بکش و لاغرم کن!

مجله سیب سبز: احساس چاقي مي‌كنيد و به فكر لاغر كردن افتاده‌ايد؟ نمي‌دانيد از كجا بايد شروع كنيد؟ بارها و بارها تلاش كرده‌ايد اما نتيجه نگرفته‌ايد؟ تبليغات و آگهي‌هاي تلويزيونی و ماهواره‌ای و مجلات شما را براي لاغر شدن وسوسه مي‌كنند؟ به حرف چه كسي بايد گوش كرد؟ جاي نگراني نيست، دكتر رضا راست‌منش، متخصص تغذيه و رژيم‌درماني، دكتر محمد هاشمي، دبير انجمن پيشگيري و درمان چاقي، هانیه جباریان، کارشناس‌تغذیه و دکتر عالیه عاشوری ، دکتر داروساز پاسخ بسياري از پرسش‌هاي شما را داده‌اند. اگر به دنبال پاسخي براي پرسش‌هاي خود هستيد پيشنهاد مي‌كنيم حتما اين مطلب را مطالعه كنيد.

به اعتقاد متخصصان، چاق‌ها چيزي حدود ۲۰ تا ۴۰ درصد افراد جامعه را تشكيل مي‌دهند. اين تعداد از افراد به درجاتي از اضافه وزن مبتلا هستند كه تنها و صحيح‌ترين راه ممكن پيش‌روي‌شان مراجعه به متخصص تغذيه و دريافت رژيم غذايي درست همراه با برنامه‌اي منظم از فعاليت‌هاي بدني روزمره است. گاهي متخصصان با در نظر گرفتن شرايط بدني بيمار و براي گرفتن بهترين نتيجه در كنار رژيم غذايي و فعاليت بدني قرص و دارو تجويز و تاكيد می‌کنند تجويز دارو تنها بايد زير نظر متخصص تغذيه باشد و خوددرماني در اين زمينه هرگز نتيجه نخواهد داد.


خوددرماني ممنوع!

قرص‌هاي لاغري در دنيا بسيار متفاوت هستند؛ برخي واقعا موثرند، برخي تاثير كمي دارند و بعضی هم هستند كه نه‌تنها فايده‌اي براي فرد چاق ندارند بلكه مشكلات جسمي او را دوچندان هم مي‌كنند. كاركرد و عملكرد اين قرص‌ها با يكديگر تفاوت‌هاي بسياري دارد. بعضي از قرص‌ها سوخت و ساز را بالا مي‌برند و بعضی ديگر جذب غذا می‌شوند يا حتي اشتها را كاهش مي‌دهند. دكتر راست‌منش مي‌گويد: «مصرف هر كدام از اين قرص‌ها به شرايط جسمي هر فرد بستگي دارد.

براي مثال فردي كه ذاتا كم‌اشتهاست اما به دليل كم‌تحركي يا يك مشكل هورموني به چاقي مبتلا شده نبايد از قرص‌هاي كاهنده جذب چربي استفاده كند زيرا دچار كمبود ويتامين خواهد شد. تشخيص اينكه قرص‌ها چگونه، در چه زمان و با كدام رژيم غذايي مصرف شوند و چه افرادي كانديداي مصرف اين قرص‌ها هستند، فقط بر عهده متخصص تغذيه است.

بكش و لاغرم كن!

وقتي با جامعه‌‌اي با اين درصد بالاي چاقي مواجه هستیم، به تبع بازار گسترده‌اي از انواع و اقسام محصولات تبليغاتي شكل مي‌گيرد كه لزوما همه آنها ما را به هدف‌مان نمي‌رسانند. يادمان باشد وقتي مخاطبان يك محصول زياد هستند شركت‌ها ‌بيشتر به سوددهي خودشان نگاه مي‌كنند. به همين خاطر است كه بايد دقت كنيم از داروهايي استفاده كنيم كه مجوز داشته باشند و اثرات لاغري‌ كه قرار است روي ما بگذارند به قيمت از دست دادن جان‌مان تمام نشود.

دكتر هاشمي مي‌گويد: «دارويي مثل سيبوترامين سال‌ها توسط متخصصان براي بيماران تجويز مي‌شد. اين دارو كاهش اشتهاي شديدي را همراه داشت. دريافت انرژي كم مي‌شد و كاهش وزن به دنبال آن رخ مي‌داد اما بعد از مدتي عوارضي چون اختلالات قلبي و عروقي در افرادي كه از اين دارو استفاده كرده بودند مشاهده شد و بلافاصله اين دارو از فهرست داروهاي مجاز حذف شد.

براي درمان چاقي با استفاده از دارو بايد دو نكته اساسي را مد نظر داشت و آن اينكه اولا نبايد به صورت خودسرانه از اين داروها استفاده كرد ثانيا «حتما» بايد اين دارو‌ها توسط پزشك و متخصص تغذيه براي بيمار تجويز شده باشد. دارو مانند كالاهاي مصرفي ديگر نيست كه فرد طبق سليقه و علاقه‌اش آن را انتخاب كند.»

براي تشخيص دارو‌هاي موثر و مفيد از داروهاي غير موثر و مضر يك راه بيشتر وجود ندارد و آن هم اينكه باور كنيم هر دارويي كه در تلویزيون، ماهواره و توسط وسايل ارتباط جمعي تبليغ مي‌شود مضر و بدون مجوز قانوني است. جالب است بدانيد در كل دنيا تبليغ هر نوع دارو به جز داروهايي مثل استامينوفن كه فرمول ساده و روشني دارند، غير مجاز و غيرقانوني است.

بازي ماهرانه متخصصان و چربي‌ها!

براي كاهش چربي‌هاي بدن بايد حوصله به خرج داد و صبوري كرد. دكتر راست‌منش مي‌گويد: «مطالعات انجام شده در كشورمان نشان مي‌دهد ۵۰ درصد مردان و ۶۶درصد زنان بالاي ۴۰ سال كشور دچار اضافه وزن و چاقي هستند. پس خيلي دور از ذهن نيست كه همه اين چاق‌ها دنبال كوتاه‌ترين راه لاغري باشند که آن هم استفاده از چربي سوزهاست.


يادمان باشد جز در موارد بسيار شديد چاقي كه كار به عمل جراحي مي‌كشد در ساير شرايط ركن اصلي كنترل، درمان و مديريت چاقي همان رژيم غذايي و فعاليت منظم است. رژيم مدرن براي كاهش وزن شامل بازي ماهرانه تركيبات، هورمون‌ها، سوخت و ساز و باكتري‌هاي روده است و اينجاست كه نقش متخصصان پررنگ‌تر مي‌شود.»

قانون بقاي چربي

اينكه به جز انرژي، چربي‌ها هم قانون بقا دارند مسئله بامزه‌اي است. چربي نوعي ذخيره انرژي است كه براي از بين بردن آن، طبق قانون معروف بقاي جرم و انرژي بايد آن را به انواع ديگر انرژي‌ها تبديل كرد.

در واقع چربي هم مانند انرژي براي توليد نيروي محركه بايد به شكل ديگري ظهور پيدا كند؛ مثلا با ورزش كردن و در پيش گرفتن رژيم غذايي درست، مي‌توان ذخيره چربي را در بدن كم كرد بنابراين واژه چربي‌سوز اساسا صحيح نيست حتي برخي چربي‌سوزها حاوي مواد محرك عصبي مانند آمفتامين هستند و عوارض جانبي فراواني مانند پريشاني افكار، تمايل به خودكشي، اختلالات دريچه قلب و مشكلات كبدي ايجاد مي‌كنند.

علاوه بر اينها متخصصان معتقدند، هرقدر وزن به سرعت كاهش یابد، با همان سرعت هم افزايش پيدا خواهد كرد به‌خصوص كه بسياري از داروهاي غيرمجاز به جاي چربي‌سوزي ميزان آب بدن را به سرعت كاهش مي‌دهند و فرد با تصور اينكه دارو موثر بوده باز هم به استفاده از آن ادامه مي‌دهد و اينجاست كه عوارض، جبران‌ناپذير خواهند شد.

فقط قرص كافي نيست

اينكه چطور مي‌شود ما چاق مي‌شويم، نه‌تنها براي خودمان بسيار مهم است بلكه يكي از سوالات اساسي متخصصان تغذيه است. چاقي يا منشاء ژنتيك دارد كه به سختي قابل درمان است یا اينكه بر اثر شيوه نادرست زندگي به وجود مي‌آيد.

در كل اگر بيشتر از نياز بدن‌مان بخوريم و فعاليت‌هاي بدني را از زندگي خود حذف كنيم به‌طور قطع مي‌توانيم ميزبان خوبي براي چاقي باشيم.
در چنين مواردي اكثر متخصصان برعكس كاري كه ما انجام داده‌ایم را تجويز مي‌كنند؛ آنها از ما مي‌خواهند كم بخوريم و بيشتر فعاليت كنيم. مصرف تمام و كمال داروهاي لاغري مجاز در خوش‌بينانه‌ترين حالت پنج تا 10 درصد موفقيت به دنبال دارد كه چنين كاهشي براي سلامت شخص كفايت نمي‌كند و باز هم نياز است به تغيير شيوه زندگي و تغذيه بپردازيم.


دكتر محمد هاشمي معتقد است داروها در اين بين، اساسا نقش كمكي دارند. هيچ دارويي را سراغ نداريم كه مصرف غذايي ما را محدود كند و كاهنده وزن ما به شكل معني داري باشد يا سوخت و ساز بدن‌مان را آنچنان بالا ببرد كه به وزن دلخواه‌مان برسيم.

منشاء گياهي بهانه است

شايد زياد اين جمله به گوش‌تان خورده باشد كه «اين دارو تمام گياهي است.» شايد تعداد قليلي از اين دارو منشاء كاملا گياهي داشته باشد اما يادمان باشد بسياري از سمومي كه مرگ را براي انسان به ارمغان مي‌آورند هم منشاء گياهي دارند. اتفاقا در اين صورت به‌خصوص در مورد داروهاي بدون مجوز وزارت بهداشت، تشخيص سودمند يا مضر بودن اين داروها بسيار مشكل‌تر مي‌شود.

در سال ۱۳۹۱ در پژوهشكده علوم غدد دانشگاه شهيد بهشتي پژوهشي انجام شد كه طي آن ۹ داروي لاغري كه در شبكه‌هاي ماهواره‌اي و عطاري‌ها به‌شدت تبليغ مي‌شد، مورد بررسي و آزمايش قرار گرفت. آزمايشات نشان داد به‌رغم ادعاي شركت‌هاي سازنده، هيچ‌كدام از اين دارو‌ها منشاء گياهي نداشتند و حتي كارخانه معتبري هم مسووليت ساخت آنها را به عهده نگرفته بود. در اين ميان شش دارو، هورمون تيروئيد با دز بسيار بالا داشتند كه يكي از عوارض پركاري تيروئيد لاغري است .