کتابخانه فاشیسم

هفته نامه صدا - مریم کامیاب: فاشیسم یکی از بحث برانگیزترین اصطلاحات سیاسی تاریخ جدید است. فقدان تعریفی عام به این معناست که این اصطلاح فقط برای رژیم موسولینی در ایتالیا، بین سال های 1922 تا 1943 به کار رفته. صاحب نظران مارکسیست، «فاشیسم» را بالاترین مرحله سرمایه داری در برهنه ترین شکل خشونت آمیز آن می دانند. همچنین می توان آن را مفهومی دانست که به حکومت هایی نظیر موسولینی در ایتالیا و آلمان نازی اطلاق می شود ای می توان آن را نوعی جنبش ملی گرای شبه نظامی تلقی کرد که طی جنگ های داخلی در بسیاری از کشورهای اروپایی سربرآورد یا صرفا اصطلاح توهین آمیزی دانست که خطاب به هرگونه رفتار مستبدانه بکار می رود.

در مورد اینکه فاشیسم از سیاست جناح چپ یا راست ریشه می گیرد، یا حتی از نوعی آرمان واحد با جهان بینی برخوردار است، اتفاق نظر وجود دارد. در این یادداشت به بررسی چند کتاب درباره فاشیسم با محوریت آلمان نازی خواهیم پرداخت. چه اینکه با کتاب هایی که در مورد فاشیسم نوشته اند می توان یک کتابخانه تشکیل داد.

تئوری های فاشیسم


نویسنده این کتاب، ولفگانگ ویپرمن، استاد تاریخ در دانشگاه آزاد برلین است. او دارای تالیفات متعددی در زمینه فاشیسم است. کتاب او در مورد «تئوری های فاشیسم» به زبانی ساده نوشته شده، ساختار روشنی دارد و مفاهیم اساسی بحث را به خوبی تشریح می کند. کتاب برای ترجمه مفید است و راهنمای خوبی برای مطالعات بعدی است. کتاب در پایان، کتاب های مهم را در مورد مبحث تئوری های فاشیسم نام برده و در مورد هر یک اندکی توضیح داده است.

کتاب دارای سه فصل و یک سخن پایانی است. فصل اول تئوری های فاشیسم را در جریان پیدایش تاریخی شان بررسی می کند. فصل دوم به تشریح سیستماتیک فاشیسم می پردازد و فصل سوم به صورت انتقادی با تئوری های مطرح مواجه می شود.

نویسنده در بخش پایانی کتاب مختصات یک نظریه درست و جامع در مورد فاشیسم را بر می شمرد. از نظر ویپرمن، فاشیسم پدیده ای چندعلتی است، بنابراین در تئوری بی راهه می رویم اگر آن را به یک عامل فروکاهیم. این کتاب تاکنون به فارسی ترجمه نشده است.


فاشیسم


فاشیسم، مجموعه ای است از ایدئولوژی ها و واکنش ها می خواهد وفاداری به ملت را با تعریفی انحصاری از ملت بر پایه مفاهیم زیستی، فرهنگی یا تاریخی، بالاتر از وفاداری به هر چیز دیگر بنشاند و یک جامعه ملی بسیج یافته بیافریند. این کتاب درباره چیستی فاشیسم و چگونگی شکل گیری و نسبت آن با مفاهیمی همچون «جنسیت» و «طبقه» و «ناسیونالیسم»، با بررسی این مفهوم در سه کشور فرانسه، ایتالیا و آلمان می کوشد چهره ای واقعی از آن را بدون هیچ گونه قضاوت سطحی و پیش داوری نشان دهد.

مجموعه «مختصر مفید» در نشر ماهی که تاکنون چندین عنوان از آن منتشر شده، می تواند منبع و مرجع مناسبی برای فهم سریع و مختصر درباره علوم باشد، مجموعه کتاب هایی که درواقع مستعد این هستند که نقش یک دایره المعارف را برای علاقه مندان ایفا کنند.

این مجموعه در قطع پالتویی در انتشارات دانشگاه آکسفورد و به زبان انگلیسی منتشر شده و مجموعه ای ست که می خواهد مفاهیم مطرح در عرصه علم و دانش و حتی زندگی روزمره در جهان امروز را برای خوانندگان معمولی و حتی آن هایی که دانشی در آن زمینه خاص نیز ندارند، توضیح دهد.


آدولف هیتلر


کتاب «آدولف هیتلر» نوشته برندا هاوگن با ترجمه رضا علیزاده یکی از کتاب های انتشارات ققنوس در مجموعه مشاهیر و بزرگان است. آدولف هیتلر از سال ۱۹۳۳ تا ۱۹۴۵ دیکتاتور آلمان نازی بود. نقشه او برای تبدیل آلمان به یک امپراتوری قدرتمند سرشار از نفرت و تعصبات بود. او در مقام رهبر حزب نازی آتش جنگ جهانی دوم را مشتعل ساخت و پیش از شکست رژیمش در سال ۱۹۴۵ بخش اعظم اروپا را فتح کرد، اما این کار سرانجامی جز نابودی میلیون ها نفر و تجزیه آلمان نداشت. این کتاب روایت تاریخ از منظری است که هیتلر در کانون آن قرار دارد.


آلمان نازی


انتشارات فرهنگ جاوید تازه ترین کتاب درباره فاشیسم را به زبان فارسی ترجمه کرده است. این کتاب که نوشته مایکل اینچ است توسط بابک محقق به فارسی برگردانده شده است. لینچ در مقام نویسنده کتاب حاضر تلاش کرده مخاطب خود را با وقایع تاثیرگذار عصر هیتلر و نازیستم آشنا کند، از ریشه ها و تبعات هولناک آن بکوبد، سازوکار تبلیغات و شست و شوی مغزی را شرح دهد، از چرایی تشکیل گروه ضربت و گروه فشار بگوید، و در نهایت ما را با مهم ترین مفاهیم کلیدی ای که امروزه در عرصه علوم سیاسی و جامعه شناسی سیاسی مرتبط با نازیسم کاربرد دارد، آشنا کند.


جنبش های فاشیستی


این کتاب معتبرترین و مرغوبترین اثری است که در این زمینه تاکنون به فارسی ترجمه شده است. نویسنده در این کتاب تغییر و تحولات تاریخی و جنبش های سرتاسر اروپا را بین سال ها ۱۹۱۸ تا ۱۹۴۵ مورد کاوش قرار داده است و این ایده قریب به یقین را مطرح می کند که جنبش های فاشیستی اروپا تنها در آلمان و ایتالیا خلاصه نمی شود، بلکه در مقاطع زمانی گوناگون در دیگر کشورها نیز جنبش های مشابهی به راه افتاده اند که هر یک به دلایل اجتماعی و سیاسی دچار سرنوشتی متفاوت شده اند.

نولته با طراحی ساختاری حساب شده، کتاب خود را به دو بخش تقسیم کرده است. در بخش اول با عنایت کلیات تاریخ اروپا در عصر فاشیسم به بررسی و تبیین فاشیسم پرداخته است.

بخش دوم کتاب با عنوان جنبش های فاشیستی ملی مهمترین بخش کتاب محسوب می شود چرا که نولته در این بخش قرار است با ارائه مصادیق مختلف تاریخی جنبش های فاشیستی در گوشه و کنار اروپا به جمع بندی و اثبات نظریه خود بپردازد.