شومینه ها را خاموش کنید!

هفته نامه سلامت: همیشه برایمان تصویر آدمی که روبروی شومینه روشن در صندلی راحتی لم داده و کتاب می خواند، خیلی لوکس و نشاندهنده یک زندگی مدرن و زیبا بوده. خیلی ها وقتی می خواهند خانه بخرند، داشتن شومینه را یک امتیاز می دانند چون وسیله ای زینتی و مدرن است.

اما اخیرا این دیدگاه با وجود کوچک شدن آپارتمان ها کمی تغییر کرده و مسئولان نظام مهندسی وشهرداری هم به دلیل رعایت نکردن مسائل ایمنی در نصب شومینه، دنبال حذف آن در ساختمان سازی هستند.

موضوع قابل تامل این است که شومینه هایی که در ساختمان ها وجود دارد، از نظر ایمنی و مصرف سوخت در چه وضعیتی هستند واین وسیله چه خطرهایی دارد؟

شومینه در بسیاری از کشورهای دنیا به عنوان وسیله گرمایشی استفاده می شود اما آیا شومینه هایی که در ساختمان ها و آپارتمان های کشور ما استفاده می شوند استانداردهای لازم را دارند؟


دکتر جواد نوفرستی، رییس کارگروه پیشگیری از مرگ های خاموش که دبیر کارگروه ایمنی ساختمان هم است، به «سلامت» می گوید: «استفاده از شومینه های ساختمانی با کیفیتی که در ایران ساخته می شوند کاملا مردود است و در برخی از استان ها با هماهنگی های انجام شده، مقرر شده در ساختمان های جدید شومینه نصب نشود. در کارگروه ما به این مسئله تاکید فراوان شده که استفاده از شومینه به شکلی که در حال حاضر استفاده می شود، باید در ساختمان سازی ممنوع شود. علت آن این است که شومینه ایمنی های لازم را ندارد و چون وسیله گرمایشی باز است، عمده محصولات احتراق را وارد محیط می کند. از طرف دیگر نسبت به گازی که مصرف می کند، گرمای زیادی نمی دهد و راندمان آن از همه وسایل گرمایشی کمتر است. بررسی ها نشان داده که شومینه فقط ۳۰ درصد راندمان دارد و ۷۰ درصد انرژی را هدر می دهد، پس هم از نظر انرژی و هم از نظر ایمنی استفاده از این وسیله گرمایشی مردوداست.»

احتمال نشت دودشومینه

دکتر نوفرستی با تاکید بر ایمن بودن نصب دودکش شومینه توضیح می دهد: «دودکش شومینه چون عمدتا با آجر و مصالح درست و کانال آنساخته می شود، مانند دودکش بخاری و آبگرمکن نیست و احتمال نشت آن بسیار زیاد است، بخصوص نشت به طبقات بالاتر. از طرف دیگر، محصولات احتراق سرشار از گاز مونواکسید کربن است؛ بنابراین شومینه هوای داخل خانه را آلوده می کند. علاوه بر اینها باید بدانیم شومینه و بخاری اکسیژن خانه را مصرف می کنند. براساس نتایج یک بررسی مشخص شدبخاری به اندازه ۱۰ نفر به هوا نیاز دارد، شومینه نیز همین حالت را دارد و هوای داخل خانه را مصرف می کند و چون مطمئن نیستیم که حتما به خوبی می سوزد، گازهای ناشی از احتراق آن وارد محیط خانه می شود و این مسئله بسیار خطرناک است.»

به گفته عضو شورای سیاست گذاری انجمن جامعه ایمن، استفاده از شومینه بخصوص در آپارتمان های کوچک ماننداین است که در خانه هیزم روشن کنیم یا بخاری را در حالی که درش باز است، استفاده کنیم ودر این حالت گاز مونواکسیدکربن زیادی وارد خانه می شود که بسیار خطرناک است.

شومینه هوا را آلوده می کند

آیا وسایل گرمایشی مانند شومینه می تواند در آلودگی هوای خارج از خانه هم نقش داشته باشد؟

دکتر نوفرستی برای پاسخ به این سوال به نتایج تحقیقی اشاره می کند: «متاسفانه همه ما تصور می کنیم فقط خودروها هوا را آلوده می کنند، در حالی که دودکش ساختمان ها از عوامل آلوده کننده هوا هستند. نتایج یک تحقیق نشان می دهد یک ساختمان ۱۰ واحدی که در آن وسایل گرمایشی دودزا وجود دارد، معادل حداقل ۱۰ خودرو آلودگی ایجاد می کند. همچنین برای همه وسایل گرمایشی حد مجاز تولید گاز مونوکسیدن کربن تعریف شده که باید از طریق دودکش از محیط خانه خارج شود اما در مورد شومینه این حد مجاز وجود ندارد و محیط خانه را آلوده می کند.»
دکتر نوفرستی با بیان اینکه هر چه راندمان وسیله گرمایشی بالاتر باشد، آلودگی محیط کمتر است، ادامه می دهد: «در بسیاری از خانه های 65 متری یا حتی کمتر شومینه نصب می شد که بسیار خطرناک است و زمانی که از صاحبان منزل پرسیده می شود چرا از شومینه استفاده می کنید، پاسخ می دهند برای اینکه خانه هوا بگیرد و گرم تر شود، در حالی که اگر سیستم گرمایشی خانه مناسب باشد، دیگر نیازی به این وسیله کم بازده و خطرناک در منازل نخواهدبود.»

شومینه و خطر آسم در بچه ها

شومینه ها با توجه به سوختی که در آنها استفاده می شود، خطرهایی برای سلامت دارند. شیدا ملک افضلی، رییس کارگروه عوامل محیطی موثر بر سلامت وزارت بهداشت به «سلامت» می گوید: «در شومینه هایی که سنتی هستند عمدتا از منابع یا حامل های جامد سوختی مانند چوب یا زغال سنگ استفاده می شود. در این صورت آلاینده هایی که تولید می کنند، ترکیب دوده، بنزو آلفاتیلن، دی اکسید نیتروژن و ذرات معلق است. بنزو آلفاتیلن یک ماده سرطان زاست و در طولانی مدت باعث ابتلا به سرطان ریه می شود. در منازلی که از گاز شهری استفاده می کنند، شومینه آلاینده های کمتری تولیدمی کند ولی مهمترین آلاینده ای که با این وسیله ایجاد می شود، اکسید ازت است. این ترکیب گازی شکل روی سیستم تنفسی اثر می گذارد. تحقیقات نشان داده شانس ابتلا به آسم در کودکان در منازلی که از شومینه و شعله های گاز بیشتر استفاده می کنند، بیشتر خواهد بود. همچنین اگر شعله های شومینه بد بسوزد، مونوکسید کربن نیز ایجاد می شود.»

به گفته مهندس ملک افضلی، از آنجا که زنان و کودکان زمان بیشتری در منزل هستند، بیشتر آسیب پذیرند و در معرض مشکلات تنفسی قرار دارند. رییس کارگروه عوامل محیطی موثر بر سلامت به موضوع دیگری نیز اشاره می کند: «درتمام دنیا از شومینه به عنوان وسیله گرمایشی روتین استفاده نمی شود و در صورتی که شوفاژ موجود نباشد، به ناچار از شومینه استفاده خواهد شد چون شومینه هدررفت انرژی زیادی دارد و باعث انتشار گازهای گلخانه ای و ذرات معلق در هوا می شود. علاوه بر این، می تواند باعث ایجاد مشکلات تنفسی در افراد منزل شود، هوا را آلوده کند و سوخت بسیاری مصرف می کند.»

ملک افضلی توصیه می کند در منازل از شومینه استفاده نشود. اگر هم منزل شومینه دارد، آن را روشن نکنند.