نقد فیلم: آزمایشگاه

اعتماد: پس از كاهش نسبي اكران كمدي‌هاي موسوم به سخيف در سينماي كشورمان، يكي دو سالي است، شاهد فيلم‌هايي هستيم كه سعي دارند حساب خود را از سخيف‌ها جدا كنند.

در راستاي اين امر شاهد فيلم‌هايي هستيم كه در تلاشند ابسورد، هجو، اسلپ استيك (بزن و بكوب)، فارس و... باشند. حميد امجد نيز در آزمايشگاه تلاش‌هايي در ارائه يك كمدي اسلپ استيك كرده. اينكه در اين مقطع زماني فيلمسازاني به اين سمت و سو كشيده شده‌اند، مي‌تواند جالب توجه باشد و بررسي‌هاي بيشتري را مي‌طلبد.


اما سوال اصلي اينجاست كه چرا اكثر اين تلاش‌ها به بيراهه رفته است؟ ابسوردي كه كاهاني ادعايش را دارد از پس خلق يك بحران برنمي‌آيد و تبديل به اداي جفنگ بودن مي‌شود. مهرجويي نيز كه نارنجي‌پوشش بياني هجوآميز دارد و البته كمي نيز به ابسورد، حداقل از نگاه فلسفي‌اش نزديك است، به‌شدت بالا و پايين دارد و لحن عوض مي‌كند.

اولين ساخته عطاران نيز هر چند فيلم بدي از آب درنيامده، اما نتوانسته انسجام لحنش را حفظ كند و... اين موضوعات نشان از اين دارد كه اين نوع از سينمايمان در حال درجا زدن است و هنوز راه زيادي را پيش رو دارد.


اما آزمايشگاه چگونه فيلمي است؟ به طور كلي ورود تئاتري‌هاي با سابقه به سينما مي‌تواند مفيد واقع شود چرا كه مي‌توانند ديدگاه‌ها و رويكردهاي تازه و متفاوت را در كنار خوانش خاصي كه از درام دارند به سينما تزريق كنند. ولي نبايد از اين موضوع غافل شد كه اين نگاه مثبت نسبت به اين ورود، در كشور ما غالبا نتيجه ناخوشايندي به همراه داشته است. حاصل آزمايشگاه امجد نيز اينچنين بوده است.

آزمايشگاه فيلم ساده‌يي است، مخاطب به سادگي وجوه كاراكترها را مي‌يابد و خط اصلي داستان را تمام و كمال متوجه مي‌شود. «قهرمان» (افشين هاشمي)، جواني شهرستاني است كه دانشجوي نمونه دانشگاه شده است، او به ياري هم دانشگاهي‌اش نيلوفر (باران كوثري) وارد محيط آزمايشگاه پدر نيلوفر (رضا كيانيان) مي‌شود و آن هنگام است كه رقابت‌ها آغاز مي‌شود.


در واقع آزمايشگاه نمونه‌يي از جامعه است كه افراد متفاوتي در آن حضور دارند و ابتداي امر قهرمان در اين رقابت‌ها بازنده به نظر مي‌رسد. او، سعي دارد در اين جامعه حضوري فعال داشته باشد و در نهايت هنگامي كه اوضاع را طور ديگري مي‌بيند، در مقابل اين جامعه كوتاه مي‌آيد و از آن خارج مي‌شود و در واقع قهرمان دنياي خودش مي‌شود. دنيايي كه جامعه آن را فراموش كرده است و آن درستي و صداقت است. ولي آزمايشگاه موارد بسياري را براي اينكه اين قصه تبديل به فيلمي موفق شود ناديده گرفته است و حاصل كار، بزن و بكوبي است كه فيلمساز به گمانش خلق كرده است ولي از جهات بسياري ناكارآمد عمل مي‌كند.

شخصيت‌هاي غالب داستان و كنش‌هايشان در اغلب موارد تا حد فانتزي پيش مي‌رود ولي فضا و لحن كلي داستان در سطح پايين‌تري از جنبه فانتزي و اغراق نسبت به كاراكترها قرار دارد، اتفاقي كه منطق داستان را مختل كرده است.

بستري كه فيلم بر آن جاري است به مراتب رئال‌تر از آن آست كه تا اين حد، كاراكتر و كنش فانتزي را بطلبد و كاراكترها گويي به زور به داستان الصاق شده‌اند. البته در لوكيشن آزمايشگاه كه بخش قابل توجهي از داستان در آن جاري است بعضا اين مشكل مرتفع شده است.


ايفاي نقش مبتديانه توسط بازيگراني كه لحن اغراق‌شده دارند و ميميك صورت‌هايشان نيز اغراق‌آميز است، جز رامبد جوان و رضا كيانيان كه تا حدود زيادي موفق ظاهر شده‌اند، نيز مزيد بر علت شده تا اين دوپارگي بيشتر خود را نشان دهد. شايد يكي از دلايل اين امر دست كم گرفتن اين نوع از كمدي در كشور ما باشد و اينكه تاكنون تجربه چنداني در اين حيطه صورت نگرفته است.

شخصيت قهرمان، سعي دارد در جلد يك آرك تايپ ظاهر شود. جواني ساده و بي‌ريا كه چوب سادگي‌اش را مي‌خورد و به همين دليل مدام در محيط آزمايشگاه به بازي گرفته مي‌شود. اما مشكل اصلي زماني آغاز مي‌شود كه فيلمساز سعي مي‌كند به هر نحوي شده به او فرديت بيشتري ببخشد و به نوعي «قهرمان» را تبديل به يك قهرمان كلاسيك كند.

اساس اينكه قهرمان به خودش مي‌آيد، وجود چند سوتفاهم و تله دم‌دستي است كه او در آن گرفتار شده است؛ اتفاقاتي كه خيلي ساده‌تر مي‌توانستند رفع شوند تا حقانيت او ثابت شود، همين‌ها باعث شده اين تحول تا اين اندازه، خود را قلابي و ناپخته نشان دهد.


از طرف ديگر در سكانس‌هاي پاياني به يك‌باره حضور قهرمان در داستان كمرنگ مي‌شود و حتي كار تا جايي پيش مي‌رود كه مخاطب گمان مي‌كند كاراكتر اصلي، جايش را به نيلوفر داده است، اتفاقي كه باعث شده ريتم داستان نيز دچار مشكل شود.

آزمايشگاه اثري است كه سازنده‌اش سعي داشته در آن مخاطب را به هر قيمتي به خنده دعوت كند ولي نتيجه‌يي كه مي‌بينيم شوخي‌هايي به‌شدت سطحي با پرداخت‌هايي ساده‌انگارانه است.

فيلمي كه سازنده‌اش شعور مخاطبانش را بيش از اندازه دست كم گرفته است و خيلي زود آستانه تحمل آنها را به سر مي‌آورد. همه اين كاستي‌ها در كنار هم جمع شده‌اند تا در نهايت نتيجه آزمايش منفي قلمداد شود و آزمايشگاه، فيلم خوبي نباشد.