چگونه در مــاه تيـر زنده بمانیم

با گرم‌شدن هوا بحث مربوط به بيماري‌هاي مرتبط با فصل گرما هم داغ مي‌شود؛ از بيماري‌هاي خاص سفرهاي تابستاني بگيريد تا آفتاب سوختگي و گرما‌زدگي كه اين آخري هيچ‌گاه متناسب با خطراتي كه ممكن است براي بيمار ايجاد كند، مورد توجه قرار نگرفته است. يكي از بيماري‌هاي مرتبط با گرماي هوا، گرفتگي عضلات در اثر گرماي هواست كه كمتر راجع به آن صحبت شده است.



گرفتگي عضلات در اثر گرما در كنار خستگي گرمايي و گرما‌زدگي به‌عنوان بيماري‌هاي مرتبط با گرماي هوا شناخته مي‌شوند. از ميان اين 3 مورد، گرفتگي عضلات در اثر گرما كمتر از بقيه موارد به آن اشاره شده اما به‌هرحال، مشكل دردناك و هشداردهنده‌اي است. گرفتگي عضلات در اثر گرما نخستين علامت ابتلا به بيماري‌هاي مرتبط با گرما به‌خصوص خستگي گرمايي است و از اين نظر بايد مورد توجه و اقدام فوري قرار گيرد.



پيشگيري، كليد اصلي جلوگيري از ابتلا به گرفتگي عضلات يا ساير بيماري‌هاي مرتبط با گرماست. كسي كه يك‌بار در اثر گرما دچار گرفتگي عضلات شده بسيار مستعد است تا دوباره دچار اين مشكل شود. بهترين راه اين است كه در هواي گرم ورزش يا كار نكنيد اما اگر انجام آن ضروري است بايد حتما براي جلوگيري از كم شدن آب بدن مايعات كافي بنوشيد. در ضمن بهتر است مدت زمان كار يا ورزش تا حد امكان محدود شود. برخي از مشاغل به‌دليل ماهيت كار خود بيشتر مستعد ابتلا به چنين بيماري‌هايي هستند مثلا كارگران راه و ساختمان يا كساني كه روي سقف كار مي‌كنند. چنين افرادي بايد تا حد امكان از لوازمي مثل كلاه يا عينك استفاده كرده و هر چند وقت يك‌بار براي استراحت به يك محل خنك بروند يا هر چند روز يك‌بار كار را تعطيل كنند تا بدن‌شان بتواند توان مقابله با گرما را حفظ كند. نوشيدن آب كافي نكته مهم ديگري است كه به آن اشاره شد. اگر شغل كسي به‌گونه‌اي است كه بايد در گرما كار كند بايد حتما بطري آب به همراه داشته و هر چند وقت يك‌بار آب بنوشد تا بدن دچار كمبود آب نشود.


گرفتگي عضلات در اثر گرما معمولا بلافاصله قابل درمان است.فرد بايد كليه فعاليت‌هاي خود را متوقف كرده و به يك مكان خنك برود و استراحت كند. با كشش ملايم و آرام مي‌توان عضلات اسپاسم كرده را از شدت گرفتگي و درد كاهش داد.نوشيدن مايعات خنك(ترجيحا آب) يا محلول (ORS) مي‌تواند مايعات از دست رفته را به‌خوبي جايگزين كند. اگر اين اقدامات به موقع و به درستي انجام شود، گرفتگي عضلات در اثر گرما بدون مشكل و به سرعت بهبود خواهد يافت.اگر گرفتگي شديد است و قابل كنترل نيست بايد حتما از درمان‌هاي پزشكي استفاده كرد. واقعيت اين است كه گرفتگي گرمايي شديد ممكن است خستگي گرمايي باشد به‌خصوص اگر فرد حالت تهوع، سرگيجه، ضعف و خستگي شديد داشته باشد يا اگر وقتي در محيط خنك قرار مي‌گيرد از شدت عرق‌كردنش كاسته نشود احتمال ورود به مرحله خستگي گرمايي يا گرمازدگي شديد بيشتر مي‌شود.



به‌طور كل، هر كسي كه در محيط گرم فعاليت شديد بدني داشته باشد، ممكن است دچار گرفتگي عضلات شود. اما افرادي كه در آن‌ها مكانيسم كنترل حرارت بدن چندان قوي نيست مثل نوزادان، بچه‌هاي خردسال و افراد خيلي مسن بيشتر در معرض خطر ابتلا به اين مشكل هستند. اگر منزل يا محل كار فاقد دستگاه‌هاي خنك‌كننده باشد، احتمال بروز اين مشكل بيشتر مي‌شود. مصرف مداوم برخي داروهاي آرام‌بخش و تنظيم‌كننده وضعيت روحي، ذهني هم خطر ابتلا به اين بيماري را افزايش مي‌دهد.


متاسفانه بسياري از مردم تصور مي‌كنند، گرمازدگي يك مشكل ساده و معمولي است درحالي‌كه گرمازدگي يك اورژانس پزشكي واقعي است كه مي‌تواند مرگبار باشد



گرفتگي عضلات در اثر گرما، زماني اتفاق مي‌افتد كه فردي در هواي گرم در حال فعاليت بدني باشد. در اين حالت عضلات به‌صورت نوبتي و غيرارادي دچار اسپاسم مي‌شوند. اين اسپاسم معمولا در عضلات بزرگي اتفاق مي‌افتند كه در هواي گرم تحت فشار بوده‌اند. در دونده‌ها و فوتباليست‌ها عضلات پا بيشتر دچار مشكل مي‌شوند. اگر هم كسي در هواي گرم بار سنگين بلند كند بيشتر دچار گرفتگي عضلات بازو يا بدن مي‌شود. فردي كه دچار گرفتگي شده معمولا به‌شدت عرق مي‌كند، از سوي ديگر ممكن است كسي بعد از اتمام فعاليت بدني دچار اين مشكل شود.يك نكته مهم اين‌كه اگر كسي در اثر گرما دچار گرفتگي عضلات شده باشد، به‌جز عرق‌كردن، عضلاتش دچار اسپاسم مي‌شوند و علامت ديگري ندارد. اگر كسي علائم و نشانه‌هاي ديگري هم داشت مثلا ضعف، تهوع، استفراغ و سردرد احتمالا دچار خستگي گرمايي شده است. اگر هم عرق ريختن متوقف شده و فرد تب كرده و دچار گيجي مي‌شود، احتمالا گرما زده شده و بايد به‌صورت اورژانسي در يك مركز پزشكي تحت درمان قرار گيرد.



متاسفانه بسياري از مردم تصور مي‌كنند، گرمازدگي يك مشكل ساده و معمولي است درحالي‌كه گرمازدگي يك اورژانس پزشكي واقعي است كه مي‌تواند مرگبار باشد. در اين حالت بدن توان خنك كردن خود را از دست داده و درجه حرارت بدن گاهي به بيش از ۴۱ درجه سانتي‌گراد مي‌رسد و بيمار دچار گيجي شده و ممكن است به كما برود. اگر حرارت بدن بيمار به‌سرعت پايين آورده نشود حتي ممكن است به مرگ او منتهي شود. اگر هم بيمار بلافاصله از بين نرود ممكن است عوارض شديد وارده به سيستم عصبي، كليه، قلب و كبد بيمار را از پاي درآورد. براي درمان چنين بيماري بايد فورا با اورژانس تماس گرفت و بيمار بايد بلافاصله به يك مركز درماني مجهز اعزام شود.

تا زمان رسيدن كمك پزشكي بايد بيمار را به يك جاي خنك انتقال داده و لباس‌ها را خارج كرد تا گردش هوا روي بدن انجام شود. سپس آرام آب خنك(نه آب يخ) روي بدنش بپاشيد يا اسپري كنيد. به هيچ‌وجه آب يخ روي بدن بيمار نريزيد(مثلا با ليوان.) بهتر است يك ملحفه خيس هم دور بدن بيمار بپيچيد و بيمار را در معرض جريان هواي خنك قرار دهيد. مثلا او را جلوي كولر يا پنكه بخوابانيد. اگر كولر يا پنكه موجود نبود با بادبزن يا وسيله مشابه بيمار را باد بزنيد. هنگامي كه روي دست‌ها و پاها آب مي‌ريزيد حتما آن‌ها را ماساژ دهيد تا خون سطحي خنك شده به بخش‌هاي عميق‌‌تر رفته و اندام‌هاي داخلي را خنك كند.بيمار گرما‌زده معمولا هوشيار نيست.

در اين حالت نبايد به او مايعات بدهيد چون ممكن است به‌دليل نبود هوشياري آب وارد مجاري تنفسي شده و بيمار با مشكل خفگي روبه‌رو شود اما اگر بيمار هوشياري قابل‌قبولي دارد در حدي كه مي‌تواند آب بخورد به آرامي آب خنك به او بدهيد.مقدار بسيار كمي نمك محلول در آب هم در مراحل بعدي آب دادن مفيد خواهد بود.اگر جعبه كمك‌هاي اوليه در دسترس داريد با دماسنج پزشكي درجه حرارت بدن بيمار را هر چند دقيقه كنترل كنيد.اگر بتوانيد درجه حرارت بيمار را تا رسيدن كمك پزشكي به ۳۹ درجه يا پايين‌تر برسانيد كمك بسيار موثري به بهبود او كرده‌ايد.