هر آنچه باید درباره سرطان مری بدانید

مری بعد از دهان اولین گذرگاه مواد غذایی به بدن است که ممکن است دچار بیماری های مختلفی شود. برخی از این بیماری ها از عوامل عفونی مثل ویروس ها ناشی می شود.

ماهنامه همشهری تندرستی - حسین توکلی: شیوع سرطان مری در ایران بیشتر از سایر نقاط دنیاست. برای دانستن چرایی و راه های مقابله با سرطان مری با دکتر رزیتا علیزاده شالچی فوق تخصص بیماری های گوارش و عضو انجمن متخصصین گوارش ایالات متحده آمریکا گفت و گو کرده ایم و دکتر شالچی به این پرسش پاسخ داده است که آیا ممکن است من هم دچار سرطان مری شوم؟

علل ابتلا

مری بعد از دهان اولین گذرگاه مواد غذایی به بدن است که ممکن است دچار بیماری های مختلفی شود. برخی از این بیماری ها از عوامل عفونی مثل ویروس ها ناشی می شود، ویروس «هرپس» و «سیتومگالوویروس» از جمله این ویروس ها هستند که منجر به زخمی شدن مری می شوند به گونه ای که ابتلا به آن بلع دردناک را ایجاد می کند.

این عفونت ها بیشتر در افرادی که دچار ضعف ایمنی هستند مشاهده می شود. بعضی از بیماری های مری در اثر رفلاکس اسید معده به وجود می آیند که متاسفانه بسیار شایع است و منجر به عوارضی مانند ازوفاژیت یا التهاب مری می شود.

التهاب مری در درازمدت می تواند زمینه ساز سرطان شود. مری ممکن است دچار آشالازی شود. آشالازی به معنی تنگی انتهای مری است که باعث احساس گیرکردن غذا بعد از بلع می شود و با روش های آندوسکوپیک یا جراحی قابل درمان است.

توده های خوش خیم و بدخیم مری نیز به طور شایعی در افراد دیده می شوند. توده های خوش خیم معمولا بدون علامت اند و نیاز به درمان خاصی ندارند ولی توده بدخیم یا سرطان مری در صورت تشخیص زودرس قابل درمان و کنترل است.

اما علت ابتلا به سرطان مری چیست؟ علل مختلفی مطرح هستند. سیگار و مصرف نوشیدنی الکلی از عوامل مهم ایجاد سرطان مری هستند. آن دسته از مواد غذایی که حاوی مواد نگهدارنده اند می توانند زمینه ساز سرطان مری شوند. برخی ترشی های صنعتی نیز که متاسفانه به طور شایعی در کشور استفاده می شوند می تواند عامل سرطان باشند که بهتر است به جای آن ها از سبزیجات و میوه های تازه استفاده شود.

نوشیدن چای بسیار داغ که در کشور ما رایج است می تواند منجر به سرطان مری شود. مصرف زیاد گوشت قرمز نیز از عوامل سرطان زا به شمار می رود. کمبود برخی از املاح و ویتامین ها مثل سلینوم، روی و اسید فولیک نیز نیاز به درمان دارد تا زمینه ساز سرطان مری نشوند. چاقی و رفلاکس اسید معده از عوامل مهم ابتلا به سرطان مری به شمار می آیند.

همان طور که ذکر شد رفلاکس اسید معده با ایجاد التهاب مری می تواند منجر به نوعی سرطان مری شود که در حال حاضر شایع ترین نوع سرطان مری است. سرطان مری همچنین در برخی خانواده ها وابسته به عوامل ژنتیکی نیز هست.

عوامل تسریع دهنده و پیشگیرانه

هر قدر عوامل سرطان زا تماس بیشتر و طولانی تری با بدن داشته باشند احتمال ایجاد سرطان بیشتر است. مثلا در فردی که سال ها دچار رفلاکس اسید بوده میزان خطر بیشتر است از کسی که فقط به مدت زمان کمتری دچار آن شده است. یا در کسانی که بیش از یک عامل خطرزا (مثل مصرف سیگار، الکل، رفلاکس اسید و کمبود املاح را با هم داشته باشند امکان ابتلا بیشتر از کسانی است که فقط دچار چاقی هستند.

مصرف کافی سبزیجات، میوه ها، ویتامین ها و پرهیز از عوامل سرطان زا می تواند در پیشگیری از سرطان مری موثر باشد. روش های دیگر کاهش خطر مثل قطع مصرف سیگار، کاهش مصرف گوشت قرمز، ترشیجات و مواد غذای حاوی مواد نگهدارنده را نیز باید در نظر گرفت. همان طور که ذکر شد، کنترل جدی رفلاکس اسید معده می تواند منجر به کاهش شیوع سرطان مری شود.

شیوع سرطان مری در شمال کشور

متاسفانه سرطان مری در شمال ایران شایع تر از بسیاری از مناطق جهان است. عوامل متعددی برای این موضوع شناسایی شده اند از جمله کمبود برخی املاح در خاک و عادات غذایی اهالی، مثل مصرف مواد غذایی دودی و نمک سود. طی سال های اخیر بررسی های زیادی درباره شیوع سرطان مری در این منطقه انجام شده است. اکنون تعداد زیادی از سرطان ها با تشخیص زودرس درمان می شوند و افزایش آگاهی مردم در تشویق آن ها به پرهیز از عوامل سرطان مری موثر بوده است.

سونامی در شمال

سرطان های دستگاه گوارش و به خصوص سرطان مری در شمال کشور، از مهم ترین علت های مرگ و میر ناشی از سرطان است. شمال ایران علاوه بر این که از نقاط منطبق یافته بر کمربند سرطان مری است، یکی از کانون های سرطان مری در جهان محسوب شده و در شمال شرق ایران مانند ترکمن صحرا به حداکثر مقدار می رسد. سرطان مری معمولا در مراحل پیشرفته ظاهر می شود به طوری که در نیمی از بیماران هنگام تشخیص، بیماری موضعی پیشرفته داشته است.

خانواده هایی که در مناطق پرشیوع سرطان مری بودند، مصرف میوه ها و سبزیجاتشان نسبت به خانواده هایی که در مناطق شیوع کم بودند بسیار پایین بوده است. مصرف بیشتر سبزیجات خام خطر ابتلا را تا 40-50 درصد کاهش می دهد.

بروز سرطان در مناطق روستایی بیش تر است؛ شیوع بالای سرطان مری با نوع غذایی محدود در مناطق شرقی دریای خزر به ویژه در دشت ترکمن مشاهده شده است. همچنین تغییرات سیستماتیک جغرافیایی آن ها تاثیر خاص در بروز سرطان های مری و معده در سراسر منطقه خزر و به ویژه در مناطق با خطر بالا در مناطق شرقی گلستان دارد.

طبق شواهد زمین شناسی پزشکی، شاید نهشته های لسی استان گلستان را بتوان به دلیل تاثیر کانی های رسی بر چرخه بیوشیمایی، وجود سیلیس بالا در ترکیبات شیمیایی نهشته های لسی و ارتباط مستقیم اندازه دانه ها را به عنوان اتیولوژی شیوع سرطان مری در نظر گرفت.

آمارها

میزان ابتلا به سرطان مری در کشورهای مختلف متفاوت است. حتی در کشورمان هم این تفاوت محسوس است. برای اطلاع از میزان ابتلا این آمارها را مطالعه کنید.

۴۵۶ هزار: در سال ۲۰۱۲، بیماری سرطان مری هشتمین سرطان در دنیا از نظر بیشترین تعداد وقوع بوده که در طول آن سال ۴۵۶ هزار نمونه جدید مشاهده شد. این بیماری منجر به ۴۰۰ هزار مرگ شد که این عدد در سال ۱۹۹۰، ۳۴۵ هزار مرگ بود.

۵۸۰۰ نفر

براساس پژوهش انجام شده در مرکز تحقیقات گوارش و کبد کشور، هر سال حدود 5800 نفر به خاطر سرطان مری در کشور فوت می کنند. براساس همین پژوهش این آمار هر سال در حال افزایش است.

109 نفر

109 نفر در هر 100 هزار نفر، آمار ابتلای مردان در گلستان و شمال به سرطان مری است. این آمار بیش از متوسط جهانی است و نگرانی در مورد ابتلای مردان استان های شمالی کشور به سرطان را افزایش داده است.

174 هزار

174 در هر 100 هزار نفر، تعداد زنانی است که در شمال و استان گلستان به سرطان مری مبتلا می شوند. در شمال کشور میزان ابتلای زنان به سرطان مری فاصله معناداری با مردان دارد که در سال های اخیر با آموزش در آستانه کاهش است.

50 درصد

مطالعه ها نشان می دهند که در دهه های اخیر سرطان مری در آسیای میانه و چین رو به کاهش است. به طوری که در چین تا حدود 50 درصد از بروز این سرطان کاسته شده است. این کاهش با نسبت کمتری در آفریقا و اروپا هم دیده می شود.