایجاد می‌کند. ماربورگ هم مثل ابولا یک فیلوویروس (filovirus) است و نرخ مرگ و میر بالایی دارد. این بیماری موجب خونریزی و سندروم شوک شدید می‌شود که عمدتا برای انسان‌ها کشنده است. بیماران مبتلا به نیمن پیک در مقابل ماربوگ هم با کمبود NPC۱ مقاومت می‌کند که ویروس‌ها را قادر به تکثیر و گسترش می‌کند. از آنجا که ویروس‌ها نمی‌توانند گسترش یابند، بیماران مبتلا به نیمن پیک راحت‌تر با بیماری ماربورگ مبارزه می‌کنند.