این روزها همه سریال می بینند؛ شما چه طور؟

مجله روشن- مجید منتظر مهدی: احتمالا در آینده در مورد سلیقه بصری دهه 90 در ایران، این دهه را، دهه سریال خواهند نامید. «فارگو»، «خانه پوشالی» و «بازی تاج و تخت» تا «فاطماگل»، «عمر گل لاله» و «کوزی گونی»، طیف وسیعی از سریال هایی است که در سال های اخیر توانسته اند نظر مخاطبان ایرانی به خود جلب کنند، البته به این لیست باید سریال های مجاز سینمای ملی را هم اضافه کنیم. اما این اقبال به سریال ها چه علتی دارد؟

10 سال پیش کم تر کسی بود که به شما سریال پیشنهاد دهد. شاید تنها سریالی که به گستردگی دیده شده بود سریال «دوستان (Friends)» بود. اگر خیلی روشنفکر بودید شاید ساینفیلد را هم دیده بودید. شبکه های فارسی زبانی که سریال های کره و ترکی را با دوبله فارسی پخش کنند، هنوز پانگرفته بودند و قدرت برتر آن روزها جومونگ بود که از صدا و سیما پخش می شد. بعدها بعضی از شبکه های فارسی زبان ماهواره ای شروع به پخش سریال های کره ای و آمریکای جنوبی کردند. ولی این موج بسیار زود تحت تاثیر رقیبان ترک به خاموشی گرایید.


سریال های کره ای از دنیای بسیار دوری بودند که برای مخاطب ایرانی چندان ماموس نمی نمود؛ سریال های آمریکای جنوبی را هم اصلا نمی شد در جمع خانوادگی نگاه کرد. اولین سریال ترک که از ماهواره پخش شد «عشق ممنوع» بود که در مقایسه با سابقه تولیدات ترکی در ایران بسیار سریال بی پروایی بود. ولی طبیعتا نسبت به سریال های آمریکای جنوبی، اخلاقی و پاک محسوب می شد. راه سریال های ترک را شبکه «جم» به خانه های ایرانیان باز کرد. کار به جایی رسید که به شوخی گفته می شد برخی برای خوشبختی «تویراق»، یک شخصیت در یکی از سریال های پرطرف دار ترکی، نذر کرده اند. اما موج سریال های امریکایی آرام تر و تدریجی تر اوج گرفت.

10 سال پیش سر هر خیابانی مغازه ی با بساطی فیلمی بود که فیلم های روز سینمای جهان را می فروخت، ولی فهرست سریال ها تنک بود و با تاخیر قابل توجهی به بازار می آمدند. با آمدن اینترنت پرسرعت تر، وب سایت هایی پیدا شدند که سریال ها را با فاصله زمانی معقولی برای دانلود می گذاشتند. از آن روزها تا امروز که فاصله گذاشتن سریال ها روی وب سایت ها به کم تر از 24 ساعت رسیده راه زیادی نیامده ایم. امروز به لطف اینترنت پرسرعت، وب سایت هایی هستند که با پرداخت مبلغ ناچیزی، به شما امکان دسترسی به خیل عظیم سریال و فیلم را می دهند. اما ماجرا سر دیگری هم دارد که نباید از نظر دور داشت.

این اقبال به سریال البته منحصر به ایران نیست. در بزرگ ترین بازار فرهنگی جهان، آمریکای شمالی، گرایش به دیدن سریال به صورت تصاعدی افزایش پیدا کرده است. در پاسخ به این تقاضا، امروز با بازار متنوع و بی سابقه ای از سریال ها مواجهیم که می توانند طیف گسترده ای از سلایق را جواب گویند. علاوه بر شکل دسترسی به سریال اما باید به نحوه ساخت و پرداخت سریال در سال های اخیر و انقلابی که در این حوزه روی داده هم توجه کرد.


سال ها پیش کارگردان نام آور فرانسوی در جواب مصاحبه کننده که پرسیده بود چرا به جای فلان رمان متوسط سراغ شاهکارهای ادبیات نرفته است تا آن ها را فیلم کند، آقای کارگردان آشنا با ادبیات، گفته بود که فقط می شود از رمان های متوسط فیلم خوب ساخت و رمان های بزرگ فیلم های خوبی ازشان در نمی آید، بعد هم استناد کرده بود به تجربه های ناموفق. حق با آقای کارگردان است؛ یک رمان خوب را که پر از جزییات حیرت آور است، نمی توان در قوطی کنسرو فیلم حداکثر دوساعته محبوس کرد.

اولین باری که با پدیده سریال و پتانسیل های آن آشنا شدم وقتی بود که دوستی پس از پایان تحصیلاتش در بازگشت از مسکو بعد از چند سال، به رسم سوغاتی سریالی آورد که بر پایه رمان شگفت انگیز «مرشد و مارگریتا»، نوشته میخاییل بولگاکف، ساخته شده بود. دوست تعریف می کرد شب های پخش سریال خیابان های مسکو خالی می شد؛ العهده علی الراوی. آن جا بود که فهمیدم بحر در کوزه فیلم نگنجد ولی در سریال گنجاندنی است، به شرطی که به اندازه فیلم به آن بها داده شود و به جزییات کار توجه شود. به نظر می رسد نسل جدید سریال سازان که در میان آن ها کارگردانان نام آوری مانند «دیوید فینچر» و «برادران کوئن» یافت می شوند. به درستی این پتانسیل عظیم را درک کرده اند و آن را به کار گرفته اند دیگر سریال ها جای معروف شدن بازیگران تازه کار نیست. شرکت غول هایی مانند «کوین اسپیسی» در سریال ها، خبر از فصل تازه ای از سریال سازی می دهند.

برای این که سخن کوتاه کنم، فقط سعی می کنم به یک مورد بپردازم تا منظورم را روشن کنم. فیلم «فارگو» ساخته برادران کوئن درس ال 96 میلادی، عملا مهم ترین جوایز سینمایی را برد و تبدیل به یکی از مهم ترین فیلم های دهه 90 شد. سال گذشته سریالی به همان نام و با تهیه کنندگی برادران کوئن با همان تم ساخته شد. هرچند که شباهت های سریال و فیلم بسیار بود اما می توان ادعا کرد که سریال در همه سطوح بسیار پخته تر از فیلم بود. شخصیت قاتل سریال احتمال به یکی از افسانه ای ترن قاتلان روانی دنیای سینما و سریال ها تبدیل خواهدشد.


قسمت خیره کننده سریال جدا از داستان پرکشش آن، موسیقی متن استثنایی و فیلم برداری خارق العاده سریال است. موسیقی متن فضای ترسناک و وهم انگیز داستان را با تاکید بیش تری به بیننده نشان می دهد. از سوی دیگر فیلم برداری سریال نیز در همین جهت گاه به نقاشی های امپرسیونیستی (تجربه گرا) نزدیک می شود تا بیننده را در وهم سفید برف ها سردرگم کند. این تنها نمونه ای از ساخته های اخیر در حوزه سریال است که مرزهای داستان سرایی، موسیقی روایت گر و بازی های کم نظیر را جا به جا می کنند. از همین روست که در چند سال اخیر کم تر فیلمی توانسته است تا این تاثیر کم نظیر را در بیننده اش ایجاد کند.