چرا کودکان از مدرسه رفتن هراس دارند؟

هفته نامه سلامت - عطیه رضایی*: اگر فرزندتان از مدرسه رفتن هراس دارد، هرگز تحقیر و تمسخرش نکنید و هرگز دوست داشتنش را مشروط به مدرسه رفتن نکنید و نگویید اگر مدرسه نروی، دوستت ندارم یا مادرت نیستم و... در اولین روزهای رفتنش به مدرسه هم حتما خودتان یا همسرتان در خانه بمانید تا وقتی برگشت، از احساساتش و اتفاقات مدرسه‌‌اش با شما حرف بزند

اولین روزهای مدرسه پر از تلاطم‌های عاطفی برای والدین و فرزندان است. فرزند شما قرار است برای اولین بار از آغوش گرمتان دور شود و چند ساعتی از روزش را در جایی به نام مدرسه باشد. بعضی کودکان تجربه رفتن‌به مهدکودک و پیش‌دبستانی ندارند یا اگر به مهد رفته‌اند، مکلف به انجام مشق و درس و حضور مستمر نبوده‌اند بنابراین محیط مدرسه و ورود به آن می‌تواند برایشان دلهره و اضطراب ایجاد کند.

در این شرایط جدایی از والدین، به‌خصوص مادر، برای برخی کودکان دشوارتر و با علائمی همراه می‌شود که والدین باید آنها را شناسایی کنند و برای حل آن راهی داشته باشند تا به ‌این ‌ترتیب اولین روز مدرسه به ‌جای همراه شدن با گریه فرزند با خاطره‌ای هیجان‌انگیز همراه شود و کودک دیگر از رفتن به ‌جایی که اصلا برایش آشنا نیست، ترسی نداشته باشد و آن را فرصتی برای دوستی و آشنایی با محیط جدید ببیند.

۱. ترس از مدرسه رفتن بین کودکان، طبیعی است. این ترس و مهم‌تر از آن احساسات کودکان نسبت به این مساله را درک کنید و از آنها بخواهید درباره ترس خود صحبت کنند. با این روش، کودکان احساس خود را نسبت به مدرسه رفتن بیان می‌کنند و این باعث می‌شود راحت‌تر با این مساله کنار بیایند اما در موارد شدیدتر مشکلی به نام اختلال اضطراب جدایی وجود دارد که باید جدی‌تر به آن پرداخته شود.

2. اختلال اضطراب جدایی در هر سنی در کودکان ممکن است وجود داشته باشد ولی کودکان در سنین مدرسه بیشتر آن را تجربه می‌کنند. همه کودکان نسبت به والدین خود وابستگی عاطفی دارند و این وابستگی در حد تعادل هیچ‌گونه مشکلی برای والدین و کودک ایجاد نمی‌کند ولی مادرها و به‌خصوص مادرانی که بیش ‌از اندازه کودک را به خود وابسته کرده‌اند، از کودک خود شخصیتی می‌سازند که حتی قادر نیست زمانی کوتاه دوری از مادر را تحمل کند. معمولا کودکانی که دچار اضطراب جدایی هستند، مادرانی دارند که ویژگی‌هایی مثل اضطراب، حمایتگری مفرط، تردید در تصمیم‌گیری و حساسیت عاطفی شدیدی دارند و این اضطراب خود را با بیان افکار منفی و استرس‌زا به بچه‌ها منتقل می‌کنند.

۳. سازگار شدن کودک با شرایط جدید از جمله مدرسه رفتن به خلق‌وخوی هر یک از کودکان بستگی دارد. نمی‌توانید انتظار داشته باشید کودکان دیدگاهی مشابه بزرگسالان داشته باشند و به ‌سرعت با شرایط مدرسه کنار بیایند، مخصوصا که این مساله در مورد کودکان با اختلال اضطراب جدایی سخت‌تر است.

4. ترس از مدرسه رفتن ممکن است دلایل مختلفی داشته باشد؛ وابستگی شدید به مادر، اعتمادبه‌نفس پایین کودک، ترس از تنهایی و دوری از خانواده، ترس از درس و مدرسه و تنبیه و شنیدن خاطرات بد و نامطلوب از پدر و مادر ازجمله علت‌های این ترس است. مادر یا پدری که تجربه‌های منفی توام با وحشت، ترس و اضطراب خود را از دوران تحصیل و مدرسه و تنبیه و توبیخ‌ها به کودک انتقال می‌دهند و از او می‌خواهند مواظب رفتارهایش باشد، خواه‌‌ناخواه، بذر ترس از مدرسه را در افکار او می‌کارند.

۵. والدینی که یکی از کودکان خود را بر اثر ابتلا به بیماری یا عوامل دیگر از دست می‌دهند، حساسیت بیشتری نسبت به مراقبت و نگهداری از کودکان دیگرشان دارند و همین موضوع باعث می‌شود کودکان ناخودآگاه اضطراب ناشی از جدایی از پدر و مادر را تجربه کنند.

6. در یک مورد شایع آنچه ترس از مدرسه به نظر می‌آید، درواقع ترس از ترک منزل است. وقوع حوادثی ناگوار مثل دعوای والدین در خانواده باعث می‌شود کودک تصور کند اگر به مدرسه برود و دور از محیط خانواده باشد، اتفاق ناگواری می‌افتد.

۷. قدم اول برای حل این قبیل مشکلات، اقدام والدین است. پرهیز از وابسته کردن کودک به خود و پرهیز از تلقین‌های منفی در کودکان زیر۶سال که ناشی از اضطراب جدا شدن از پدر و مادر است و ایجاد روحیه مستقل برای آمادگی کودک در مواجهه با مدرسه از اقدامات اولیه‌ای هستند که والدین باید اجرا کنند. همچنین والدین نباید تجارب و بازخوردهای منفی خود را به کودک انتقال دهند.

8. در سنین قبل از مدرسه، از ترساندن بچه‌ها، ایجاد رعب و وحشت از معلم و تشبیهاتی مانند «اگر بچه خوبی نباشی، به معلمت می‌گویم که تو را در کلاس نگه دارد» بپرهیزید. سعی کنید خاطرات، تجارب مثبت، شاد و جالب خود را با کودکان در میان بگذارید. از معلم‌ها با القاب خوب یاد کنید. پیش از آغاز مدرسه کودکان را با مسوولان، معلمان و جو مدرسه آشنا کنید تا حس امنیت در آنها ایجاد شود.

۹. برای کاهش ترس کودکان باید در هر مقطع از وجود پدر خانواده به‌طور دائم در مدرسه کمک گرفت. پدر خانواده با ایجاد روابط عاطفی پایدار می‌تواند کودکان را برای ورود به مدرسه آماده کند و شیوه برخورد با مسائل و مشکلات عاطفی و آموزشی را به کودکان بیاموزد.

10. اگر فرزندتان همچنان از مدرسه رفتن هراس دارد، از تحقیر او بپرهیزید و دوست داشتن را مشروط به مدرسه رفتن نکنید و هرگز به او نگویید اگر مدرسه نروی، دوستت ندارم یا دیگر مادرت نیستم. در روزهای ابتدایی رفتن فرزند به مدرسه نیز حتما باید یکی از والدین هنگام برگشت کودک به خانه در منزل حضور داشته باشد تا کودک درباره احساس خود و اتفاقاتی که در مدرسه برای او افتاده، صحبت کند.

* روان‌شناس بالینی