هورمون خوش تیپی و رعنایی انسان ها!

برترین ها به نقل از تندرستی: شما کوتاه قد هستید یا بلندقد؟ آیا از قدتان راضی هستید یا هربار که خود را در آینه می بینید آرزو می کنید ای کاش کمی قدبلندتر بودید؟ آیا می دانید چرا برخی افراد کوتاه قدتر و برخی بلندقدتر هستند؟ آیا می دانید برای افزایش قد چه باید کرد؟ پاسخ این سوالات را در سطرهای بعدی این صفحه می توانید پیدا کنید که حاصل گفت و گوی تندرستی با دکتر محسن خوش نیت نیکو، متخصص غدد و عضو هیأت علمی دانشگاه تهران است.

مراحل افزایش قد در سنین مختلف

رشد انسان ها در دوران جنینی بسیار سریع است. بعد از تولد هم رشد همچنان ادامه دارد. به طور کلی مراحل رشد انسان را می توان به چهار دوره زیر تقسیم کرد:

*مرحله جنینی: در دوره جنینی، هورمون ها نقش مهمی در رشد انسان دارند؛ هورمون هایی مانند هورمون شبه انسولینی که یکی از فاکتورهای مهم رشد است. در این مرحله رساندن مواد غذایی و اکسیژن کافی از طریق جفت به جنین بسیار مهم است. اگر جفت در رساندن خون و اکسیژن به جنین دچار اختلال شود رشد جنین مختل خواهد شد.


*دوره شیرخوارگی: مرحله شیرخوارگی از زمان تولد تا پایان دوسالگی است و در این مرحله کم کم رشد کاهش پیدا می کند. شیرخوار در دوره اول زندگی ۲۵ سانتی متر رشد می کند و مرحله دوم زندگی ۱۲ تا ۱۳ سانتی متر رشد می کند و به تدریج از سرعت رشدش کاسته می شود. در مرحله رشد، هورمون های مختلفی ازجمله هورمون تیروئید و رشد موثر هستند.

*از پایان دوسالگی تا زمان بلوغ: انسان در دوران کودکی پنج تا هفت سانتی متر در سال رشد می کند.

*دوره بلوغ: قد فرد در این دوران اغلب ۱۷ درصد افزایش پیدا می کند و تقریبا ۲۰ تا ۲۵ سانتی متر به قد فرد افزوده می شود. می توان گفت انسان در دوره بلوغ دچار جهش رشدی می شود و هر سال ۸ تا ۱۴ سانتی متر قدش بلندتر می شود.

آنچه در رشد جنین موثر است

تغذیه مناسب مادر در دوران بارداری و آرامش روحی و روانی او تاثیر بسزایی در رشد مناسب جنین خواهد داشت. سلامت عمومی مادر هم در این زمینه بسیار حائز اهمیت است و باعث می شود جفت کارکرد بهتری داشته و غذا و اکسیژن کافی به جنین برسد. استعمال دخانیات و سیگار در دوران بارداری تاثیرات نامطلوبی بر رشد جنین دارد. همچنین برخی از بیماری های مادر مانند سرخجه یا اختلالات ژنتیکی جنین می تواند در روند رشد جنین اختلال ایجاد کند.

تغذیه بهتر قد بلندتر

درصورتی که بچه ها تغذیه مناسبی نداشته باشند و چربی، لبنیات و میوه به اندازه کافی دریافت نکنند دچار سوءتغذیه خفیف می شوند و این امر در روند رشد آنها تاثیرات سویی خواهد داشت. برخی از بیماری ها مانند کم خونی مزمن، برخی از اختلالات کروموزومی و بیماری های ژنتیکی هم باعث اختلال در صفحات رشد استخوان های کودک می شود و بر رشد قدی بچه ها تاثیرات منفی خواهد داشت. این درحالی است که دریافت درست و کافی کلسیم و ویتامین D و فعالیت درست غده پاراتیروئید در تنظیم کلسیم بدن و درنتیجه رشد قد موثر است. همچنین املاح معدنی، روی ویتامین ها در رشد کامل قدی فرد موثر هستند.


مشکلات گوارشی و کوتاهی قد

کودکانی که به بیماری های گوارشی مانند سوء جذب، التهاب روده، نارسایی کلیوی و اختلال در تعادل سیستم اسید و باز، اختلالات ریوی و کلیوی مبتلا هستند در صورتی که درمان نشوند رشد قدی مناسبی نخواهند داشت.

دوران بلوغ و قدکشیدن

در مرحله بولغ ترشح هورمون های جنسی باعث جهش رشدی و ظاهرشدن سایر ویژگی های این دوره می شود. هنگامی این جهش رشدی درست و کامل خواهد بود که هورمون رشد، تیروئید و سایر هورمون ها به خوبی ترشح شوند. یکی از اختلالات هورمونی، بلوغ زودرس است. در بلوغ زودرس، افراد قبل از اینکه رشد کاملی داشته باشند صفحات رشدشان بسته می شود. در این موارد توصیه می شود والدین، فرزندان خود را به پزشک ببرند تا با ارزیابی کودک و شناسایی علت بلوغ زودرس، این امر با تجویز داروهای مناسب و بی ضرر متوقف شود.

چرا بلوغ دیر یا زود می شود؟

بلوغ زودرس ممکن است به علت افزایش هورمون های جنسی به وجود آید. بیماری های غده هیپوتالاموس، هیپوفیز یا برخی بیماری های غد جنسی نیز می تواند باعث بلوغ زودرس شود. همچنین تومورهای هیپوتالاموس، تومورهای تخمدان و بیضه هم ممکن است منجر به بلوغ زودرس شوند. علت بلوغ دیررس هم در اختلال در هیپوفیز و هیپوتالاموس و هورمون های جنسی، تومورها و البته عوامل ژنتیکی نهفته است. اگر دختری تا سن ۱۳ سالگی و پسری تا سن ۱۴ سالگی به بلوغ نرسد می گوییم دچار بلوغ دیررس است.

چرا خوب قد نمی کشیم؟

اختلال رشد و کوتاه قدی را براساس علل آن می توان به دو گروه تقسیم کرد: کوتاه قدی به علل ژنتیکی و دیگری به علت تاخیر سرشتی.

*کوتاه قدی ژنتیکی: هنگامی که پدر و مادر کوتاه قد هستند اغلب فرزندانشان هم کوتاه قد خواهند بود. اگرچه کوتاه قدی ژنتیکی درمانی ندارد اما قبل از اینکه خودتان به این نتیجه برسید بد نیست با یک پزشک مشورت کنید تا او بعد از بررسی های لازم به شما بگوید آیا واقعا علت کوتاه قدی فرزندتان ژنتیکی است یا نه.


*اختلال تاخیری سرشتی: این افراد تا سن دو و سه سالگی خوب رشد می کنند اما بعد از این سنین نسبت به همسالان خود رشد خوبی ندارند و دیرتر نیز به بلوغ می رسند اما جای نگرانی نیست چون این گروه در نهایت قد خواهند کشید اما قدکشیدن آنها ناگهانی و سریع خواهد بود.
این مورد هم درمانی ندارد اما تشخیص صحیح در ین مورد مهم است چراکه ممکن است کندی رشد علت دیگری داشته باشد که نیازمند درمان است.

زمان طلایی درمان

زمان طلایی درمان کوتاه قدی قبل از بسته شدن صفحات رشد یعنی قبل از بلوغ یا در دوران بلوغ است. برای درمان، ابتدا پزشک رشد کودک را در یک زمان مشخص مثلا 6 یا 12 ماه بررسی می کند و با انجام آزمایش های لازم تشخیص می دهد که آیا کودک دچار کمبود هورمون رشد است یا مشکلی در غده تیروئید، کبد، کلیه ها و دستگاه گوارش او وجود دارد یا خیر؟

وجود اختلالات گوارشی، اسهال مزمن، دردهای شکمی، نفخ، اختلال در جذب آهن یا بیماری های ژنتیکی همگی ازجمله مواردی هستند که باعث اختلال در رشد می شوند و باید درمان شوند. بعد از اینکه این مشکلات درمان شدند باید درصورت نیاز برای درمان کوتاهی قد اقدام شود. والدین کودکانی که کوتاه قد هستند و پزشک تشخیص می دهد با دارو درمانی می توان قد آنها را افزایش داد باید برای درمان هزینه زیادی بپردازند. باید هرشب به این کودکان هورمون رشد تزریق شود. این روش درمانی طولانی مدت است و تا زمانی که صفحات رشد بسته می شود باید تزریق ها ادامه پیدا کند.


باز نشر: مجله اینترنتی Bartarinha.ir