بازگشت به زندگي بعد از سقط

سلامت ایران - مريم منصوري: يکي از مشکلات رايج دوران بارداري در همه جاي دنيا سقط جنين است. علت اصلي آن هم معمولا وجود اختلال‌هاي کروموزومي در جنين است که با ادامه حيات وي منافات دارد. در واقع، سقط يک مکانيسم دفاعي از سوي بدن است تا از تولد يک جنين معيوب و ناقص جلوگيري کند. اما وقتي خانمي جوان دچار سقط مي‌شود و اولين يا دومين بارداري‌اش به سقط مي‌انجامد، چنان سلامت روانش به هم مي‌ريزد که گاهي نيازمند مداخلات پزشکي مي‌شود. با دکتر زهرا يداللهي، روان‌پزشک و پژوهشگر انستيتو روان‌پزشکي دانشگاه علوم پزشکي ايران، درباره همين موضوع گفت‌وگو کرده‌ايم.


آيا سقط جنين واقعا سلامت روان مادر را تحت تاثير قرار مي‏دهد؟

بله، وقتي خانمي سقط جنين مي‏کند به دو دليل مستعد افسردگي مي‏شود؛ يکي تغييرات هورموني که او را درگير افسردگي و اضطراب بعد از زايمان مي‏کند و ديگري از دست دادن جنيني که به او فکر مي‏کرده، او را در خيالش مي‏پرورانده و حتي ممکن است وسايلي را هم براي تولدش آماده کرده باشد. در اين شرايط ممکن است حتي مادر به سوگ بنشيند. سوگ در اثر از دست دادن فرد عزيز يا شيء مورد علاقه‏اي به وجود مي‏آيد که مي‏تواند حتي منجر به افسردگي‏هاي بسيار شديد شود.

چه افکاري بيشتر ذهن مادر را درگير مي‏کند؟

آنچه بيشتر فکر مادر را درگير مي‏کند، اين است که چرا نتوانستم جنينم را حفظ کنم؟ آيا من با ساير خانم‏هايي که باردار مي‏شوند و زايمان مي‏کنند مشکل يا تفاوتي دارم؟ آيا تقصير من بوده يا بيمار هستم؟ اين مشکل زماني بغرنج‏تر مي‏شود که در آزمايش‏ها و بررسي‏هايي که خانم انجام مي‏دهد يک اختلال کوچک هم ديده شود. در اين صورت علاوه بر افسردگي، اضطراب ديگري مبني بر داشتن يک مشکل پزشکي نيز به مادر تحميل مي‏شود.

اين فشارهاي عصبي زماني که سقط براي بار چندم تکرار مي‏شود، بسيار زياد خواهد شد و سلامت رواني خانم را به شدت تهديد خواهد کرد. به‌خصوص اگر از سوي خانواده فشاري هم به او تحميل شود. همچنين انتقاد از اين موضوع از سوي همسر يا خانواده او که مي‏تواند مستقيم يا با طعنه و کنايه‏آميز باشد، مثل گفتن اين جمله‌ها که «تو بچه نگه‏دار نيستي، چرا فلان کار را کردي که بچه بيفتد» يا «حتما عيبي داري که نمي‏تواني بچه را نگه‌داري» و... مي‏تواند عامل اضطراب‏آور ديگري براي خانم باشد.

براي خانم‏هايي که به تازگي سقط جنين داشته‏اند، چه توصيه‌اي داريد؟

مهم‌ترين توصيه‏ام اين است که همان‌طور که از نظر مشکلات پزشکي زير نظر متخصص زنان بررسي مي‌شوند، حتما به يک روان‌پزشک هم مراجعه کنند تا از لحاظ مسائل روان‌شناختي هم بررسي شوند، به‌خصوص اگر خانمي بعد از سقط احساس مي‏کند کم‏حوصله و عصباني است، ساعت خوابش تغيير کرده، تمايلي به انجام کارهاي منزل يا امور شخصي ندارد، کلافه است، اضطراب و دلشوره دارد يا بي‏جهت نگران است، احساس لذتش از شرايط تغيير کرده و مواردي که در گذشته او را خوشحال مي‏کرده در حال حاضر اثري ندارد، ترس يا گريه‏‏هاي بي‏دليل دارد يا بي‏دليل پرخاشگري مي‏کند، نسبت به سلامت و وضعيت جسماني خود بي‏اهميت شده و... بايد علائمش را جدي بگيرد و براي جلوگيري از پيشرفت آنها به روان‌پزشک مراجعه کند. بسياري از اين علائم ممکن است نيازي به درمان دارويي نداشته باشند و با روش‏هاي غيردارويي و آرام‏سازي حل شوند.


اول سلامت‌روان، بعد اقدام به بارداري

اگر خانمي با وجود افسردگي باردار شود، دچار چه عواقبي خواهد شد؟

افسردگي باعث مي‏شود روند زندگي و تفکر افراد نسبت به زندگي و سايرين تغيير کند. خانمي که با وجود ابتلا به افسردگي باردار مي‏شود، قطعا افسردگي و اضطراب خود را به جنينش منتقل خواهد کرد و سلامت او را به خطر خواهد انداخت. تحقيقات نشان مي‏دهد جنين چنين مادراني با وزن کم متولد مي‏شود. همچنين افسردگي و اضطراب مادر در دوران بارداري بر خلقيات و روحيات کودک پس از تولد نيز تاثير مي‏گذارد.

علاوه بر اين، مادر مجددا مستعد افسردگي پس از زايمان و درگير مشکلات پس از زايمان خواهد بود، با پذيرش فرزند و مراحل فرزندپروري مشکل پيدا خواهد کرد و حتي ممکن است روابط خانوادگي و زناشويي‏اش دچار مشکل شود. تصور کنيد چنين کودکي چگونه و چطور تربيت خواهد شد. از اين رو بهتر است متخصصان زنان و زايمان بيشتر با بيمارشان صحبت کنند، با او ارتباط برقرار کنند، مسائل رواني او را ارزيابي کنند و در صورت لزوم حتما وي را به روان‌پزشک ارجاع دهند.

سقط جنين و خانواده

خانواده بايد دقيقا همان‌طور که از يک خانم تازه‌زايمان‌کرده با فرزندي سالم حمايت مي‌کند، از يک خانم تازه‌سقط‌کرده هم حمايت کند. چه‌بسا خانمي که زايمان کرده و فرزند سالمي دارد به فرزندش دلخوش است و احساس آرامش خاطري از اين جهت دارد که بعد از ۹ماه سختي بالاخره فرزند سالمي به دنيا آورده و نسبت به آينده او دلخوش است. از اين‌رو فردي که جنينش را از دست مي‏دهد به حمايت رواني بيشتري از سوي خانواده نياز دارد. پس سعي کنيد بدون چون و چرا کردن موضوع، به او اطمينان خاطر بدهيد که اين اتفاقي است که براي بسياري از خانم‏ها رخ مي‏دهد. بايد با اين موضوع کنار آمد و براي بارداري بعدي آماده شد.

توصيه ديگرم به همسران اين خانم‏هاست. به آنها توصيه مي‌کنم که سعي کنند شرايط و فضاي شادي را براي خانم فراهم کنند و در صورت تغييرات خلق‏وخوي همسرشان صبور باشند و تحملشان را بالا ببرند. ايجاد سرگرمي‏هاي روزمره، تنها نگذاشتن خانم و اثبات اينکه خودش و ادامه خوب زندگي مشترک اهميت بيشتري دارد و او هيچ تقصيري نداشته، مي‏تواند باعث دلگرمي و اميدواري خانم به آينده شود و او را براي بارداري بعدي آماده کند.

متخصصان زنان و زايمان معمولا ۳ ماه بعد از سقط را زمان مناسبي از لحاظ جسمي براي بارداري بعدي توصيه مي‏کنند اما افراد از نظر رواني با يکديگر متفاوت هستند. ممکن است فردي حتي بعد از چند بار سقط از نظر رواني راحت‌تر و در زمان کوتاه‏تري با اين مساله کنار بيايد، آن را بپذيرد و با آمادگي دوباره اقدام به بارداري کند اما فرد ديگري اين‌طور نباشد و سخت براي بارداري بعدي آماده شود.