دار و دسته نيويوركر در ايران
مجموعه «داستانهاي نيويورکر» دربرگيرنده ۱۲ داستان کوتاه، از ۱۲ نويسنده با مليتهاي گوناگون است که در مجله نيويورکر و در سال ۲۰۱۲ منتشر شدهاند. مجله نيويورکر يکي از هفتهنامههاي ادبي معتبر آمريکاست که حوزه تخصصي آن اکنون، گزارش، شعر و داستان است.
كتاب «داستانهاي نيويوركر» كه به تازگي توسط نشر مرواريد روانه بازار كتاب شده است، در حقيقت مجموعهيي است مشتمل بر دوازده داستان كوتاه كه ظاهرا با سليقه مترجم اثر (بهار اكبريان) از ميان آثار منتشرشده داستاني سال ۲۰۱۲ در مجله نيويوركر. مترجم در مقدمه چرايي اين انتخاب را «گوناگون بودن مليت نويسندگان» و «تازگي و مدرنبودن» آنها و پتانسيل «تاثيرگذاري آنها بر ديدگاه مخاطبان فارسيزبان» عنوان كرده است.
در ميان نويسندگاني كه آثارشان در كتاب آمده نامهاي آشنايي چون اسكات فيتزجرالد، ولاديمير ناباكوف، پيتر هسلر، روبرتو بولانو و جرج ساندرز هم به چشم ميخورد، اما در كل -به جز دو، سه داستان- داستانهاي اين كتاب چندان آش دهانسوزي نيستند و توقع ما را از آن «تازگي و مدرنبودن» برآورده نميكنند.
حتي گاهي به نظر ميرسد برخي نمونههاي مشابه وطني خودمان از داستانهايي چون «پوچي ناب» و «جمهوري همبستگي» كه فرمهاي پرمدعايي دارند، بسيار موفقتر و ستودنيتر هستند. شايد هم نيويوركر براي ما «مخاطبان فارسيزبان» همواره نشريهيي اسطورهيي بوده كه از آن انتظارهاي غريبي داشتهايم و گمانمان بر آن بوده كه داستاني كه شايستگي حضور در اين نشريه را داشتهباشد، قطعا بايد در حد و اندازه شاهكاري ادبي جاي بگيرد.
در اين كتاب اما چندان خبري از شاهكار نيست. داستانهايي چون «ممنون از بابت آتيش» (نوشته فيتزجرالد كه البته نيويوركر از نشر آن سر باز زدهبود و ۷۲ سال بعد از مرگ نويسنده منتشرش كرده)، «ناهار» (نوشته توماس فرانسيس مكگوئن) و «هزارتو» (نوشته روبرتو بولانو) آثار قابل توجهي هستند، اما هيچكدام را نميتوان شاهكار دانست. اگر چه نبايد اين كتاب را به خاطر گزينش تصادفي و سستمنطقاش، مشت نمونه خروار كيفيت داستانهاي نيويوركر دانست، اما ميتوان آن را برآيندي از وضعيت (يا پسند) داستانكوتاه امريكايي در ساليان اخير دانست.
اگر با اين نگرش كتاب را بخوانيم شايد بتوانيم بگوييم كه نكات جالبي دستگيرمان ميشود: توجه به ساحت ملودرام، زندگي شهري، مسائل سياسي و اجتماعي روز، تزلزل كانون خانواده و روزمرگي طبقه متوسط در بيشتر داستانهاي اين كتاب مشهود است. تمامي اين خصايص از تغيير مشهود سياستهاي مجله خبر ميدهند. تغييري كه مخاطبان و گردانندگان اين نشريه خود نيز تلويحا به آن معترف هستند.
شايد نتوان به سادگي داوري كرد كه تغيير مشي آشكار نشريه نيويوركر در اثناي انتخابات اخير رياستجمهوري امريكا نشانه تغيير و سوقيافتن آن به سمت و سوي نشريهيي سياسي است، يا در اساس اين نشريه محبوب همواره در پس ظاهر فرهنگي خود زمينهيي سياسي داشته است. به هر حال شهرت اين هفتهنامه امريكايي همواره بيشتر به اين دليل بوده كه عرصهيي بوده براي عرضه گونههاي مختلف ادبيات و طنز. نيويوركر در ابتدا نشريهيي بود با تمركز بر زندگي اجتماعي و سرگرميهاي ويژه شهر نيويورك، اما بهتدريج دامنه كارش را به حيطههاي گستردهتري در زمينه ادبيات، موضوعهاي روز و مباحث متفرقه كشاند.
هرچند كماكان شهرت آن به خاطر انتشار داستانهاي كوتاه، كشف نويسندگان خلاق، مقالات خواندني، گزارشهاي برونمرزي و كاوشها و مطالعات زندگينامهيي بود. با افزودهشدن مباحثي چون نقد تئاتر و سينما و توجه بيشتر به هنر، شعر و داستان كوتاه و ريويوي كتاب، اين نشريه مورد توجه قشر باسواد و مخاطبان ليبرال قرار گرفت. سال ۱۹۸۵ براي اين نشريه نقطه عطفي بود به زعم بعضيها نزولي و به زعم بعضي ديگر صعودي. در اين سال امتياز نيويوركر به ساموئلاي. نيوهاوس جونيور فروخته شد. در تاريخ نشريه اين نخستينبار بود كه مالك آن تغيير ميكرد. تغييرها رفتهرفته چشمگيرتر شد تا جايي كه در سال ۱۹۹۲ تينا براون، سردبير سابق نشريه ونيتي فير، زمام امور را به دست گرفت.
تحت هدايتهاي براون، تحولهاي صوري و فحوايي بسياري در مجله ايجاد شد تا مجله از آن سياستهاي محافظهكارانه سنتياش فاصله بگيرد. در سال ۱۹۹۸ براون مجله را ترك كرد و سردبيري به ديويد رمنيك رسيد. او دوباره به سياست بهرهگيري از نويسندگان پيشرو و صاحب نفوذ را در پيش گرفت. نيويوركر هنوز در سرتاسر ايالات متحده خواننده دارد و ۵۳ درصد از نسخ آن در كلانشهرهاي امريكا فروش ميرود. ميانگين سني خوانندگان نيويوركر در سال ۲۰۰۹، ۴۷ سال تخمين زده شده است (ميانگين سال ۱۹۸۳ سن ۴۳ سالگي و ميانگين سال ۱۹۹۰ سن ۴۶ سالگي بود).
هدف اين هفتهنامه در ابتدا هرچه كه بود، تغيير كرد و خيلي زود آن را به سمت نشريهيي ادبي سوق داد. تثبيت نيويوركر با كار جدياش در حيطه داستان و ادبيات ميسر شد. خصوصا تا سالها كعبه آمال نويسندگاني بود كه ميدانستند انتشار داستانهايشان در اين مجله ميتواند نام آنها را به عنوان نويسندگاني جدي و درخور اعتنا ميان مردم و ناشران مطرح كند. در دهههاي نخست، سياستهاي مجله به گونهيي بود كه در هر هفته دو، يا سه داستان كوتاه منتشر ميكرد، اما به تدريج نشر داستان به يكي از رويكردهاي اصلي مجله تبديل شد.
نيويوركر اعتبار ادبي خود را از مجالدادن به طيفهاي مختلف داستاننويسي كسب كرد: از آپدايك قصهگوي دروننگر و بومي تا دونالد بارتلمي سوررئاليست و روانكاو در بازه داستاني اين نشريه جاي ميگرفتند. نيويوركر همواره استاد چهرهسازي و پروپاگانداي نويسندگان بوده و از ديگرسو استاد به حضيض كشاندن آنها (نمونهاش نقدهايي كه در گذشته موراكامي را به قله شهرت رساند و نقدهايي كه اخيرا او را نويسندهيي كسلكننده و بدون حرف تازه ارزيابي ميكنند) . در حاشيه قرار گرفتن ادبيات مدتهاست از همان صفحه اصلي سايت اين نشريه نيز پيداست. اگر نقطه عطف نخست مجله حركت از سوي نشريهيي اجتماعي به سمت نشريهيي ادبي بوده، طي دهه اخير سير آن به سمت عرصهيي سياسي-اجتماعي سوق يافته است.
در هر صورت كتاب «داستانهاي نيويوركر» تا اندازهيي براي نويسندگان ايراني مايه قوت قلب است كه گويا «در غرب خبري نيست» و لااقل در حوزه داستانكوتاه و نشريات ادبي شقالقمري در ينگهدنيا رخ نميدهد. با اين همه اگر فرداروزي ديديد و شنيديد و خوانديد كه يكي از نويسندگان حاضر در اين مجموعه نوبل، يا پن، يا بوكر گرفت؛ موقعيت خوبي است تا در مورد قدرت و سلطه ژورناليسم ادبي در فرنگ اندكي تامل كنيد.
نيويوركر چيست؟
بهار اکبريان، مترجم کتاب داستانهاي نيويورکر/هفتهنامه فرهنگي- ادبي نيويوركر نخستين شماره خود را در سال ۱۹۲۵ منتشر كرد و سالهاست به عنوان يكي از مهمترين و پرثمرترين نشريات ادبي در داخل و خارج از امريكا شناخته ميشود. اين مجله شهرت قابل قبولي در زمينه گزارش از فرهنگ مردمي امريكا و به نشر داستانهاي مدرن، داستانهاي كوتاه و نقدهاي ادبي گرايش فراوان دارد.
نيويوركر در طول دوران فعاليتهاي خود كاشف بسياري از نويسندگان مطرح امروز جهان همچون «جان آپدايك»، «جي دي سالينجر»، «ريموند كارور» بوده است و فيلمهاي زيادي بر اساس داستانهاي منتشرشده در اين نشريه تا به امروز ساخته شده كه هر يك به فراخور، اهميت مورد توجه قرار گرفته است. «استيون اسپيلبرگ» درباره نيويوركر ميگويد: «هيچ فيلمسازي، داستانهاي نيويوركر را از دست نميدهد.» و به قولي هر نويسندهيي از هر كجاي دنيا، بارها از دلش گذشته كه اي كاش داستاني، داستانكي، حرفي، جملهيي از من در نيويوركر چاپ شود.»
دو سال گذشته اين مجموعه به دست من رسيد و آغاز به ترجمهاش کردم. مواجه با جهان داستاني چند داستاننويس مختلف با فضاهاي گوناگون کار را سخت مي کرد و به همين دليل و براي دقت در صحت ترجمه زمان زيادي از من گرفت، تا بتوانم مجموعه را درست ترجمه کنم. اين مجموعه را در اختيار انتشارات مرواريد قرار دادم تا منتشر شود. کتاب دربرگيرنده ۱۱ داستان كوتاه از ۱۱ نويسنده با ۱۱ سبك و لحن مختلف كه به خوبي نمايانگر جريانهاي اصلي داستان كوتاه در جهان امروز است.
اين مجموعه به راحتي مي تواند به مخاطب فضايي کلي و صحيح از ادبيات داستاني يک دوره از جهان به دست دهد. اين داستانهاي منتخب علاوه بر بهروز بودن، مدرن و پستمدرن اند و خواننده فارسيزبان را با ۱۱ نويسنده تراز اول داستان كوتاه كه هر يك زبان و لحن و گرايش متفاوتي دارند، آشنا ميسازد.
از دشيل هلت (متولد ۱۸۹۴- مريلند) جنايي- پليسينويس پرآوازه و خالق «شاهين سالت» (۱۹۳۰) و «تركه مرد» (۱۹۳۴) كه داستان كوتاه، «يك و نيمه اينچ افتخار» او به تازگي در بايگاني دانشگاه تگزاس پيدا نشده است و «جوليس كرول اوتس» (متولد ۱۹۳۸- نيويورك) شاعر، نمايشنامهنويس، داستاننويسي كه «جان آپدايك» او را برجستهترين نويسنده زن امريكايي مي داند. «شرلي كبسن» (۱۹۶۵-۱۹۱۶- سانفرانسيسكو) نويسنده نامدار هشت رمان و چهار مجموعه داستان است و در زمان حيات، جهاني و كلاسيك شده و «ويليام ترور» (متولد ۱۹۲۸- ايرلند) كه رمان معروف «معيار رفتار»(۱۹۵۸) را نوشته است. «رورتي نورس» (۱۹۷۰- دانمارك) نيز نخستين نويسنده دانماركي است كه مجله نيويوركر داستاني از او (مرغ ماهيخوار) را به چاپ رسانده است.
«ريوكاكالگن» (متولد ۱۹۷۶-كانادا) و «جاشوا فرليس» (متولد ۱۹۷۴- امريكا) كه جوايز ادبي گوناگوني را كسب كردهاند و در فهرست ۲۰ نويسنده برتر زير ۴۰ سال مجله نيويوركر قرار دارند. «شرلي الكس» (متولد ۱۹۶۶- واشنگتن) رماننويس، شاعر و فيلمنامهنويس سرخپوست بيشتر آثارش انعكاس زندگي واقعي يك سرخپوست، بسيار جذاب و نو روايت ميشود. «چيكا ماندا آويچي» (متولد ۱۹۷۷- نيجريه) كه به عنوان مطرحترين نويسنده ادبيات نيجريه و آفريقا شناخته ميشود و برنده جوايز گوناگون ادبي است و بالاخره «آليس مونرو» (متولد ۱۹۳۱- كانادا) كه برنده جايزه نوبل (۱۹۱۳) است و در داستانهايش بر شخصيتهاي پيچيده و مكان وقوع داستان و دگرگوني شخصيتها تاكيد دارد.
به اين ترتيب براي علاقهمندان فارسيزبان ادبيات، كتاب داستانهاي نيويوركر فرصتي است كه با گزيده داستانهاي مدرن و پستمدرن داستاننويسي امروز جهان آشنا و مانوس شوند. جلد بعدي داستان نيويورکر که مجموعهيي از داستان سال بعد از اين ترجمه است را در دست ترجمه دارم که از سوي انتشارات مرواريد، منتشر خواهد شد.


ارسال نظر