مقابله با کابوس «ناباروری مردان»

ماهنامه دنیای زنان - دکتر محمدرضا صفری نژاد*: میزان شیوع ناباروری در جوامع مختلف کاملا متفاوت است، دلیل آن تفاوت در امکانات بهداشتی درمانی و سلامت جامعه است. بسیاری از موارد ناباروری اکتسابی هستند و در طول زندگی ایجاد می شوند.

بسیاری از موارد ناباروری قابل پیشگیری هستند. هزینه تشخیص و درمان ناباروری بسیار زیاد و آن به عهده سیستم های بهداشتی و درمانی یک کشور است. اقدامات پیشگیری کننده از ناباروری در مردان شامل یک عده اقدامات است که عمده ترین آنها به اختصار در پایین آورده می شوند:

استفاده از تنباکو

تنباکو در اشکال مختلف مورد استفاده قرار می گیرد که شایع ترین آن به شکل کشیدن سیگار است و متاسفانه اخیرا نوع قلیان آن نیز در جامعه رواج پیدا کرده است. مضرات کشیدن سیگار از دهه ۱۹۵۰ رفته رفته شناخته شد و مشخص گردید که سیگار سبب امراض مختلف و گاها بسیار خطرناک می باشد. دود سیگار حاوی بیش از ۳۰۰۰ ترکیب مختلف است. کشیدن سیگار ۳۰ درصد از قدرت باروری خانم ها را می کاهد. مردانی که سیگار می کشند، تعداد اسپرم آنها ۲۰ درصد کمتر از مردان غیرسیگاری است. تعداد طبیعی اسپرم ۲۰ میلیون در یک میلی لیتر مایع منی است.

شما مردی را تصور کنید که اخیرا ازدواج کرده و دارای 22 میلیون اسپرم در یک میلی لیتر مایع منی می باشد. وی در سال اول پس از ازدواج صاحب یک فرزند می شود و یک سال بعد شروع کشیدن سیگار می کند. وقتی فرزند اول 7 ساله است می خواهد صاحب فرزند دوم شود، ولی نمی تواند، در آزمایش مشخص می شود که تعداد اسپرم های این مرد به 12 میلیون در میلی لیتر کاهش یافته است. علت آن کشیدن سیگار است که در طول زمان سبب ناباروری ثانویه گردیده است.

چاقی

اثر نامطلوب چاقی در زنان قبلا بخوبی شناخته شده بود، ولی اخیرا مشخص شده است که چاقی بر روی باروری مردان نیز اثر نامطلوب دارد. اگر هر دو زوج چاق باشند، اثرات مضر چاقی جمع شده و خطر ناباروری افزایش می یابد. چاقی سبب اختلال در هورمون های جنسی می شود. در بافت چربی تستوسترون (هورمون مردانه) تبدیل به استروژن (هورمون زنانه) می شود. هر قدر بافت چربی بیشتر باشد میزان هورمون زنانه بیشتر می شود. هورمون استروژن اثر مهاری قوی بر روی غده هیپوفیز داشته و سبب می شود که تولید اسپرم در بیضه ها مختل شود.

مصرف الکل

مصرف الکل سیستم غدد درون ریز را مختل می کند. میزان هورمون تستوسترون خون تا ساعت ها پس از مصرف الکل پایین باقی می ماند. افرادی که الکلی مزمن هستند، همیشه میزان تستوسترون خون آنها پایین است. عوارض تستوسترون پایین عبارتند از: کاهش میل جنسی، اختلال نعوظ، بزرگ شدن سینه ها، کوچک شدن بیضه ها، کاهش تعداد اسپرم و ناباروری. در مردان الکلی میزان استروژن خون نیز افزایش می یابد. علت آن فعال شدن آنزیم آروماتاز است که سب تبدیل تستوسترون به استروژن می شود. بنابراین یک مرد چاق و سیگاری که الکل نیز مصرف می کند و به علت ناباروری مراجعه کرده است، کافی است که وزن خود را کم کرده و از کشیدن سیگار و مصرف الکل خودداری کند.

مصرف نوشیدنی های حاوی کافئین

کافئین در قهوه، چای، شکلات و بعضی دیگر از نوشیدنی ها یافت می شود. متاسفانه کافئین به شکل قرص نیز جهت سوءمصرف به فروش می رسد. کافئین به راحتی از غشاء سلولی عبور کرده و در سرتاسر بدن پخش می شود و حتی می توان آن را در مایع منی پیدا کرد. هر قدر میزان مصرف کافئین بیشتر باشد آسیب به کیفیت اسپرم بیشتر است. البته مقادیر زیاد کافئین اثر سوء بر روی قدرت باروری دارد.

سبک زندگی

بیضه ها برای تولید طبیعی اسپرم باید در یک محیط خنک باشند. عدم تحرک و نشستن به مدت طولانی سبب افزایش درجه حرارت بیضه ها و آسیب به تولید اسپرم می شود. همچنین مردانی که از جکوزی به دفعات و مدت های طولانی استفاده می کنند، ممکن است مبتلا به آسیب به قدرت باروری شوند. مشاغلی که با گرما سر و کار دارند، مثل نانوایی، آهنگری، کوره پزخانه و مسافرکشی ساعت های طولانی در فصل گرما سبب آسیب به تولید اسپرم طبیعی می شوند در مردانی که ۸ ساعت در روز در حالت نشسته هستند، میزان درجه حرارت بیضه ها هفت دهم درجه افزایش می یابد که کافی برای آسیب زدن به فرایند تولید اسپرم می باشد.

استرس های روانی

واکنش ما بین محیط و انسان سبب استرس می شود که بسیاری از فرایندهای بیولوژیک انسان از جمله سیستم تولید مثل او را تحت تاثیر قرار می دهد. استرس های شدید و طولانی مدت حتی سبب مرگ در حیوانات شده است. استرس شدید و یا خفیف ولی طولانی مدت سبب کاهش تعداد و حرکت اسپرم می شود. استرس سبب مهار تولید تستوسترون و مداخله در فرایند تولید اسپرم می گردد.

جلوگیری از بارداری

روش های ساده برای جلوگیری از حاملگی در خانم ها سبب شده است که سن بچه دار شدن هم در خانم ها و هم در آقایان افزایش یابد. با بالارفتن سن از قدرت باروری هم در مرد و هم در زن کاسته می شود.

مواجهه شغلی با مواد سمّی

یک عده افراد دارای مشاغلی هستند که آنها را در معرض مواد زیانبار برای باروری قرار می دهد. مواد برای دستگاه باروری عبارتند از: اشعه ایکس، سموم گیاهی، کادمیوم، سرب، منگنز، جیوه، دی اکسید کربن، اتیلن گلایکول، مایکروویو رادار و بسیاری از موارد دیگر. موارد مضر بر قدرت باروری مرد بسیار زیاد هستند در این نوشتار فقط به موارد عملی اشاره شد که توسط خود بیماران قابل انجام هستند. به یاد داشته باشیم که بسیاری از موارد ناباروری ناشی از موارد فوق الذکر بوده و قابل پیشگیری می باشند.

انجام این اقدامات ساده اثرات شگرفی در بهبود کیفیت باروری در مردان دارد.

*جراح و متخصص بیماری های کلیه و مجاری ادراری