«ستایش» و این همه دردسر!

روزنامه هفت صبح: کافی است نام «ستایش» را در گوگل جستجو کنید. نتیجه، دیدگاه های متناقضی است که هموطنان درباره این سریال به اشتراک گذاشته اند. چه در جبهه موافقان باشیم چه مخالفان، آنچه مشخص است اینکه مجموعه دو فصلی «ستایش» دیده شده. فصل سومش در راه است و تعجب نکنید. اگر فصول بعدی هم تولید شود.

تهیه کننده آمادگی ساخت آن تا فصل ششم را دارد اگر مخاطب و تلویزیون بخواهند. در این گفتگو آرمان زرین کوب به عنوان صاحب ایده اولیه «ستایش» و تهیه کننده سریال، از متن و حاشیه گفته؛ از کسانی که قرار بود کارگردان باشند و بازیگرانی که ستایش.

برای شروع به عقب برگردیم و ایده اولیه شکل گیری «ستایش» را مرور کنیم.

- من ایده ای درباره ساختمان کلی «ستایش» در ذهنم داشتم و آن را با خانم مونا انوری زاده مطرح کردم. ایشان طرحی نوشت و به تلویزیون دادیم. بعد از مدتی هم با موافقت مسئولان کار را شروع کردیم و دنبال گزینه های مد نظر برای کارگردانی رفتیم. من ایرج قادری را پیشنهاد دادم. مرحوم قادری ابتدا قبول نمی کردند؛ چندین بار با ایشان جلسه گذاشتم که در نهایت راضی شدند. من احساس می کردم این قصه به جنس کار ایشان نزدیک است. نبض تماشاچی دستش است و اصولا ملودرام های اشک انگیز را خوب می شناسد.


سعید مطلبی هم به واسطه آقای قادری پذیرفت فیلمنامه «ستایش» را بنویسد؟

- ما فیلمنامه نویس داشتیم؛ منتهی ایشان بعد از چند جلسه آقای مطلبی را پیشنهاد دادند. آقای مطلبی هم در ابتدا چیزی نمی نوشت و بیشتر نظارت می کرد. بعدا احساس کردیم نیاز است متن ها از اول نوشته شود چون آن چیزی که در طرح وجود داشت مطابق توقع ما به فیلمنامه تبدیل نشده بود؛ برای همین آقای مطلبی زحمت نگارش فیلمنامه را از قسمت اول کشیدند.

تلویزیون مخالف حضور ایرج قادری نبود؟

- نه، از این بابت مشکلی وجود نداشت منتهی وقتی بیمار شدند؛ مدتی نبودند و بعد از معالجه خواستند دیگر ادامه ندهند چون حس می کرد ممکن است دوباره بیمار شوند و اصولا خودشان قدرت چنین پروژه سنگینی را نداشتند.

ایرج قادری چند وقت مشغول پیش تولید بود؟

- آقای قادری تقریبا هشت ماهی پیش تولید کردند. «ستایش» بخشی از موفقیتش را مرهون ایشان است چون انتخاب بازیگر نقش حشمت فردوس (داریوش ارجمند) توسط او انجام شد. مهدی سلوکی هم انتخاب مرحوم قادری بود، رامسین کبریتی را خودم معرفی کردم که ایشان تایید کردند.

بازیگر نقش ستایش را هم انتخاب کرده بود؟

- بله، خانم شیلا خداداد. آقای قادری معتقد بودند کسی که نقش ستایش را بازی می کند باید نقش میانسالی او را هم خودش بازی کند. خانم خداداد برای نقش ستایش اعلام آمادگی کردند و تست گریم روی چهره ایشان هم برای دختر ۲۰ ساله هم زن ۴۰ ساله جواب داد. ایشان حتی قرارداد هم امضا کردند اما موقعی که آقای قادری انصراف دادند، خانم خداداد هم به دلیل مشکلات شخصی عذرخواهی کردند. همزمان ما هم دنبال کارگردان جایگزین بودیم.

بر چه اساس به اصغر هاشمی رسیدید؟

- من تلاش کردم بین گزینه های موجود کارگردانی را انتخاب کنم که هر دو نسل قصه ما را خوب بشناسد. آقای هاشمی بر این اساس انتخاب شد. وقتی که ایشان برای ادامه پیش تولید آمدند تقریبا ۱۳ قسمت متن داشتیم و با توجه به شناختی که از آقای مطلبی داشتند تعامل خوبی بین آنها شکل گرفت.

در این مقطع بود که میترا حجار برای نقش ستایش انتخاب شد؟

- بله، بعد از رفتن خانم خداداد با خانم حجار به توافق رسیدیم و تصویربرداری با حضور ایشان در نهایت شروع شد، ضمن اینکه مهدی پاکدل و سیما تیرانداز هم انتخاب آقای هاشمی بود.

و دلیل جدایی اصغر هاشمی چه بود؟

- درخواست تعطیلی کار به مدت سه ماه و نگارش الباقی مجموعه تا پایان که این عملا برای بنده امکانپذیر نبود و ایشان از پروژه جدا شدند. البته آقای هاشمی ۲۲۰ دقیقه از سریال را که در منزل حشمت فردوس در فصل اول می گذشت کارگردانی کردند، پس از این به فکر جایگزین کردن کارگردان بودم و در نهایت بین گزینه های موجود با آقای سلطانی به توافق رسیدیم. چیزی حدود ۲۰ روز طول کشید تا کار دوباره به جریان بیفتد.

آن موقع شایع شد که شما از میترا حجار به خاطر جدایی از سریال شکایت کرده اید، صحت دارد؟

- شکایت که نبود بلکه عدم حضور ایشان لطمه مالی بسیار زیادی به پروژه تحمیل می کرد لذا با توجه به قرارداد فی مابین به مرجع رسیدگی در تلویزیون مراجعه کردیم و حل شد. خانم حجار ۱۰ جلسه جلوی دوربین رفتند که بعد از جدایی آقای هاشمی به بنده گفتند ترجیح می دهم نباشم. البته دلایل شان حرفه ای نبود. ایشان که رفتند با همه دوستان بسیج شدیم تا کار متوقف نشود. برای همین بعضی روزها حتی به دلیل نبود نقش ستایش مجبور به تعطیل کردن کار می شدیم. خانم محمدی از طرف یکی از دوستان به دفتر ما معرفی شدند. من معتقد بودم ایشان برای این نقش مناسب است و بعد هم آقای سلطانی و آقای مطلبی به این نتیجه رسیدند که نرگس محمدی توانایی ایفای این نقش را دارد.

نرگس محمدی تا پیش از ستایش بازیگر ناشناخته ای بود. خوش شانس بوده که از بین این همه گزینه در نهایت او انتخاب شد.

- بله خانم محمدی خوش شانس بودند. بازیگران زیادی در آن مقطع برای نقش ستایش تست دادند و تا مرحله انتخاب هم رسیدند اما خانم محمدی که آمدند، تقریبا همه گزینه ها از بین رفتند.


گزینه های دیگر را نام می برید؟

- ترجیح می دهم اسمی نبرند چون دوستان لطف کردند آمدند و در نهایت نشد.

«ستایش» در هر دو فصل بیننده داشته، زیاد هم داشته اما به همان نسبت مخالفانی جدی دارد. عقیده شان این است که سریال تخیلی است؛ فیلم هندی است؛ زیادی تلخ است...

- عقیده من این است که هیچ کدام از اینهایی که می گویند نیست، سریال یک ملوددرام اجتماعی است که به درستی مشکلات و معضلات هر دو نسل را به تعصویر کشیده است و به سلیقه مخاطب ایرانی بسیار نزدیک است، این نشان می دهد «ستایش» مورد توجه مخاطب قرار گرفته است.

مخالفان می گویند دوره این قصه ها سرآمده.

- به نظرم اینطور نیست. اگر «ستایش» قصه ای است که دوره اش سر آمده پس چطور ۶۴ درصد بیننده دارد. چرا ثبت احوال اعلام می کند اسم ستایش در مقطعی بیشترین طرفدار را داشت الان هم دوم است. ما یادمان نرود «ستایش» هفتگی پخش می شود، آن هم در دوره ای که شبکه های ماهواره ای هر روز گسترش پیدا می کنند. در این شرایط باید دید چرا یک سریال ایرانی اینطور موفق می شود؟

چون از فرمولی تبعیت می کند که مخاطب دوست دارد؟

- من فکر می کنم چند عامل باعث شده «ستایش» پربیننده باشد. یکی نزدیکی مخاطب به داستان قصه است یعنی عشق پسری از طبقه مرفه و دختری از طبقه متوسط. دومین عامل استفاده از دو نسل است. یعنی حشمت فردوس و محمود نادری با بچه هایشان. این دو نسل نماینده دو نسل مخاطبان هستند. عامل سوم اینکه سلیقه ایرانی دوست دارد هر چیز می بیند به زندگی اش نزدیک باشد و خودش را جای قهرمان بگذارد. چهارمین عامل انتخاب درست بازیگران است که همگی به بهترین نحو نقش شان را ایفا کردند. عامل دیگر قصه سریال است که مخاطب دوست دارد سرنوشت تمام شخصیت ها را بداند.

الان یک مقایسه ای ایجاد شده بین دو فصل سریال که یکی از آنها مقایسه ریتم است. اتفاقا بازیگران هم از کشدار بودن سری جدید انتقاد کرده اند.

- کدام بازیگران؟

امیر محمد زند و حدیث میرامینی.

- تحلیل این دوستان محترم است و به رغم اینکه بازیگران بسیار توانایی هستند، بازیگران جوان این مجموعه باید از تلویزیون سپاسگزار باشند که چنین فرصتی در اختیار آنها قرار داده. به نظر من اگر خانم میرامینی یک بار دیگر «ستایش» را با کارهای قبلی شان مقایسه کنند متوجه می شوند توانایی شان در بازیگری خیلی بیشتر از آن چیزی است که فکر می کردند بوده است.

چه اصراری است که این همه فلش بک داشته باشید؟

- اولا فلش بک ها زیاد نیست، در ثانی ۲۰ سال از قصه گذشته و بعضی وقت ها فلش بک ها اتفاقات را برای مخاطب یادآوری می کند و او را بیشتر در حال و هوای روند قصه و اتمسفر داستان قرار می دهد.

سوای استقبال مخاطب که فاکتور مهمی برای موفقیت یک اثر محسوب می شود، خودتان به ایده آلی که ابتدا در ذهن داشتید رسیده اید؟

- تا حدود زیادی. من خوشحال می شوم وقتی خیلی ها می گویند در «ستایش» مفاهیمی است که در رفتار بچه های ما تاثیر گذاشته. مثلا می گویند در این سریال به بحث تحکیم خانواده درست اشاره شده که اتفاقا در سیاست برنامه سازی سیما این هست: جانمایی مفاهیم دینی و موضوعات ارزشی همچون خانواده. یا می گویند شما در سریا یک کُرد نشان دادید که چقدر درستکار و سمپات بود و وجهه کردها را خوب نشان دادید: تقویت وحدت ملی و توجه به قومیت های کشور. یا می گویند خانواده نادری در مقابل خانواده حشمت فردوس چقدر بهتر زندگی می کند. این دقیقا همان فرهنگ سازی و ترویج ساده زیستی است. موارد زیادی درباره تاثیر چادر شنیده ام و بارها گفته اند بچه های ما تحت تاثیر کاراکترهای سریال احترام شان به پدر و مادر دو چندان شده: تکریم والدین و متدینین و شعار چادر حجاب برتر. خیلی ها می گویند سریال تان حرف بد و فحش ندارد. این یعنی استفاده نکردن از دیالوگ های نامربوط، بددهنی، فحاشی کاراکترها...

نرگس محمدی گزینه اول نقش ستایش در فصل دوم نبود، چه شد که دوباره خودش انتخاب شد؟

- وقتی آقای مطلبی ایده ادامه سریال را مطرح کردند، با بازیگران صحبت کردیم. من فیلمنامه فصل دو را می خواندم که در قسمت پنجم به این نتیجه رسیدم که خانم محمدی دیگر نمی توانند ستایش باشند و استدلالم هم این بود که فضای قصه و رابطه شخصیت ها از جمله داشتن داماد و پسر بزرگ و ... بود. فکر می کردم در اجرای این نقش، ایشان به مشکل خواهند خورد.


نظر کارگردان چه بود؟

- ایشان هم استدلال من را قبول داشتند. آقای سلطانی پنجاه درصد موافق خانم محمدی بودند اما در جلسه سه جانبه (کارگردان، نویسنده، تهیه کننده) به این نتیجه رسیدیم که بازیگری دیگر جایگزین شود. منتهی نگرانی داشتیم که تماشاچی با ستایش جدید چطور می خواهد برخورد کند. استدلال من این بود که فضای اطراف ستایش بعد از گذشت بیست سال عوض می شود و قاعدتا رفتار و حالات کاراکتر هم تغییر می کند. اگر همه چیز درست باشد، بیننده خود به خود بعد از چند قسمت او را می پذیرد و با شخصیت همذات پنداری می کند.

اینجا بود که لعیا زنگنه انتخاب شد؟

- بله، ما از خانم زنگنه برای بازی در نقش میانسالی ستایش دعوت کردیم. قرارداد ایشان بسته شد و رفتند جلوی دوربین. ۱۱ جلسه هم در خدمت ایشان بودیم. در نهایت تصویربرداری به دلیل شرایط زمانی در شمال کشور که مصادف با عید نوروز بود متوقف شد. هر چه جلوتر می رفتیم آقای سلطانی علاقمند بودند که خانم محمدی، ستایش باشد. با ایشان صحبت کردیم اما به لحاظ قرارداد به توافق نرسیدیم. از آن طرف خانم زنگنه به شدت به این نقش علاقمند بود و بنده و تلویزیون معتقد بودیم بهترین انتخاب برای نقش میانسالی ستایش است. با اینحال وقتی راش ها را دیدیم آقای سلطانی اعتقاد داشتند این ستایش، ستایشی نیست که فصل اول داشتیم و چیز دیگری شده؛ برای همین یک بار دیگر با خانم محمدی صحبت کردیم ولی باز هم از لحاظ مالی به توافق نرسیدیم تا اینکه در لحظه آخر خانم محمدی به گروه پیوست؛ یعنی درست یک روز قبل از رفتن به شمال.

لعیا زنگنه پذیرفت دقیقه نود کنار برود؟

- من شخصا تلفنی با ایشان صحبت کردم و ماجرا را گفتم. خانم زنگنه نشان دادند که بسیار حرفه ای هستند. به رغم علاقه شان به این نقش، به شدت حرفه ای برخورد کردند و امیدوارم روزی در مجموعه ای دیگر در خدمت شان باشم.

داستان فصل سوم مشخص است؟

- باید قسمت های باقیمانده را ببینید. فصل دوم که تمام شود خود شما ده ها مسیر برای ادامه قصه در ذهن تان شکل می گیرد. الان نمی توانم بگویم داستان فصل سوم چیست. چیزی که مشخص است اینکه قصه، قصه روز است و دیگر گذشت زمان نخواهیم داشت.

حالا واقعا رییس به شما کارت زرد نداده؟

- نه، اینها همه اش شایعه بود. روابط عمومی تلویزیون هم آن را تکذیب کرد. به هر حال همیشه برای مجموعه های موفق این شایعات وجود داشته. اینها هیچ تاثیری در روند کاری ما نخواهد داشت.