بهترين مرطوب‌ کننده‌ ها براي ديابتي‌ ها

سلامت ایران - شيرين ميرزازاده: مبتلايان به ديابت، اغلب از مشکلات اندام تحتاني نظير زخم‌ها، عفونت‌ها و گاه حتي قطع پا نگران هستند. اين عوارض ممکن است با شکايتي ساده نظير خشکي شديد پوست آغاز شوند. در چنين مواردي، براي کمک به پايدار نگه داشتن ساختار فيزيکي-شيميايي پوست و کاهش عوارض ناشي از خشکي شديد (Xerosis)، تجويز مرطوب‌کننده‌ها توصيه مي‌شود.

هرچند که براي اين گروه از بيماران، تجويز مرطوب‌کننده‌هاي حاوي آمونيوم لاکتات متداول است، شواهد موجود برتري اين گروه از مرطوب‌کننده‌ها در مقايسه با ساير مرطوب‌کننده‌هاي موجود در بازار، اندک است بنابراين بهتر است براساس شرايط هر بيمار، در نظر گرفتن نسبت هزينه به فايده و عوارض جانبي احتمالي، مناسب‌ترين مرطوب‌کننده را براي وي نسخه کرد.


يک مرطوب‌کننده ايده‌آل، فراورده‌اي است که هزينه‌اش مناسب و استفاده از آن آسان باشد. در عين حال شواهد نشان دهند که در پيشگيري از عوارض ديابت اثربخش است. در اين مقاله، اثربخشي استفاده از مرطوب‌کننده‌هاي حاوي آمونيوم لاکتات در بيماران ديابتي در پيشگيري از بروز عوارضي نظير زخم‌هاي ناحيه پا، عفونت‌ها و درنهايت قطع عضو بررسي شده است.

بازار رقابتي مرطوب‌کننده‌ ها

مرطوب‌کننده‌ها ممکن است حاوي نرم‌کننده (Emollient) باشند که در اين صورت با کاهش تبخير باعث حفظ رطوبت مي‌شوند، يا ممکن است داراي ماده جاذب رطوبت باشند. مرطوب‌کننده‌هاي حاوي آمونيوم لاکتات- نظير آملاکتين (AmLactin) که به صورت غيرنسخه‌اي در برخي کشورها به فروش مي‌رسد-حاوي آب براي آبرساني، آمونيوم لاکتات به عنوان ماده کراتوليتيک، روغن معدني و گليسرين به عنوان حامل رطوبت و پترولاتوم به عنوان حفاظت‌کننده از پوست هستند.

آکوآفور (Aquaphor)، يک پماد درماني پوستي است که حاوي پترولاتوم به عنوان محافظ پوست و نيز روغن معدني و گليسرين به عنوان حامل رطوبت است. مواد موثره موجود در اوسرين (Eucerin)، مشابه مواد موثره موجود در آکوافور هستند؛ اما حاوي گليسرين بوده و پايه آن کرم است. چنين فراورده‌هايي ممکن است در ساير بيماري‌هاي پوستي نيز تجويز شوند و فقط مختص مشکلات بيماران ديابتي نيستند.

اما برخي از فراورده‌ها مختص بيماران ديابتي‌اند. به عنوان مثال، کرم درماني نئوتريک ديابتيک (Neoteric Diabetic Advanced Healing Cream)، حاوي آب به عنوان حامل رطوبت، دايمتيکون به عنوان ماده حفاظت‌کننده از پوست و ويتامينE براي تسريع بهبودي است. کرم ويژه خشکي پوست پاي ديابتي، حاوي ۲ ترکيب محافظ پوست، پترولاتوم و دايمتيکون است.

کرم پاي سالم (HealthyFeet Foot Cream)، حاوي آب به عنوان حامل رطوبت و آرژينين است. لوسيون حفاظت از پاي هرباسين(Herbacin Foot Care) به عنوان يک ترکيب نسبتا طبيعي حاوي کارنوزين و ويتامينE، براي کمک به بهبود الاستيسيتي پوست ساخته شده است. همچنين، هرباسين حاوي آب به عنوان حامل رطوبت و اوره به عنوان کراتوليتيک است. اين فرآورده‌ها حاوي انواع مختلف روغن‌ها و مواد شيميايي هستند که هدف اصلي آنها آبرساني، حفظ رطوبت موجود و مراقبت از ساختار پوست است.

کدام مرطوب‌کننده ارجح است؟

در ۲۶ آگوست سال ۲۰۱۳ ميلادي، متاآناليزي به بررسي مطالعات موجود در اين زمينه پرداخت. ويژگي‌هايي که براي انتخاب مطالعات موجود در اين زمينه در نظر گرفته شد عبارت بودند از لزوم تعيين شدن شدت خشکي پوست از سوي پزشک، وجود خشکي (Xerosis) دوطرفه اندام تحتاني در شروع مطالعه و حداقل دوره ۲۸ روزه مطالعه.


۷ مطالعه براي بررسي کاربرد مرطوب‌کننده‌هاي حاوي آمونيوم لاکتات در بيماران با خشکي پا انتخاب شدند. ۷ مطالعه انتخابي، از نوع تصادفي، دوسوکور و مقايسه‌اي بودند که آثار ۲ ترکيب موضعي را در بيماران با خشکي دوطرفه پا بررسي کردند. خشکي پوست پا براساس معيارهاي ۴ نمره‌اي و ۷ نمره‌اي بررسي شد. در مطالعه آدمولا و همکارانش (Ademola et al)، طي يک دوره ۱۴ روزه درمان و سپس ۱۴ روز پيگيري بدون دريافت دارو،۱۸ بزرگسال مبتلا به خشکي متوسط تا شديد پوست پاي دوطرفه شرکت داشتند. در اين مطالعه، در هر ۲ گروه دريافت‌کننده لوسيون آمونيوم لاکتات ۱۲ درصد و کرم اوره ۴۰ درصد، خشکي به ميزان يک نمره بهبود يافت.

به‌طور مشابه در مطالعه ۶ هفته‌اي دکتر وهر و همکارانش (Wehr et al)، مداخلات به ميزان قابل‌توجهي در مقايسه با وضعيت اوليه، خشکي پوست را در هفته‌هاي ۶ و ۱۰ کاهش داده بود. در اين مطالعه ۵۳ بيمار بزرگسال با شدت خشکي متوسط شرکت داشتند.

روگرز و همکارانش (Rogers et al) نيز طي مطالعه‌اي ۳ هفته‌اي (۳ هفته درمان و ۳ هفته پيگيري) بهبودي قابل‌توجه خشکي پوست را از روز سوم درمان تا پايان مطالعه گزارش کردند.

در مطالعه ۴ هفته‌اي (و سپس ۲ هفته پيگيري) اوي و همکارانش (Uy et al)، تغيير قابل‌توجهي در شدت خشکي بيماران در مقايسه با ميزان خشکي پايه مشاهده شد.

در مقايسه ميزان بهبودي خشکي پوست به دنبال انواع مختلف مداخلات درماني، آدمولا و همکارانش بهبود اندک اما معناداري در گروه دريافت‌کننده اوره پس از دوره ۱۴ روزه درماني مشاهده کردند. البته با گذشت ۱۴ روز از قطع درمان، اين بهبودي پايدار نماند. روگرز و همکارانش نيز تفاوت قابل‌توجهي ميان دو گروه دريافت‌کننده لوسيون آمونيوم لاکتات و گروه دريافت‌کننده لوسيون اسيدلاکتيک در دوره درماني ۳ هفته‌اي نشان دادند.

در مطالعه وهر و همکارانش، مقايسه ميان ۲ روش مداخله درماني نشان داد که لوسيون آمونيوم لاکتات تفاوت اندک اما از لحظ آماري معناداري در ميزان خشکي پوست پس از ۶ هفته درمان در مقايسه با گروه مصرف‌کننده لوسيون اوسرين ايجاد کرده است. ۴ مطالعه ديگر با هدف مقايسه مستقيم ترکيبات مرطوب‌کننده نشان داد که مرطوب‌کننده‌هاي موضعي در بهبود خشکي پوست برتري چنداني بر يکديگر ندارد و هيچ تغيير معناداري در شدت خشکي پوست پاي بيماران مشاهده نشد.

البته درنهايت تمام مبتلايان به خشکي پوست ناحيه پا در اين مطالعات از مصرف مرطوب‌کننده‌ها بهره برده‌اند، اما نکته قابل‌توجه آن است که فقط در يکي از مطالعات بيماران ديابتي شرکت داشته‌اند و نتايج آن يک مطالعه را نمي‌توان به همه مطالعات تعميم داد.

در ۳ مطالعه هم بيماران در معرض خطر عارضه پاي ديابتي از مطالعه خارج شدند و هيچ‌کدام از مطالعات انجام شده، آثار مرطوب‌کننده‌ها در به حداقل رساندن خطر يا پيشگيري از مشکلات اندام تحتاني نظير زخم‌ها، عفونت‌ها و قطع عضو را بررسي نکرد.

نتيجه‌گيري

هنوز به درستي برتري مصرف فرآورده‌هاي حاوي آمونيوم لاکتات بر ساير ترکيبات مورد استفاده در درمان خشکي پوست اندام تحتاني در بيماران غيرديابتي ثابت نشده است. هرچند مرطوب‌کننده‌هاي حاوي آمونيوم لاکتات خشکي را در برخي مطالعات کاهش داده‌اند، اما تفاوت بارزي از نظر باليني ذکر نشد بنابراين، تجويز هر کدام از مرطوب‌کننده‌هاي عنوان شده ممکن است براي کاهش خشکي موثر باشد. به علاوه، فقط يک مطالعه با شرکت بيماران ديابتي انجام شد و جمعيت آنها هم فقط بخش کوچکي از کل افراد تحت مطالعه را شامل مي‌شد.

در اغلب مطالعات انجام شده، بيماران در معرض خطر بالاي ابتلا به عوارض پاي ديابتي از جمعيت تحت بررسي خارج شدند. براساس اين آناليز، توصيه مي‌شود که هزينه‌هاي درمان و عوارض احتمالي آن در انتخاب محصول موضعي براي برطرف کردن خشکي پا در بيماران ديابتي و غيرديابتي در نظر گرفته شود.