نگاهی به ۱۳ فیلم تبلیغاتی جالب تاریخ سینما

روزنامه صبا - آیدا تدین: قدرت سینما در جذب مخاطب از زمان های بسیار دور به عنوان ابزاری در خدمت اهداف تبلیغاتی به کار رفته است. القای ایده های اجتماعی، سیاسی و مذهبی به مخاطب به واسطه تکنیک هایی که دخل و تصرف ویژگی بارزشان به شمار می رود، به امری جاودانه بدل می شود و از این طریق جهان ناکجاآبادی این قبیل آثار می توانند به هولناکترین فجایع بشری روی زمین بینجامند.

فیلم های تبلیغاتی از مغالطه های پهلوان پنبه ای، قهرمانان رویین تن، تبهکاران هیولاگونه، پیکرنگاری گیرا و روایت های ساده انگارانه «ما علیه آنها» استفاده می کنند تا پیام یک دولت، گروه یا حتی یک فرد را با دستور کاری مشخص به فروش برسانند.

پروپاگاندا، پروپاگانداست چه شخصا با پیام آن موافق باشید چه نباشید؛ این قبیل فیلم ها نه به واسطه خود ایده، بلکه به واسطه شیوه ضمنی که در مطرح کردن ایده های مختلف به کار می گیرند معنا و تعریف می شوند.

در ادامه این مطلب بعضی از نمونه های جالب تر این ژانر را از خلال تاریخ فیلمسازی بررسی کرده ایم تا انواع گوناگون پروپاگاندا را با هدف افزایش آگاهی از چگونگی کاربرد چنین آثاری مشخص کنیم.

«راکی 4» (Rocky IV)

«راکی» مجموعه فیلم های نمادین آمریکایی که در زمان خود آنطور که باید و شاید دیده نشد، در چهارمین قسمت خود با هنرنمایی سیلوستر استالونه در نقش راکی بالبوا قهرمان اصلی فیلم (که علاوه بر بازی، کارگردانی و نویسندگی فیلم را نیز برعهده داشت)، موقتا از رئالیسم داستانی فاصله می گیرد تا از این طریق یک ماشین مشتزنی بی عاطفه (دولف لوندگرن) را به تصویر بکشد؛ کسی که بهترین رفیق راکی را در رینگ مسابقات به قتل می رساند.


«دیکتاتور بزرگ» (The Great Dictator)

چارلی چاپلین با هنرنمایی در نقش دلقکی دیوانه به نام «آدنوئید هینکل» در «دیکتاتور بزرگ» کوشیده تقلید مضحکی از آدولف هیتلر را به نمایش بگذارد. این فیلم ۱۲۴ دقیقه ای یک کمدی خنده دار است که کمدین مشهورش جایی گفته بود اگر در زمان ساخت فیلم از وجود اردوگاه های کار اجباری آلمان نازی آگاه بود، هرگز دست به ساخت چنین فیلمی نمی زد.


«دیکتاتور بزرگ» به عنوان نخستین فیلم چاپلین که تمام صحنه هایش به سخنرانی تکنفره کاراکتر مجنون فیلم اختصاص یافته است، در زمانه ای ساخته شد که ایالت متحده با آلمان نازی به ظاهر در صلح و صفا به سر می برد و ساخت این فیلم به ایجاد مناقشه میان هر دو طیف سیاسی آن دوران انجامید.

«تاپ گان» (Top Gun)

تام کروز در این فیلم نقش یک خلبان جنگی را ایفا کرده که می آموزد تکروی و فردگرایی اش را کنار بگذارد تا بتواند به یکی از مهره های کلیدی یگان نظامیان نخبه کشورش بدل شود. این درام اکشن آمریکایی به کارگردانی تونی اسکات تصویری باورناپذیر از نیروی دریایی ارتش آمریکا را به نمایش می گذارد.


«جنون ماری جوانا» (Reefer Madness)

لویسی ژوزف گانیسه فیلمساز آمریکایی فرانسوی تبار این فیلم تبلیغاتی کم بودجه را در نیمه دوم دهه ۱۹۳۰ کارگردانی کرد. گانیه تصویری کودکانه و کارتون وار از دو نوجوان بی خطر را به نمایش می گذارد که پس از مصرف اندکی مواد مخدر به کل دچار جنون می شوند.
بنا بر ادعاهای «لس آنجلس تایمز»، این اثر تبلغاتی نخستین فیلمی است که نسلی از تماشاگران سینما از آن به عنوان «بدترین» اثر سینمایی یاد کرده اند. لئونادر مالتین این فیلم را پدر جد «بدترین» فیلم های تمام دوران ها توصیف کرد.


«سحرگاه سرخ» (Red Dawn)

فیلم «سحرگاه سرخ» به کارگردانی جان میلیوس با حضور مجموعه ای از ستارگان جذاب زمان خود از جمله پاتریک سوایزی، چاترلی شین، سی تامس هاول، لی تامپسن و جنیفر گری در ۱۹۸۴ روی پرده رفت.

این درام جنگی آمریکایی، چریک های مبارزی را به تصویر می کشد که پس از حمله موفق روسیه کمونیستی به ایالات متحده وارد این کشور شده اند. این فیلم تصاویری از سربازان کمونیست را به نمایش می گذارد که در حال قتل و غارت حومه شهرها هستند و همچنین فداکاری ملودراماتیکی را از سوی قهرمانان فیلم نشان می دهد که در وهله اول مضحک به نظر می رسد اما در حقیقت تصویرگر بی ریایی محض است.


«خانم می نی ور» (Mrs. Miniver)

این درام جنگی رمانتیک با نقش آفرینی ستاره هایی همچون گریر گارسن و والتر پیجن در نقش کارکترهای اصلی فیلم توانست جایزه اسکار بهترین فیلم و بهترین کارگردانی (ویلیام وایلر) را از آن خود کند.

فیلم روایتگر داستان زندگی یک خانواده معمولی بریتانیایی است که در جریان واقعه «بلیتس» (بمباران هوایی ناگهانی آلمان نازی علیه بریتانیا در جریان جنگ جهانی دوم) تلاش می کنند روحیه شان را از دست ندهند. «خانم می نی ور» یک فیلم تاثیرگذار تبلیغاتی بود که آثار منفی جنگ جهانی دوم را بر زندگی معمولی و همچنین سربازان به تصویر می کشید.


«سرودی برای کریمس دیگر» (A Carol for Another Christmas)

جوزف ال منکه ویتس کارگردان «همه چیز درباره ایسو»، این فیلم تلویزیونی را با همکاری راد استرلینگ فیلمنامه نویس و بر اساس رمان کوتاه «سرود کریمس» اثر چارلز دیکنز، در ۱۹۶۴ کارگردانی کرد.

درام جنگی - فانتزی «سرودی برای کریمس دیگر» به عنوان یک فیلم تبلیغاتی در حمایت از سازمان ملل متحد ساخته شد.

استرلینگ هیدن نقش یک آدم مهم و بانفوذ را در این فیل ایفا کرده است؛ کسی که در برابر شیوه مداخله جویانه آمریکا در امور بین المللی می ایستد.

ماجرای فیلم در عرض چند ساعت در غروب یک روز معمولی رخ می دهد. پیتر سلوز، ایوامری سینت، بن گازارا، پت هینگل و رابرت شاو از دیگر ستارگان این فیلم تبلیغاتی هستند که نادرست بودن شیوه برخورد قهرمان فیلم با مسائل را به او نشان می دهند.


«جا مانده» (Left Behind)

مجموعه فیلم های «جامانده» که بازتولید اخیر آن باعث درخشش دوباره نیکلاس کیج بر پرده سینما شد، یک تریلر آخرالزمانی است که ویک آرمسترانگ آن را کارگردانی کرده است.

فیلم ماجرای ناپدیدشدن تمام مومنان مسیحی سراسر جهان را به تصویر می کشد. این حادثه سبب می شود تمام کافران به اشتباهات شان اعتراف کنند و در باورهای شان به خدا تجدید نظر کنند.


سه گانه «اطلس شراگد» (Trilogyh The Atlas Shrugged)

فیلم سه قسمتی «اطلس شراگد» یه سه گانه سینمایی است که بین سال های ۲۰۱۲ تا ۲۰۱۴ با اقتباس از رمانی با همین عنوان (به قلم آین رند) ساخته شد. این مجموعه سه قستی به دلیل کیفیت پایین تولید و در بیشتر موارد بازی های غیرحرفه ای بازیگرانه، به طور گسترده با واکنش منفی منتقدان روبرو شد. با اینحال، فیلم حامل پیامی دو قطبی است؛ از یک سو صنعتگران را قهرمانانی معصوم و بی گناه نشان می دهد و از سوی دیگر مقامات دولتی را به عنوان خائنانی مزخرف گو و تشنه قدرت با برنامه های سوسیالیستی غیرقابل دفاع و نامه های حماقت آمیزی مانند «وزلی موش» به تصویر می کشد.


«رزمناو پوتمکین» (Battleship Potemkin)

فیلم حماسی/ تبلیغاتی سرگئی آیزنشتاین که ساخت آن به ۱۹۲۵ بازمی گردد، از خیلی جنبه ها در زمان خودش اثری انقلابی محسوب می شد. فیلم روایتگر شورشی علیه رژیم تزاری حاکم بر روسیه است که به دست مردانی که بر عرشه رزمناو پوتمکین حضور دارند، انجام می شود.

حوادث داستان از آنجا آغاز می شود که وقتی مردان روی عرشه از خوردن گوشت های فاسد خودداری می کنند، به اعدام محکوم می شند و به این ترتیب کشتاری خونین درمی گیرد که در جریان آن از مرد و زن و بچه گرفته همگی بر پله های شهر بندری ادسا سلاخی می شوند.

به علاوه فیلم از تکنیک های جدید و پیشگامانه تدوین به منظور برانگیختن واکنش عاطفی تماشاگر سود برده است؛ اتفاقی که از آن زمان به بعد تقریبا تمام فیلم های سینمایی را تحت تاثیر قرار داد.


«روز پس از فردا» (The Day After Tomorrow)

رولند امریش، فیلمساز، فیلمنامه نویس و تهیه کننده آلمانی به هیچ وجه با تکنیک های ساخت فیلم های تبلیغاتی بیگانه نیست؛ چه بسا «روز پس از فردا» را باید مهمترین اثر هنری این کارگردان آلمانی به شمار آورد.

امریش در این فیلم ۱۲۴ دقیقه ای، قیامتی را به نمایش می گذارد که تنها در مدت چند روز روی کره زمین به پا می شود و به علت تغییرات آب و هوایی فاجعه آمیز، دوران تازه از «عصر یخبندان» آغاز می شود.

ساخت این فیلم در تورنتو و مونترال کانادا انجام شد و به لحاظ آ»اری پرفروش ترین فیلم هالیوودی است که تا امروز در کانادا ساخته شده است.

اگرچه اصل و اساس فیلم مضحک به نظر می رسد اما فیلمبرداری صحنه های آن به طرزی فوق العاده درخشان است. امریش پیش تر گفته بود که کاراکترهای رییس جمهور و معاون رییس جمهور در فیلم در انتقاد نه چندان نرم از سیاست های زیست محیطی دوران ریاست جمهوری جرج دبلیو بوش طراحی شدند.


«پیروزی اراده» (Triumph of the Will)

مستند «پیروزی اراده» به کارگردانی لنی ریفنشتال درباره تجمع حزب نازی در ۱۹۳۴ در نورمبرگ است که به منظور تجلیل از رایش سوم انجام شد.

آدولف هیتلر شخصا به ریفنشتال اختیار تام داده بود تا از این تجمع مستندی تهیه کند و نتیجه آن ساخت فیلمی بود که دیکتاتور قرن بیستم آن را «تجلیل قدرت و زیبایی جنبش ما به شیوه ای کاملا بی همتا و بی رقیب» توصیف کرد. این فیلم به عنوان یکی از بدنام ترین نمونه های فیلمسازی سلحشورانه که به عاقبتی هولناک منجر می شود، در خاطره تاریخ باقی ماند.


«سربازان سفینه ستاره پیما» (Starship Troopers)

اقتباس پل ورهوفن از کتاب کلاسیک علمی - تخیلی رابرت هاینلین با واژگون کردن پیام اصلی کتاب که طرفداری از نظامی گری است، عامدانه فرم «سربازان سفینه» را به فیلمی تبلیغاتی تغییر داده است که کاملا اثری آبزرورد محسوب می شود؛ به طوری که هیچ کس نمی تواند آن را جدی بگیرد.