جین آستن؛ زنی که در آغاز نام نداشت

روزنامه اعتماد، ضمیمه کرگدن - اسدالله امرایی: «جین آستن» (16 دسامبر 1775- 18 ژوئیه 1817) نویسنده انگلیسی تبار، از مهره های نامدار ادبیات غرب است و در زمینه شناخت زندگی زنان در عصر خودش، شهرت جهانی دارد و از رمان نویسان هم دوره اش یک سر و گردن بالاتر است. جین آستن در ایران بیشتر به مدد کتاب «غرور و تعصب»اش شناخته شده است.

نخستین بار که ترجمه یکی از آثار جین آستن را خواندم، لذت وافری بردم. اما اگر امروز حق انتخاب داشته باشم- بی آنکه بخواهم از ارزش کار مترجمش بکاهم- قطعا دیگر سراغ آن ترجمه نمی روم. امروزه آثار کلاسیک ادبیات جهان فرصت دیگری یافته اند تا در دسترس علاقه مندان قرار بگیرند، چرا که مترجمان نسبت به گذشته امکانات فنی و حرفه ای بهتری در اختیار دارند.

ترجمه آثار جین آستن امروز مشکلات خاص خود را دارد. چون زبان انگلیسی دویست سال پیش با زبان انگلیسی امروز تفاوت هایی دارد و مترجمی که می خواهد اثرش خوب و ماندگار شود، باید در این زمینه مطالعه کند. مترجم منابع می خواهد تا بتوان به زبان فارسی برگرداند. در ایران بیش از 20 عنوان کتاب به زبان فارسی از این نویسنده وجود دارد که تقریبا دربرگیرنده تمامی آثار اوست. همچنین از برخی رمان های او مانند غرور و تعصب، پنج ترجمه متفاوت وجود دارد.


«بنگاه ترجمه و نشر کتاب» نخستین ترجمه رمان های آستن در ایران را به قلم «شمس الملوک مصاحب» در سال ۱۳۳۶ منتشر کرد. انتشارات «نگارستان کتاب» و «نشر پارسه» هم آثاری از این نویسنده را به ترتیب با ترجمه «سوسن اردکانی» و «پروین ادیب» منتشر کرده اند. اما این روزها ترجمه های خوب و پاکیزه ای از رمان های جین آستن به قلم «رضا رضایی» منتشر شده و بار دیگر آثار این نویسنده مطرح انگلیسی را به یکی از چهره های روز بازار کتاب تبدیل کرده است.

جین آستن سال های بیشتر عمر خود را در قرن هجدهم و هفده سال پایانی زندگی اش را در قرن نوزدهم گذراند. در آن زمان، زنان اجازه نویسندگی یا دخالت در مسائل اجتماعی و سیاسی را نداشتند. به همین دلیل جین همیشه مراقب بود تا کسی از نویسنده بودنش بویی نبرد. به خاطر همین هم بود که روی جلدهای کتاب هایش به جای نام اصلی نویسنده نوشته می شد: «یک بانو».

«سر والتر اسکات» درباره جین آستن گفته است: «این بانوی جوان برای توصیف زندگی عادی استعدادی حیرت انگیز دارد. خودم مثل خیلی های دیگر می توانم مزخرفات ببافم، اما عاجزم از این که یک اتفاق پیش پا افتاده را به شکل جذابی تعریف کنم.»

آستن ده دوازده سال بعد از مرگش به شهرت و محبوبیت رسید و در اواخر قرن نوزدهم به فهرست رمان نویسان بزرگ راه یافت. جین آستن ازدواج نکرد، اما خواستگارانی داشت که آن ها را نپسندید و ترجیح داد تنها بماند.

او در داستان هایش قهرمانانی خلق کرده که نه بدبخت و فقیرند، نه از اشراف. در رمان های آستن معجزه اتفاق نمی افتد و از تغییرات تصادفی خبری نیست. بیشتر گفگتوها میان شخصیت های داستان های این نویسنده انگلیسی تبار در جمع های زنانه می گذرد. رمان های نگارنده «غرور و تعصب» از پرخواننده ترین آثار در ادبیات جهان محسوب می شوند.

رمان «عقل و احساس» آستن سرگذشت دو خواهر است که یکی از خواهران شخصیتی احساساتی و بی محابا دارد و دیگری عاقل و خویشتن دارد است. در این رمان تقابل عقل و احساس را می بینیم که در کامیابی ها و ناکامی های این دو خواهر، دو فرجام متفاوت را برای آن ها رقم می زند. عشق و سودا همواره از دو مجرای عقل و احساس عبور می کند و دو نتیجه متفاوت به بار می آورد.

در عقل و احساس می خوانیم که آقای «دش وود» می میرد و طبق قانون، ارث او به پسر بزرگش «جان» می رسد. طبق وصیت پدر، جان کفالت خواهر و مادرش را به عهده می گیرد ولی تحت تاثیر القائات زنش، توجهی به آن ها نمی کند و تنها مستمری بخور و نمیری برایشان درنظر میگیرد.
«الینور به شدت ویلوبی را سرنزش کرد و نگذاشت او به این صحبت ادامه بدهد. ویلوبی گفت: "بسیار خب. باز هم خداحافظ. حالا باید بروم و مدام از چیزی بترسم."

- منظورتان چیست؟

- ازدواج خواهرتان.

- خیلی اشتباه می کنید. هر اتفاقی که بیفتد، بیش تر از این از دستش نخواهید داد.

- ولی یک نفر دیگر به دستش خواهدآورد. اگر آن یکنفر همان کسی باشد که من اصلا تحملش را ندارم... ولی دیگر این جا نمی ایستم تا خدای نکرده از همین حسن نظر و محبتتان هم محروم شوم. چون ممکن است بگویم که من نمی توانم چیزی را ببخشم که بیش از هر چیزی قلبم را جریحه دار می کند. خداحافظ... خدانگهدارتان!

این کلمات را گفت و به سرعت از اتاق بیرون دوید.» جین آستن چند سالی از عمر خود را در شهر «باث» سپری کرد و این شهر به عنوان محل اقامت او مشهور است. موسسه ای به نام «مرکز جین آستن» در باث هر سال جشنواره ای به نام جشنواره جین آستن در این شهر برگزار می کند.