امپراتوری‌های بزرگ و فراموش شده آفریقا

وبسایت تابناک باتو : وقتی درباره تمدن‌های باستانی آفریقا سخن می‌گوییم، اغلب تمدن‌های مصر باستان به ذهنمان خطور می‌کند؛ اما آفریقا خاستگاه و موطن بسیاری از امپراتوری‌ها و تمدن‌های قدرتمند بوده است که در مسیر‌های تجاری قرار داشته و شهر‌های زیبا با ساختمان‌ها و معماری‌های شگفت انگیزی داشتند که تا امروز هم نشانه‌ها و آثارشان در قاره سیاه مانده است.

پادشاهی کوش

با وجود اینکه پادشاهی کوش‌ها با سرکشی‌های فراوان همسایگانش در شمال (فراعنه مصری) روبه رو شد، هزار سال همچون قدرتی اقلیمی در قاره آفریقا باقی ماند. این پادشاهی در هزاره دوم قبل از میلاد به اوج عظمت خود رسید، و بر سرزمین‌های زیادی در حاشیه رود نیل (سودان امروزی) دست پیدا کرد. کوش‌ها قدرت اقتصادی خود را از تجارت طلا، آهن، عاج و بخور به دست آوردند و شریک تجاری و رقیب نظامی مصر باستان بودند. کوش‌ها تحت تأثیر همسایگان مصری خود بودند و خدایان مصر باستان را می‌پرستیدند و مردگان خود را مومیایی می‌کردند و اهرام خاص خود را ساختند، به گونه‌ای که در مناطق اطراف پایتخت کوش (مروی) بیش از ۲۰۰ هرم، یعنی تعدادی بیش از اهرام مصر وجود دارد.

سرزمین پونت‌ها

تمدن پونت‌ها یکی از تمدن‌های پر رمز و راز آفریقاست که به ۲۵۰۰ سال قبل از میلاد بازمی گردد تا جایی که در خطوط به جای مانده از مصر باستان نشان می‌دهد، سرزمین پونت ها، سرزمین خدایان مورد پرستش در آن دوران بوده است. سرزمینی سرشار از چوب‌های آبنوس، طلا، و حیواناتی همچون میمون‌ها و پلنگ‌های آفریقایی مصریان باستان ارابه‌های بزرگی را برای تجارت به پونت می‌فرستادند. امروزه مرز‌های این امپراتوری، کامل مشخص نیست و به موضوع بحث‌های داغ و پیچیده‌ای از سوی باستان شناسان و تاریخ شناسان تبدیل شده است. بسیاری از دانشمندان بر این باورند که سرزمین پونت‌ها در سواحل شرقی دریای سرخ آفریقا قرار داشته است.

کارتاژ‌ها

کارتاژ‌ها رقیب روم باستان در جنگ‌های پونی یا جنگ‌های (فنیقی) بودند و مرکز تجاری مهم و پر رونقی به مدت ۵۰۰ سال بودند. کارتاژ‌ها در قرن هشتم یا نهم قبل از میلاد به عنوان شهر کوچک فینیقی در تونس شکل گرفتند پس از آن رشد و توسعه پیدا نموده و به امپراتوری تبدیل شدند. کارتاژ‌ها بر تجارت دریایی که منسوجات، مس، طلا و نقره را در بر می‌گرفت سیطره داشتند. ساکنان پایتخت کارتاژ‌ها در حدود ۵۰۰ هزار نفر بودند و بندر کارتاژ‌ها برای لنگر انداختن ۲۲۰ کشتی کافی بود.

امپراتوری اکسوم

در زمانی که امپراتوری روم رو به ضعف می‌رفت، امپراتوری اکسوم توانست بر بسیاری از قسمت‌های اریتره و شمال اتیوپی سلطه پیدا کند، درباره ریشه‌های این امپراتوری اطلاعات زیادی در دسترس نیست، اما در قرن‌های دوم و سوم میلادی جزئی از حلقه تجاری مهم بین اروپا و خاورمیانه به خصوص در زمینه تجارت طلا و عاج بوده است. امپراتوری اکسوم، خط و نوشتار مخصوص به خود را داشت و از الگوی معماری ویژه‌ای پیروی می‌کرد که بر پایه ساخت ستون‌های سنگی بزرگ استوار بود. اکسوم در قرن چهارم میلادی از مهمترین امپراتوری‌های مسیحی بود تا جایی که با بیزانس‌ها هم پیمان شد. در بین قرن‌های هفتم و هشتم امپراتوری اکسوم به تدریج دچار ضعف و انحطاط شد؛ اما میراث دینی آن هنوز در کلیسا‌های ارتودوکس اتیوپی وجود دارد.

امپراتوری مالی

امپراتوری مالی در ۱۲۰۰ میلادی پس از شورش حاکمی به نام (سوندیاتا کیتا) علیه پادشاه (سوسو) تأسیس شد. سوندیا رعایا را علیه پادشاه متحد کرد و دولت جدیدی را تأسیس کرد. این امپراتوری بر سرزمین‌های وسیعی در غرب آفریقا سیطره داشت و از نظر تجاری بسیار قوی بود. از مهمترین شهرهایش جینی Djenné و تمبکتو Timbuktu را می‌توان نام برد. امپراتوری مالی به مساجد بزرگ و مدارس اسلامی اش شهرت داشت، مانند دانشگاه (سانکوری) در تمبکتو که کتابخانه اش در حدود ۷۰۰ هزار دستنوشته را در بر می‌گرفت. این امپراتوری در قرن شانزدهم میلادی به پایان رسید. امپراتوری مالی در دوران حاکم (مانسا موسی) به ثروت بسیاری دست یافت و به خاطر ثروت و غنایش به الماس آفریقا معروف شد. در یکی از افسانه‌ها آمده که موسی در مسیر سفرش به مکه مکرمه آنقدر طلا توزیع کرد که قیمت طلا برای چند سال در بازار‌های مصر کاهش یافت.

زیمبابوه بزرگ

آثار به جای مانده از زیمبابوه بزرگ یکی از اِعجاب انگیزترین آثار در جنوب صحرای بزرگ آفریقا است، به طوریکه می‌توانید برج‌های دفاعی و دیوار‌های بزرگ ساخته شده از سنگ‌های بزرگ و قطعات بزرگ گرانیت را در آن ببینید. این قلعه‌ی سنگی بسیاری از افسانه‌ها و داستان‌های اساطیری را در برگرفته است و حکایت می‌شود که بلقیس ملکه سبا نیز مدتی را در آنجا ساکن بوده است. این امپراتوری بر بسیاری از بخش‌های بوتساوانا، زیمبابوه و موزامبیک حکمرانی می‌کرد و سرشار از فلزات گرانبها و چهارپایان بوده، با وجود کمبود اطلاعات درباره زیمبابوه بزرگ، آثار باستانی مانند سفال‌های چینی، شیشه‌های عربی و پارچه‌های اروپایی موجود در آن، نشان می‌دهد که مرکز تجاری مهمی بوده است.