ادراری که هست، اختیاری که نیست

هفته نامه سلامت: دکتر حسین کرمی، فوق تخصص جراحی کلیه و مجاری ادراری، دانشیار دانشگاه علوم پزشکی: شب ادراری وقتی اتفاق می افتد که فردی شب ها هنگام خواب، قادر به کنترل ادرار خود نباشد. شب ادراری 2 نوع عمده (اولیه و ثانویه) دارد. نوع اولیه یعنی از ابتدا وجود داشته و ادامه یافته ولی در نوع ثانویه، فرد بعدها دچار شب ادراری می شود. شب ادراری مبحث گسترده ای است و تشخیص آن به بررسی های تکمیلی نیاز دارد.

شب ادراری در کودکان به دلیل تکامل نیافتن مرکز تخلیه ادرار در مغز است ولی این وضعیت باید تا 6 سالگی در پسران و تا 7 سالگی در دختران تمام شود. تا 10 سالگی 95 درصد از کودکان شب ادراری ندارند و تداوم شب ادراری بعد از این سن شبهه ایجاد می کند اما بیشتر اوقات ناشی از تاخیر در تکامل قسمت کنترل کننده ادرار در مغز و ژنتیک است. اگر پدر یا مادری در کودکی به شب ادراری مبتلا بوده باشند، شانس ابتلای کودکانشان به شب ادراری 44 درصد خواهدبود و در صورتی که هر دو والد در کودکی شب ادراری داشته باشند، شانس ابتلای کودک به 77 درصد می رسد. شیوع شب ادراری در بزرگسالان بعد از بلوغ بین نیم تا 3.2 درصد است.


۱۲ علت شب ادراری

۱- بیماری های عصبی:

بیماری هایی مانند اسپینابیفیدا (بیماری مادرزادی نخاعی در کودک)، مننگوسل و مننگومیلوسل در کودکان می تواند علت بروز شب ادراری در دوره بزرگسالی باشد.

۲- کمبود ترشح هورمون ضدادرار:

کاهش این هورمون در بدن مانع برگشت مجدد مقادیری از آب به خون و دفع شدن بیش از حد آب از کلیه ها می شود و بیمار دچار شب ادراری خواهدشد. در بیماری دیابت بی مزه چنین روندی را مشاهده می کنیم.

۳- عقب ماندگی ذهنی:

۳ تا ۴ درصد افراد مبتلا به عقب ماندگی ذهنی دچار شب ادراری هستند.

۴- مثانه بیش فعال:

این بیماران همیشه احساس می کنند دچار لرزش مثانه هستند. عضلات مثانه انقباض های مهارنشده دارد که باعث می شود شب ادراری طول کشیده در بزرگسالان ایجاد شود. شب ادراری در مبتلایان به مثانه بیش فعال ۳ برابر بیشتر از جمعیت عادی است.

۵- مثانه عصبی:

در این بیماری مثانه کوچک و کم حجم است ولی دیواره ضخیمی دارد و مانند مثانه طبیعی خاصیت کشسانی و نگهداری ادرار را ندارد.

۶- اختلال های روانی:

وقتی فردی به طور ناگهانی دچار شوک روانی می شود، ممکن است استرس های ناشی از آن باعث شب ادراری او شود.

۷- استرس های محیطی:

گاهی تنش ها و فشارهای روانی مداوم نیز باعث شروع شب ادراری می شود.

۸- بیماری های زمینه ای:

بعضی بیماری ها مانند بیماری های نخاعی یا تومور در مغز ممکن است باعث شب ادراری شود.

۹- عفونت های ادراری:

وجود عفونت در مجاری ادرار باعث بی اختیاری ادرار و شب ادراری می شود.

۱۰- اختلال مادرزادی:

یکی از دلایل شب ادراری در دوران بزرگسالی می تواند وجود دریچه ای مادرزادی در پشت مجرای ادرار باشد که باعث تداوم شب ادراری می شود.

۱۱- بزرگی پروستات در مردان:

اگر بزرگی خوش خیم پروستات درمان نشود، فرد قادر به خالی کردن مثانه نخواهدبود و شب هنگام مثانه از ادرار لبریز می شود و شب ادراری رخ می دهد.

۱۲- مصرف بعضی از مواد خوراکی:

مصرف نوشیدنی های کافئین دار یا مشروبات الکلی، یبوست و عواملی از این قبیل در بروز شب ادراری نقش مهمی دارند.

آزمایش های تشخیص پزشکان برای یافتن علت بی اختیاری ادرار

برای تشخیص علت شب ادراری اولین آزمایش، آزمایش کشت ادرار است تا احتمال وجود عفونت در ادرار رد شود.

معاینه فیزیکی در ناحیه نخاع برای یافتن ضایعه ای در ستون فقرات که با گرفتن عکس تکمیل می شود و سونوگرافی از کلیه ها نیز اطلاعات خوبی به پزشک می دهد. اما مهم ترین تشخیص برای شب ادراری در بزرگسالان، تست اورودینامیک یا نوار مثانه است.

نوار مثانه می تواند حس مثانه، حجم آن، خاصیت کشسانی، وجود بیماری های عصبی مثانه، مثانه های بیش فعال و پرکار و وجود هر نوع انسداد در مسیر مجرا را دقیقا نشان دهد. این وسیله برای تشخیص شب ادراری وسیله ای طلایی است.


۱۰ فرمان برای مهار بی اختیاری ادرار

۱- درمان بی اختیاری ادرار باید پس از تشخیص علت آن و متناسب با آن صورت گیرد. اگر کاهش هورمون ضدادرار وجود داشته باشد، باید هورمون تجویز شود، انسدادها برطرف و انقباض ها کنترل شود.

۲- با رفتاردرمانی و با استفاده از تمرین های کگل می توان توان مثانه را برای مقاومت در مقابل سرریز شدن ادرار افزایش داد.

۳- فرد باید به تدریج رفتار خود را برای دفع ادرار تغییر دهد و وقتی احساس تکرر ادرار دارد، زود دستشویی نرود و مقاومت کند تا فاصله بین دفعات دفع ادرار بیشتر شود. این کار کم کم تحمل مثانه را افزایش می دهد.

۴- حداقل ۶ ماه وقت برای پاسخ دهی مطلوب رفتار درمانی نیاز است.

۵- اگر مشکل بیمار با این روش ها حل نشد، می توان با جراحی و با مقداری از روده، مثانه را بازسازی کرد.

۶- برای کسانی که مثانه عصبی دارند، می توان داروی شل کننده عضلات مثانه را تجویز کرد و داروها باید مرتب مصرف شوند.

۷- محدودیت مصرف مواد ادرارآور (چای و نسکافه) قبل از خواب توصیه می شود.

۸- بیماران حتما باید قبل از خواب دستشویی بروند و مثانه خود را تخلیه کنند.

۹- درمان شب ادراری درمانی طولانی است و بیماران باید حوصله داشته باشند. چه بسا نیاز باشد تا آخر عمر دارو مصرف کنند.

۱۰- بعضی از بیماران می توانند از تشک های مخصوص استفاده کنند که به محض خیس شدن با به صدا درآمدن زنگ باعث می شود از خواب بیدار شوند.