سکوت استاد شجریان، مرد آواز ایران

هفته نامه صدا - سما بابایی: «بدین وسیله به اطلاع می رساند، متاسفانه امکان اجرای «کنسرت محمدرضا شجریان و گروه شهناز» در استانبول به دلایل فورس ماژور در تاریخ معین فراهم نیست. به همین دلیل تیم برگزاری کنسرت با سپاس بسیار از شما عزیزان بر آن شد تا اجرای این کنسرت را به تاریخ دیگری موکول نماید.»

این چند خط را شرکت دل آواز منتشر و اعلام کرد که کنسرت «محمدرضا شجریان» در استانبول لغو شده است. «لغو» البته در این روزها کلمه کاملا آشنایی برای اهالی موسیقی و حتی مخاطبان است، آنقدر که شاید دیگر حتی حساسیت چندانی هم برنینگیزد، اما وقتی مربوط به «محمدرضا شجریان» که او را خسروی آواز ایران می نامند باشد، ماجرا تغییر می کند. همان اندازه که این اتفاق برای دوستداران این خواننده که مدت هاست با وجود امیدهایی که به تدبیر داشتند و حالا ناامید شده اند، می تواند خبر تلخی باشد، برای طیف هایی که می توان آنان را بزرگ ترین مانع برگزاری کنسرت و انتشار اثر در ایران دانست، خوشحال کننده بود.


آنان تعبیر خاص خودشان را از این ماجرا داشتند، اینکه ورود محمدرضا شجریان در موضوع انتخابات جنجالی سال ۸۸، موجب شده است تا طیف وسیعی از طرفدارانش را از دست بدهد، حال این سوال مطرح می شود که اگر او تا این اندازه خواننده ای بدون مخاطب است؛ پس هراس برای اجرای او در ایران چیست؟

از آن طرف نمی توان این مساله را نادیده گرفت که به هرحال، برگزاری کنسرت شجریان در استانبول اگرچه بعد از ناامید خود او از برگزاری کنسرت در ایران رخ داد و پیش از برگزاری کنسرت نیز از مخاطبان نظرسنجی شد؛ اما تا چه اندازه می توان انتظار داشت که مخاطبان و علاقه مندان یک خواننده- حتی علاقه مندان افراطی و حتی خواننده ای چون محمدرضا شجریان- برای اجرای یک برنامه به کشور دیگری سفر کنند؟ تامین هزینه های بلیت، اقامت و رفت و آمد برای چند درصد از این مخاطبان امکان پذیر است و اصلا چه تعدادی می توانند به خارج از کشور سفر کنند و برای دیدن یک کنسرت، لااقل یک هفته در آنجا بمانند؟

درست است که در همین کشور- ترکیه- کنسرت های متعددی از خوانندگانی که به عنوان هنرمندان لس آنجلسی شناخته می شوند، برگزار می شود و طیف وسیعی از مخاطبانشان هم ایرانیان ساکن ایران هستند؛ اما این کنسرت ها معمولا در ایام تعطیلات طولانی مدت ایران برگزار می شود که ایرانیان معمولا در آن کشور حضور دارند و در این میان از برنامه های خوانندگان نیز استفاده می کنند.

اما از آن طرف لغو این کنسرت سبب شده است تا بسیاری به انواع شایعه ها نیز دامن بزنند؛ اینکه بلیت های این کنسرت به فروش نرفته است، شجریان دیگر نمی توان بخواند و مسایلی از این دست. این در حالی است که تنها یک هفته بود بلیت فروشی آغاز شده بود و در همین مدت هم تعداد بلیت های فروش رفته نشان می داد که اتفاقا برخلاف میل رسانه ها و جریانات تندرو، استقبال از این برنامه نیز چندان بد نبود.

در این میان البته نمی توان این نکته را فراموش کرد که ناآگاهی رسانه هایی که چندان منفعتی در لغو یا اجرا ندارند و تنها به کلیک های خود توجه دارند نیز در به وجود آمدن این شایعه ها موثر بود؛ برای مثال طرح موضوع خروج چند میلیاردی ارز از کشور که توسط رسانه های معتدل نوشته شد و بسیاری دیگر از سایت ها و روزنامه ها نیز آن را بازنشر کردند، در حالی که انگار قرار بود تمام مخاطبان از ایران به این برنامه بروند.


در چنین فضایی تنها چند رسانه به دلیل اصلی لغو این کنسرت یعنی ناآرامی های اخیر ترکیه و تهدیدهای مداوم داعش اشاره کردند و آن هم در شرایطی که رد همین مدت کوتاه برخی از گردشگران ایرانی که از طریق زمینی به کشور ترکیه رفته بودند، با حملات گروه های مخالف دولت ترکیه مواجه شده بودند. این کنسرت قرار بود ۱۳ شهریورماه- چهارم سپتامبر- در سالن «زورلو» با همراهی استان «شجریان» روی صحنه بورد. سازهای ابداعی آقای شجریان، بخش مهمی از ارکستراسیون این برنامه را تشکیل می داد.

در این برنامه که تحت عنوان تور جهانی «سرگشتگان عشق» انجام می شود، یک قطعه از ساخته خای خود شجریان که روی شعری از «سیمین بهبهانی» با نام «بانگ دهل» است، اجرا می شود. بخش اول این برنامه در شور و دشتی و از ساخته های «سعید فرج پوری» و بخش دیگر در راست پنجگاه، افشاری و ماهور از ساخته های درخشانی و شجریان است. همچنین «صورتگر نقاشم» به همراه یک پیش درآمد و چهار مضراب از دیگر ساخته های درخشانی است و قرار بود در این کنسرت اجرا شود. دیگر قطعات این برنامه با آهنگسازی «سعید فرج پوری» و «مجید درخشانی» و با تنظیم «مجید درخشانی» روی اشعاری از حافظ، مولانا، باباطاهر، سایه، سیمین بهبهانی و فریدون مشیری اجرا می شود.

در این تور موسیقایی، سعید فرج پوری (کمانه سوپرانو)، نگار خارکن (صراحی سوپرانو)، کاوه معتمدیان (سبو و شهرآشوب سوپرانو)، مهرداد ناصحی (دل و دل آلتو و صراحی آلتو)، آتنا اشتیاقی نیا (شهنواز باس)، سپیده خداوردی (شهبانگ)، مجید درخشانی (تار)، رادمان توکلی (ساغر)، رامین صفایی (سنتور باس- تندر)، حسین رضایی نیا (دف و دایره) و حمید قنبری (تنبک) می نوازند.

این در حالی است که استاد آواز ایرانی دو اثر در دستگاه اصفهان و سه گاه با آهنگسازی «مجید درخشانی» آماده انتشار دارد که در صورت فراهم شدن شرایط و دریافت مجوز آنان را به انتشار درخواهدآورد. طبق آنچه درخشانی می گوید؛ موسیقی این اجراها ضبط شده؛ اما هنوز بخش آواز آن به طور کامل انجام نشده است. تعدادی از قطعات این آثار، پیش از این در اجراهای خارج از کشور گروه شهناز و محمدرضا شجریان به اجرا درآمده اند.