تاثير سيگار مادر بر زندگي کودک

سلامت ایران - سميه مقصودعلي: مي‌گفت ۲ بار است با سعي و تلاش توانسته باردار شود اما هر دو قبل از ۳ ماهگي سقط شده‌اند و آزمايش‌هاي ژنتيک نيز نشان داده هيچ چيز غيرطبيعي‌اي وجود ندارد. مدام همسرش را سرزنش مي‌کرد و مي‌گفت بارها به او گفته‌ام سيگار نکش و بگذار راحت بچه‌دار شويم اما قبول نمي‌کند و مي‌گويد سيگار کشيدن من چه ربطي به سقط جنين تو دارد؟!

سالانه ۳۰۰ ميليون نفر در دنيا در اثر ابتلا به بيماري‌هاي ناشي از مصرف دخانيات فوت مي‌کنند. برخي از اين افراد زنان و کودکاني هستند که همسر يا والدين سيگاري دارند. با دكتر حسن آذري‌پور، عضو كميسيون سياست‌گذاري كنترل دخانيات كشور در مورد تاثير دود دست دوم و دست سوم سيگار بر زنان باردار، جنين و کودکان گفت‌وگو کرده‌ايم.


اصطلاح «سيگاري دست دوم» که در ميان پزشکان رواج دارد، به چه معناست؟

سيگاري دست دوم کسي است که دود محيطي مواد دخاني را که به وسيله فرد سيگاري کشيده شده، استنشاق مي‌کند. بخشي از اين دود ناشي از سوختن مستقيم تنباکوي سيگار، قليان يا پيپ است که مستقيم وارد محيط مي‌شود. بخشي نيز حاصل بازدم مصرف‌کننده است. مطالعه‌هاي مختلف نشان داده ترکيب‌هاي حاصل از سوختن مواد دخاني وقتي وارد ريه مي‌شود، تحت‌تاثير برخي آنزيم‌ها تغيير مي‌کند و در جريان دود بازدم در محيط منتشر مي‌شود. دود دست دوم را اطرافيان فرد سيگاري بالاجبار استنشاق مي‌کنند و به همين دليل به اين افراد «سيگاري تحميلي» هم مي‌گويند.

در مورد عوارض مصرف دخانيات زياد شنيده‌ايم. افرادي که سيگاري تحميلي هستند هم دچار همين عوارض مي‌شوند؟

بگذاريد با سند صحبت كنم؛ در سال 2000 در مجله لنست نتايج تحقيقي منتشر شد که در آن 4 بيماري عفونت گوش مياني، عفونت ريه، حمله آسم و آبريزش چشم و بيني بررسي شده بودند. محققان براي مدتي معين کودکاني که به دليل اين بيماري‌ها به اورژانس مراجعه مي‌کردند، زير نظر گرفتند و از والدين آنها از نظر سيگاري بودن يا نبودنشان پرسيدند. نتايج نشان داد اين بيماري‌ها در کودکاني که والدين سيگاري دارند، حدود 40 درصد شايع‌تر از ساير کودکان است.

ميزان ابتلاي کودکاني که هر دو والدشان سيگاري بودند به اين بيماري‌ها به مراتب بيشتر از کودکاني بود که فقط يک والد سيگاري داشتند و در کودکاني که مادر سيگار مي‌کشيد، در مقايسه با آنها که پدر سيگاري داشتند، درصد ابتلا بالاتر بود. در سال 2005 در اروپا نيز مطالعه‌اي انجام شد که نتايج آن نشان داد حدود 200 هزار نفر از کارکنان صنعت هتلداري و رستوران‌داري غيرسيگاري به دليل بيماري‌هاي وابسته به سيگار فوت کرده‌اند. اين افراد در محيط‌هايي کار مي‌کردند که ناخواسته و به شکل تحميلي مجبور به استنشاق دود سيگار بودند.

دود دست دوم روي جنين هم تاثير منفي مي‌گذارد؟

بله، سلامت خانم‌هاي باردار و جنينشان چه خود سيگاري باشند چه به صورت تحميلي دود دخانيات اطرافيان را استنشاق کنند به دليل سمومي که از دود سيگار وارد بدن مي‌شود، به خطر مي‌افتد. دود دست دوم سيگارحتي قبل از تشکيل جنين هم مي‌‌تواند بر قدرت باروري زن‌ها اثر منفي بگذارد. تحقيقات علمي نشان داده در خانم‌هايي که سيگاري‌اند يا همسرانشان سيگار مي‌کشند، احتمال بارداري خارج رحمي بيشتر است و اين موضوع نه‌تنها در نهايت باعث سقط جنين مي‌شود، بلکه به دليل پارگي لوله‌هاي فالوپ يا تخمداني جان مادر را هم به خطر مي‌اندازد. سقط‌هاي خود به خود نيز در اين خانم‌ها شايع‌تر است.

جنين در حالت عادي اکسيژن مورد نياز را از بدن مادر تهيه مي‌کند و چون در خانم‌هاي سيگاري يا سيگاري تحميلي ميزان غلظت اکسيژن در خون کم است، جفت بزرگ‌تري تشکيل مي‌شود. هرچه جفت بزرگ‌تر باشد، احتمال کنده شدن آن بيشتر است و احتمال سقط خود به خود بالا مي‌رود. رسوبات مواد دخاني در جفت نيز خود مي‌تواند باعث تسريع کنده شدن جفت و سقط شود. حتي اگر براي جنين اتفاقي نيفتد و سقط نشود چون ميزان منواکسيدکربن در سطح خون بالاست، احتمال بروز نقص‌هاي مادر‌زادي مخصوصا در ريه اين جنين‌ها بيشتر است.

بعد از تولد نيز در نوزاداني که مادر يا پدر سيگاري دارند، احتمال بروز وقفه تنفسي و نشانگان مرگ ناگهاني نوزاد، ابتلا به بيماري‌هاي قلبي عروقي، عفونت‌هاي گوش مياني و... بيشتر است. حتي اين کودکان IQ پايين‌تري هم دارند.


اگر پدري در حضور همسر باردار يا فرزندانش سيگار نکشد چطور؟ اين عوارض باز هم وجود خواهد داشت؟

بله، چون دود دست سوم مواد دخاني يعني در واقع دودي که به دنبال رسوب دود سيگار روي پوست بدن يا لباس فرد سيگاري باقي مي‌ماند و با نزديک شدن به اطرافيان منتقل مي‌شود، همچنان آسيب‌زاست. دود دسته سوم به‌خصوص براي کودکاني که مشکلات تنفسي دارند، مضر است. توصيه اصلي اين است که والدين اصلا سيگار نکشند. اگر نمي‌توانند، حداقل در حضور ديگران سيگار نکشند.

اگر خارج از منزل سيگار مي‌کشند هم حتما قبل از تماس نزديک با همسر و فرزندانشان به محض رسيدن به خانه، قبل از در آغوش كشيدن كودك و بوسيدن او، لباس‌هايشان را عوض کنند و دست و صورتشان را بشويند تا ترکيب‌هاي سمي پاک شود.