بچه من مكمل لازم دارد؟

اين روزها بازار تبليغ و مصرف مكمل‌هاي غذايي حسابي داغ است و اين موضوع نه فقط بين سالمندان و آدم‌بزرگ‌ها بلكه در دنياي كودكان هم راه خودش را باز كرده است.

حالا ديگر مينادكس، سانستول، كيدي‌كر، ميم، پدياويت، زينك پلاس، ب‌كمپلكس و براي مادران ايراني نام‌هايي آشنا و براي بچه‌هاي ايراني طعم‌هايي آشنا هستند. خب، بعضي از والدين با خودشان فكر مي‌كنند هر چه بيشتر از اين مكمل‌ها به كودك‌شان بدهند، فرزندشان زودتر رشد مي‌كند و قوي‌تر و باهوش‌تر مي‌شود بنابر اين حاضرند هزينه‌هاي بالايي را بپردازند و براي كودك‌شان مكمل تهيه كنند. اما آيا اين كار صحيح است؟ آيا بچه‌هاي سالم به مكمل نياز دارند؟ آيا مصرف مكمل راه و رسم خاصي دارد؟ اصلا كودكي كه مكمل مصرف مي‌كند بايد تحت نظر پزشك باشد؟

همه اين‌ها سوالاتي است كه از دكتر رضا راست‌منش، متخصص تغذيه و رژيم‌درماني و عضو هيئت علمي دانشگاه علوم‌پزشكي شهيدبهشتي پرسيده‌ايم.



آن‌هايي كه هنوز مادر نشده‌اند شايد ندانند كه همه كودكان از همان اوايل زندگي، بايد حتما 2 مكمل خاص را مصرف كنند: قطره آهن و ويتامين AD. همه نوزادان ايراني بايد از 15 روزگي تا 2 سالگي، روزي 25 قطره مولتي ويتامين يا ويتامين AD دريافت كنند. قطره آهن هم از پايان 6 ماهگي، يعني همزمان با تغذيه تكميلي بايد شروع شده و تا پايان 2 سالگي ادامه پيدا كند. مقدار لازم اين قطره هم بين 10 تا 15 قطره در روز است.



بعضي والدين فكر مي‌كنند چون مكمل‌هاي خارجي گران‌تر از قطره‌هاي ايراني است، حتما خاصيت بيشتري هم دارد اما بايد بدانيد كه نياز كودكان هر كشور با كشورهاي ديگر فرق مي‌كند. علاوه بر اين در كشورهاي خارجي ويتامين‌ها و آهن به غذاهاي مختلف اضافه مي‌شود و به همين دليل موادي مانند آهن و ويتامين D در شير مادران هم افزايش پيدا مي‌كند. در نتيجه مقدار ويتامين D و آهني كه در قطره‌هاي مكمل خارجي گنجانده مي‌شود، از مقداري كه در قطره‌هاي ايراني وجود دارد كمتر است چون نياز كودكان خارجي كمتر است بنابراين اگر از مكمل‌هاي خارجي استفاده كنيد، هم مقدار لازم براي كودك‌تان را درست نمي‌دانيد و هم ممكن است با اين كار باعث شويد تا يك ويتامين به او كم و يك ويتامين زياده از حد برسد كه هر دوي اين اتفاقات خطر جدي براي سلامت كودك‌تان دارد.



اگر براي فرزند شما مكمل تجويز شده باشد موقع خريد مكمل در داروخانه با چند نوع مختلف آن مواجه شويد، از كجا مي‌فهميد كدام بهتر است؟ آيا قيمت بالاتر به معني خاصيت بيشتر است؟ پاسخ شما اين است كه معمولا تفاوت زيادي بين مكمل‌ها به جز قيمت آن‌ها وجود ندارد! و هميشه هم قيمت بالاتر به معناي فايده بيشتر نيست. گاهي تنها دليل گراني يك مكمل نظير هر كالاي ديگري، وارداتي بودن آن و هزينه‌هاي تعرفه‌اي و گمركي و سودجويي است و اين ضرورتا به معني كيفيت بهتر نيست.

صد البته مارك‌هاي مشهوري در دنيا وجود دارند كه بسيار خوشنام هستند و كيفيت عالي هم دارند و اين 2 موضوع با هم مغايرت ندارند. شايد راه بهتر، مصرف يك نوع مكملي باشد كه به تجربه ديده‌ايد كودك‌تان با آن راحت‌تر است و به قول مادرها به كودك مي‌سازد!



شير مادر بين تمام شيرها فقيرترين شير از نظر مقدار آهن است و از طرفي ذخيره آهن بدن شيرخواران در ۶ ماه اول زندگي‌شان به اتمام مي‌رسد. بنابراين حتما بايد بعد از ۶ ماهگي، به كودكان آهن داده شود. كمبود آهن با مشكلات رفتاري، هوشي و حركتي-عضلاني در كودكان ارتباط دارد و باعث اختلال در رشد كودكان مي‌شود. ۲ ويتامين A وD هم به اين دليل كه نقش بي‌نظيري در رشد كودك دارند و مقدار آن‌ها نيز در شير مادر كم است، بايد به شكل قطره به كودكان داده شوند اما يك نكته مهم كه حتما بايد دانست اين است كه شما نبايد مصرف قطره را تا هر زمان كه دل‌تان خواست ادامه دهيد.

ادامه مصرف اين مكمل‌ها به ميزان نياز و درجه كمبودشان در بدن كودك و كمبود اين ويتامين‌ها و آهن در غذاي كودك بستگي دارد. همچنين اگر به هر دليلي نتوان آن‌ها را از طريق غذاي معمولي براي كودك تامين كرد، آن وقت است كه با صلاحديد پزشك مي‌توان مصرف آن‌ها را باز هم ادامه داد.


بعضي از مادران مي‌گويند قطره‌هاي آهن ايراني بدمزه‌اند ولي قطره‌هاي خارجي خوشمزه‌ترند و بچه‌ها راحت‌تر آن‌ها را مي‌خورند، براي اين‌كه بتوانيد مكمل‌هاي ايراني را خوش‌طعم كنيد تا كودك‌تان بخورد، راه‌هاي زيادي هست. بهترين شيوه حل كردن و چكاندن قطره آهن در آبميوه‌هاي گوناگون است. اين كار هم جذب آهن را بيشتر مي‌كند و هم احساس بد طعمي و تهوع را كم مي‌كند. ساده‌ترين كار اضافه كردن ۲، ۳ قطره آب ليموترش است. فقط كافي است يك بار قطره آهن را در نصف استكان آب سيب يا پرتقال (يا هر نوع آبميوه) بچكانيد و به كودك بدهيد تا ببينيد كودك به چه راحتي و لذتي آن را مصرف مي‌كند!



اين روزها بازار پر از مكمل‌هاي رنگارنگ با اسم‌ها و قيمت‌هاي متفاوت است كه به‌شدت تبليغ مي‌شوند. همچنين در بين مادران باب شده كه بدون توجه به نياز كودك و بدون مشورت با پزشك هر نوع مكملي را سرخود به بچه‌شان مي‌دهند اما براي كودكان طبيعي و سالم كه بيشتر از 2 سال دارند، مكمل خاصي لازم نيست. وقتي صحبت از مكمل خاصي مي‌شود پي بردن به نياز به آن مكمل خاص از عهده افراد غيرمتخصص و مادران خارج است. اين رويه درستي نيست كه صرفا از روي احتياط به كودكان مكمل ويتامين و مواد معدني بدهيم، آن هم با اين تصور نادرست كه مكمل‌ها اگر مفيد نباشند ضرر كه ندارند! مطالعات نشان مي‌دهد، مصرف زياد و غيرضروري ويتامين‌ها و مواد معدني در كودكان آن‌ها را با نياز بيشتر در بزرگسالي مواجه مي‌كند و اين خيلي بد است.


شايد اين پرسش براي شما هم پيش آمده باشد كه اگر بخواهيم به فرزندمان مكمل ندهيم، چكار بايد بكنيم كه رسيدن همه مواد مورد نياز به بدن كودك تضمين شود؟ پاسخ اين‌جاست كه اصولا اگر به موقع و با رعايت اصول غذاي كودك را شروع كنيدو غذاهاي متنوع و تازه تهيه شده را به كودك بدهيد و سعي كنيد كودك را ازانواع گروه‌هاي غذايي بهره‌مند كنيد، مي‌توانيد اطمينان داشته باشيد كه نيازهاي ويتاميني و مواد معدني كودك تامين مي‌شود.



همان‌طور كه گفتيم، اصولا خودسرانه مكمل دادن به كودكان كار اشتباهي است. تجويز مكمل‌ها مي‌تواند توسط متخصص اطفال يا متخصص تغذيه يا يك پزشك كه در زمينه تغذيه كودكان فعاليت كرده صورت پذيرد. اصولا كودكان بنا به دلايل متعددي از جمله پيگيري رشد بدني (وزن و قد) و تكاملي (زمان پديدار شدن مهارت‌هاي گفتاري، حركتي و...) بايد زيرنظر پزشك باشند. از آنجايي‌كه كودكان نه تنها سرمايه خانوادگي بلكه سرمايه‌هاي ملي نيز هستند بهتر است مادران دائما نزد پزشكان يا متخصصان مختلف تغذيه نروند بلكه يك متخصص تغذيه يا پزشك مشخص داشته باشند به‌طوري‌كه پرونده كاملي براي كودك‌شان تشكيل شده و همان پرونده پيگيري شود. به اين ترتيب به راحتي مي‌توانيد رشد كودك‌تان را پيگيري كنيد و اگر نيازمند مصرف مكمل‌هاي مختلف غذايي بود، دستور آن را از متخصص فرزندتان بگيريد و تحت نظر او دادن مكمل را ادامه دهيد.



شايد شما هم شاهد چنين اتفاقي در بين اقوام و آشنايان خودتان بوده باشيد؛ خانمي يك نوع مكمل را براي كودكش امتحان كرده و جواب گرفته است، بنابر اين آن را به خواهرش هم توصيه ‌مي‌كند كه براي فرزندش استفاده كند! به‌نظر شما اين كار مي‌تواند درست باشد؟ اين كار خطرناك است زيرا در بسياري از موارد كودك به آن نوع از مكمل نياز ندارد بلكه به مكمل ديگري نياز دارد و حاصل كار اين مي‌شود كه كودك دچار فقر شديد مواد مغذي مي‌شود