کاهش استرس بارداری با نقشه قبلی

هفته نامه زندگی مثبت - دکتر لیلا بهنام، روان شناس خانواده: مادر شدن یکی از شیرین ترین تجربه های زنان است اما همین تجربه شیرین گاهی می تواند کام والدین را تلخ کند، آن هم نه تنها خانم هایی که در زندگی شان با مشکل های زیادی دست و پنج نرم می کنند بلکه هر زنی ممکن است در این دوران به افسردگی مبتلا شود و استرس های مضاعفی را متحمل شود، اما چرا؟

بارداری حتی اگر با برنامه ریزی قبلی و آمادگی کامل همراه باشد باز هم تغییر بزرگی در زندگی هر زنی محسوب می شود و هر تغییری هرچند خوشایند همواره می تواند زمینه ساز اضطراب و به دنبال آن افسردگی باشد. از طرف دیگر، تغییرات هورمونی هم یکی از عوامل بسیار مهم ابتلای خانم ها به افسردگی بارداری هستند. در دوران بارداری به ویژه ماه های اول سطح برخی از هورمون های بدن خانم باردار خیلی سریع افزایش پیدا می کند و همین موضوع وضعیت شیمیایی مغز را به هم می زند و فرد مستعد افسردگی می شود.


این در حالی است که برعکس این امر بعد از زایمان اتفاق می افتد. بعد از زایمان سطح برخی از هورمون ها در بدن کم می شود که می تواند باعث بروز افسردگی در خانم ها شود.

اما تغییراتی هورمونی تنها دلیل ابتلا به افسردگی بارداری نیست و عوامل محیطی نیز می توانند در این زمینه موثر باشند. در ادامه به برخی از عوامل موثر و زمینه ساز ابتلا به افسردگی بارداری اشاره می کنیم:

• افرادی که سابقه ابتلا به اختلال هایی مانند افسردگی، اضطراب و وسواس دارند.

• بی توجهی همسر یا حتی حضور نداشتن او

• بارداری ناخواسته، بارداری در سین پایین و بارداری سخت (به طور مثال مادرانی که به دلایل پزشکی باید در دوران بارداری استراحت مطلق داشته باشند) و حتی ویارهای سخت دوران بارداری

سابقه بارداری های ناموفق و سقط های مکرر

افرادی که بعد از مدت ها درمان های ناباروری، باردار می شوند. این افراد مدام نگران و مضطرب هستند که آیا دوران بارداری به خوبی تمام خواهد شد و فرزند آنها سالم به دنیا می آید و همین اضطراب می تواند زمینه ساز افسردگی در آنها شود.

پیشگیری قبل از بارداری

برای پیشگیری از افسردگی دوران بارداری بهتر است تا حد امکان قبل از باردار شدن ملاحظات لازم را انجام دهید. بنابراین نخستین گام این است که با برنامه ریزی و در زمان مناسب باردار شوید. مثلا اگر دچار اختلال هایی مانند افسردگی و اضطراب هستید ابتدا آنها را درمان کنید. در ضمن هرگز فکر نکنید بچه دار شدن راهی است برای حل اختلاف های شما و همسرتان چرا که این موضوع نه تنها کمکی به شما نمی کند بلکه مشکل هایتان را بیشتر خواهد کرد. پس اگر مدام با همسر تان بحث و بگو مگو و دعوا دارید ابتدا مشکل هایتان را حل و بعد به بچه دار شدن فکر کنید.

بعد از بارداری هم اگر نشانه های افسردگی و تغییرات خلقی را در خودتان احساس کردید با پزشکتان درباره آنها صحبت کنید.

در بسیاری از موارد کمی تغییر در شیوه زندگی افسردگی شما را کاهش می دهد اما گاهی هم ممکن است از اقدامات پزشکی مانند روان درمانی، رفتاردرمانی و در صورت نیاز دارو درمانی استفاده شود. نکته مهم این است که زنانی که نسبت به درمان افسردگی بارداری خود بی تفاوت هستند بعد از زایمان افسردگی شان باقی می ماند و تشدید می شود و البته درمانش هم سخت تر خواهد بود.


برای بچه دار شدن برنامه ریزی کنید

بچه دارشدن یک مرحله بسیار مهم، ویژه و متفاوت در زندگی هر فردی است که با هیچ یک از مراحل دیگر زندگی انسان قابل مقایسه نیست. برای اینکه وارد این مرحله از زندگی شوید باید به ۲ اصل اساسی در زندگی توجه داشته باشید، بینش و پذیرش. یعنی اینکه باید قبل از بچه دار شدن به راستی بدانید که قرار است وارد چه مرحله جدیدی در زندگی خود شوید.

واقعیت این است؛ تصوری که ما از فرزندپروری دیگران داریم تصویری ناقص در این مورد به ما می دهد. بنابراین باید با پرس و جو و مطالعه و حتی کمک گرفتن از نظرات کارشناسان به درک درستی از این دوران برسیم و سپس تصمیم بگیریم آیا واقعا می توانیم مسئولیت بچه دار شدن را بپذیریم یا نه. چرا که این دوره سرشار از مسئولیت هایی است که هرگز تمام نخواهند شد. به ویژه یک سال اول پر از مشغله ها، نگرانی ها و سختی های خاص خودش است که برنامه زندگی والدین را به هم می ریزد و روی رابطه آنها با دیگران و حتی خودشان تاثیر می گذارد.

در صورتی که خانواده ای مرد نخواهد بچه دار شود و به اصرار زن صاحب فرزند شود احتمال زیادی دارد که مرد در دوران بارداری و بعد از وضع حمل به خوبی از همسرش حمایت عاطفی نکند. این در حالی است در این ۲ مرحله زن به حمایت عاطفی زیادی از سوی همسرش نیاز دارد و کم توجهی یا بی توجهی مرد می تواند زن را در معرض آسیب هایی ازجمله ابتلا به افسردگی بعد از زایمان قرار دهد.

چنین وضعیتی به طور حتم روی بچه هم تاثیر می گذارد و فرزندان خانواده در معرض دلبستگی ناایمن دوران نوزادی است که خود زمینه ساز بسیاری از اختلال های روان شناختی بزرگسالی خواهد بود. در چنین شرایطی مشکل های جسمی زن در دوران بارداری مانند تهوع و استفراغ و حتی درد زایمان و سزارین بیشتر خواهد بود و بیشتر در معرض افسردگی بعد از زایمان قرار دارد.

بچه این خانواده هم در معرض دلبستگی ناایمن دوران نوزادی و مشکل های بعد روان شناختی قرار خواهد داشت. بنابراین بدون توافق قلبی زن و مرد هرگز زوج ها نباید بچه دار شوند.

اگر یکی از زوج ها بعد از گذشت سال های قابل قبول از ازدواج همچنان دوست ندارد بچه دار شود و این موضوع باعث اختلاف بین زوج ها شده باید به یک متخصص مراجعه کنند. چنین مقاومتی ممکن است ریشه در یک اضطراب بیمارگونه داشته باشد.