آنچه نبايد به فرزندتان بگوييد

برترین ها: من در تلاش بودم كه ۲ كار را همزمان انجام دهم يكي آشپزي در آشپزخانه و ديگري رسيدگي به برخي كارهاي اداري در اتاق بغلي اما بيش از هزار بار با درخواست‌هايي مبني بر تنقلات، آب براي آبرنگ، سوالاتي در مورد اين‌كه سنجاب چطور غذا مي‌خورد و بحث در مورد اين‌كه چرا ابرها آبي هستند و گل‌ها سبزند كار من متوقف شد اما هيچ‌ بهانه‌اي براي رفتار آن روز بعد از ظهر من وجود ندارد. من به طرز وحشتناكي فرياد زدم: «كافيه، از اتاق برو بيرون و اينقدر منو اذيت نكن.» نگاهي به دختر ۲ ساله‌ام همه چيز را نشان مي‌داد؛ چشمانش از حدقه بيرون زده بود. بلافاصله دعا كردم كاش اين كلمات برگردند و من اين حرف‌ها را نزده باشم. همه ما برخي اوقات حرف‌هاي اشتباهي در مورد فرزندان‌مان به كار مي‌بريم و آن‌ها را ناراحت، مغموم و سرگردان رها مي‌كنيم پس حواس‌تان باشد كه برخي جملات را به زبان نياوريد.



جملاتي مانند «ناراحت نباش»، «اينقدر بچه نباش هيچ دليلي براي ترسيدن وجود نداره» را حتما شنيده‌ايد. واقعيت اين است كه بچه‌هايي معمولا گريه مي‌كنند كه نمي‌توانند احساسات‌شان را در قالب كلمات بيان كنند. اين طبيعي است كه پدر و مادر بخواهند كودك را از اين احساسات دور كنند با نهي كودك به انجام كاري در او احساس خوب ايجاد نمي‌كند و حتي ممكن است به كودك اين حس را بدهد كه اين احساسات قابل اعتنا و مهم نيستند. به جاي اين كلمات مي‌توانيد از جملاتي مانند اين‌كه «بايد خيلي ناراحت باشي كه مريم ديگه نمي‌خواد باهات دوست باشه، «قطعا اين امواج مي‌تونن ترسناك باشن اما ما اينجا كنار هم مي‌ايستيم و من قول مي‌دم دستت رو رها نكنم تا اين امواج بگذرن.» مي‌توانيد به او اجازه دهيد احساسات واقعي‌اش را بيان كند.



پدر و مادرهايي كه به‌خود استراحت نمي‌دهند و مدام در حال فداكاري براي فرزندان‌شان هستند بهتر است بدانند كه گاهي اوقات تنهايي باعث شارژ دوباره آن‌ها مي‌شود. مشكل اينجاست كه وقتي شما به بچه مي‌گوييد «اذيت نكن» يا «من سرم شلوغه» آن‌ها اين پيام را دروني مي‌كنند. آن‌ها فكر مي‌كنند، هيچ راهي براي حرف زدن با شما ندارند چون شما هميشه آن‌ها را درك مي‌كنيد. اگر الگوي صحيح داشته باشيد مطمئن باشيد وقتي فرزندتان بزرگ شد ديگر كم حرف نيست و حرف‌هايش را با شما مي‌زند. در زمان‌هايي كه مي‌دانيد بسيار كار داريد از دوستان‌ و خانواده كمك بگيريد، يا كودك را با تماشاي يك كارتون يا بازي مشغول كنيد تا به اين ترتيب زماني را به‌خودتان اختصاص دهيد. پارامترهايي را در اين مواقع مي‌توانيد ايجاد كنيد از قبيل اين‌كه به كودك بگوييد: «مامان بايد يه كاري رو تموم كنه پس تا اون موقع بي‌سر و صدا يه نقاشي قشنگ برام بكش، وقتي كارم تموم شد با هم ميريم بيرون.»



شايد به‌نظر برسد، ذكر فضايل خواهر و برادر يا دوستان كمك‌كننده است. مثل اين‌كه: «ببين علي چه راحت زيپ كاپشنش رو مي‌بنده» اما بايد بدانيد كودك شما خودش است نه علي يا هركس ديگر. متخصصان مي‌گويندکه اين طبيعي است كه والدين از مقايسه براي داشتن يك منبع براي رفتارهاي درست استفاده كنند اما نبايد اجازه دهند كودك‌شان بداند آن‌ها اين كار را مي‌كنند. كودك شما شخصيت و خلق‌و‌خوي خاص خودش را دارد. اصرار به انجام كاري كه كودك آمادگي آن را ندارد مي‌تواند باعث سردرگمي او شود و اعتماد به نفس او را پايين بياورد. به جاي آن مي‌توانيد آنچه را هم‌اكنون در آن قابليت دارد تشويق كنيد «چه جالب كه دستاتو خودت تو آستين كاپشنت كردي!»


فرزندتان، پوشاك تميز و مرتبی به تن دارد اما درست یك ساعت بعد با یك تی‌شرت كثیف، شلوار پاره و موهای به هم ریخته جلوی شما حاضر می‌شود. انتقاد كردن از بچه، زمینه را برای كشاكش فراهم مي‌كند. امكان دارد پدر و مادر بپرسند، پس ما برای مهار فرزندمان چه باید بكنیم؟ جواب اين است، هنگامی كه بچه تصمیم می‌گیرد با دوستانش بیرون برود، بگذارید هر لباسی را كه مایل است، بپوشد اما اگر با شما برای شام خوردن بیرون می‌آید، نباید هر لباسی را كه می‌خواهد، بپوشد. فرزندتان باید ياد بگيرد كه در موقعیت‌های متفاوت، چه بپوشد. والدین می‌توانند شیوه صحیح را درباره موضوعات گوناگون به كودك توضيح دهند.


چه كسي است كه در اين دنياي پر از قرار ملاقات، ترافيك وحشتناك، كم‌خوابي و... اين كلمات را نشنيده باشد؟ بديهي است كه هر پدر و مادري كه كودك نوپا دارد ممكن است يك لنگه كفشش را پيدا نكند يا... اما بايد حواس‌تان به تن صداي‌تان هنگامي كه اين كلمات را استفاده مي‌كنيد، باشد. اگر شما هر روز براي رسيدن به سركار عجله داريد و دير مي‌رسيد طبيعي است كه بخشي از تقصير را به گردن كودك‌تان بيندازيد. بنابراين بايد يك قراري با خود بگذاريد كه هرچقدر كه عجله داريد آن را به گردن كودكان‌تان نيندازيد.



چه چيزي در مورد تشويق مي‌تواند اشتباه باشد؟ كلمات مثبت در مجموع يكي از موثرترين ابزارها براي والدين است. مشكل زماني ايجاد مي‌شود كه تشويق و ستايش مبهم و بي‌رويه مي‌شود. وقتي براي هر كار كوچك فرزند‌تان از تمام كردن شيرش تا كشيدن نقاشي به او مي‌گوييد «چه كار بزرگي كردي» اين جمله معناي اصلي خود را از دست مي‌دهد. براي آن‌ها مي‌توانيد تفاوت تشويق براي چيزهاي كوچك و همچنين تشويق براي كارهاي مهم‌تر را بيان كنيد. سعي كنيد براي كارهاي مهم كودك را تشويق كنيد اگر كودك شما هر روز شيرش را كامل مي‌خورد يا هر روز نقاشي مي‌كشد نيازي به تشويق نيست. بهتر است نگاه تخصصي داشته باشيد به جاي اين‌كه بگوييد «چه نقاشي قشنگي» بگوييد «چه رنگ‌هاي زيبايي براي خال‌هاي سگ به كار بردي.»حواس‌تان باشد كه رفتار كودك را مورد ستايش قرار دهيد نه خود كودك را.



تهديد معمولا نتيجه سرخوردگي والدين است كه معمولا هم موثر نيست. وقتي با خشم مي‌گوييد «اگر يه بار ديگه اين كارو انجام بدي مي‌زنم روي دستت» دير يا زود مجبور مي‌شويد يا تهديدتان را عملي كنيد يا اگر هم اين كار را انجام ندهيد ديگر قدرت لازم را نداريد. اين قبيل تهديد‌ها در تغيير رفتار كودك تاثيري ندارد. طبيعي است كه كودكان كم سن و سال‌تر زمان بيشتري براي يادگيري نياز دارند. مطالعات نشان داده، تكرار در مورد انجام كاري در كودكان ۲ ساله موجب مي‌شود كمتر آن كار را از ياد ببرند. بنابراين استفاده از روش‌هاي كارآمد تاثيرات به‌مراتب بهتري از استفاده از تهديد‌هاي لفظي دارد.



اين جمله كليشه‌اي والدين نه تنها نوعي تهديد است بلكه ترويج نوعي نظم و انضباط سفت و سخت است. براي تاثير بهتر بايد حواس‌تان به موقعيت‌تان باشد. تنبيهي كه به تعويق مي‌افتد با عملي كه فرزندتان انجام داده توالي ندارد و تا وقتي كه پدر خانواده به خانه برسد كودك شما از ياد مي‌برد كه دقيقا چه كار اشتباهي انجام داده است. از سوي ديگر، پيش‌بيني مجازات كار انجام شده ممكن است بدتر از تنبيهي باشد كه كودك مستحق آن است. با تفويض تنبيه به والد ديگر، اقتدار خود را تضعيف مي‌كنيد. ضمن آن‌كه پدر خانواده را در نقش پليس به كودك مي‌شناسانيد.


وقتي برچسب‌هايي از قبيل اين‌كه «اين بچه خجالتي منه» روي كودكان‌تان مي‌زنيد بايد متوجه باشيد كه آن‌ها هر آنچه مي‌شنوند را بي‌چون و چرا باور مي‌كنند حتي وقتي در مورد خودشان باشد. بنابراين برچسب‌هاي منفي مي‌تواند موجب تضعيف اعتماد به نفس آن‌ها شود. حتي كلمات خنثي مانند خجالتي يا هوشمند نيز مي‌تواند تاثيرات منفي بر كودك بگذارد. راه بهتر براي بيان يك خصوصيت خاص در كودك آن است كه از بيرون به قضيه نگاه كنيد و مثلا بگوييد «سارا وقتي مي‌بينه كسي باهاش بازي نمي‌كنه، ناراحت مي‌شه. به‌نظرت چطور مي‌شه كمك كرد احساس بهتري داشته باشه؟»