خنداننده برتر و نظریه های انتخاباتی

روزنامه هفت صبح - آرش پورابراهیمی*: چندین دهه است که مطالعه و درک رفتار رأی دهندگان در انتخابات به یکی از شاخه های مهم اقتصاد سیاسی تبدیل شده و از عوامل تاثیرگذار بر نرخ مشارکت گرفته تا دلایل انتخاب یک کاندیدای خاص همگی در میان پرسش هایی جای گرفته اند که برای پاسخ دادن به آنها، نظریه های بسیاری از عوامل روانشناختی گرفته تا عواملی صرفا مبنی بر هزینه و فایده ارائه شده است.

مسابقه خنداننده برتر برنامه خندوانه که با استقبال قابل توجه مخاطبان مواجه شده فرصت خوبی است که بتوان با توجه به نتایج آن برخی از نظریه های مربوط به انتخابات را با رفتار رأی دهندگان ایرانی سنجید:


۱- دو قطبی سازی

جدا از اینکه دو قطبی سیاسی ایجاد شده بین امین حیایی و امیر مهدی ژوله اقدام درستی بود یا خیر، بی تردید بدون آن ژوله هیچ شانسی برای پیروزی نداشت.

ایجاد دو قطبی توسط کاندیدای کمتر مشهور که در حالت طبیعی شانس کمتری برای موفقیت دارد یکی از شیوه های شناخته شده برای تهییج رأی دهندگانی است که احتمالا قصد شرکت در انتخابات را نداشته اند. در فضای سیاسی ایران، چنین دو قطبی سازی هایی بارها به کار گرفته شده و نتیجه هم داده است.

۲- حافظه کوتاه مدت رأی دهندگان


محققان اقتصاد سیاسی معتقدند که رأی دهندگان معمولا عملکرد کاندیداها را در زمان نزدیک به انتخابات در نظر می گیرند و گذشته آنها را تا حدی فراموش می کنند. برای مثال اگر یک دولت تنها در سال آخر عملکرد اقتصادی خوبی به جای گذاشته باشد از شانس خوبی برای انتخاب مجدد برخوردار خواهد بود حتی اگر سه سال پیش از آن عملکرد قابل دفاعی نداشته باشد.

در مورد رقابت شقایق دهقان و رضا شفیعی جم نیز پدیده مشابهی رخ داد؛ شفیعی جم در دوران پخش برنامه خندوانه بارها در بخش ایستاده با طنز درخشیده بود اما در روز مسابقه هیچ ابتکار تازه ای را به اجرایش اضافه نکرد و وقت هم کم آورد در حالی که شقایق دهقان در مقایسه با خودش به مراتب بهتر ظاهر شد و با ایده خانم شیرزاد مخاطب را غافلگیر کرد و البته پیروز شد.

۳- باید مدرن بود

شکست جمهوریخواهان در آخرین انتخابات ریاست جمهوری آمریکا این پیام را برای آنها به همراه داشت که باید حزب را با مسائل روز هماهنگ کنند، پیامی که محافظه کاران در بریتانیا پیش تر آن را به کار گرفته بودند و در نتیجه اکنون در صحنه سیاسی بریتانیا یکه تازی می کنند.


علیرضا خمسه هم که بی تردید یکی از بهترین کمدین های تاریخ سیمای ایران است، پیام لزوم به روز بودن را در نظر نگرفت و در اجرای خود از نشانه هایی بهره گرفت که شاید مناسب دهه شصت یا هفتاد شمسی بوده اند.

اشتباه استراتژیک علیرضا خمسه آن هم در روزی که رقیبش هیچ چیزی برای عرضه نداشت باعث شد تا او در راهیابی به مرحله بعد ناکام بماند. در واقع به قول فوتبالی ها آقای خمسه به خودش باخت تا به حریف.

۴- دیگران از شما باهوش ترند

اگر کارشناس طنز یا کمدی هستید و تصور می کنید که در برخی از رقابت ها مخاطبان خندوانه در انتخاب فردی به عنوان کمدین برتر اشتباه کرده اند، احتمالا این شمایید که در اشتباهید چرا که طبق ادعای جیمز سورویکی در کتاب خرد جمعی، برآیند نظر یک گروه پرجمعیت در چنین مواردی معمولا هوشمندانه تر از نظر یک فرد است حتی اگر آن فرد کارشناس موضوع مورد بحث باشد و از تخصص لازم برخوردار باشد. حالا شاید شما با این نظر موافق نباشید اما بهتر است در زیر سوال بردن نظر اکثریت با احتیاط بیشتری عمل کنید.

*محقق رشته اقتصادی سیاسی در دانشگاه هاروارد