بعد از فروغ، نوبت شاملو هم می رسد!

هفته نامه تماشاگران جوان - لیلا باقری: در جمعه شب ۷ اسفند، برنامه «نقد شعر» شبکه چهار، با اختصاص موضوع برنامه به بررسی شعر «فروغ فرخزاد»، مورد توجه شبکه های مجازی قرار گرفت و بسیار خبرساز شد؛ «اگه جلیلی رأی میاورد الان شبکه چهار به جای فروغ داشت در مورد علیرضا فزوه حرف می زد/ نامت سپیده دمی ست که بر پیشانی آفتاب می گذرد. متبرک باد نام تو... بیابانکی برنامه شو با این شعر شاملو در سوگ فروغ تموم کرد، دمش گرم واقعا».

همین چند نمونه واکنش قابل چاپ از توییتر و انبوه پست ها و خبرهایی که در تلگرام منتشر شد، نشان داد که این برنامه چقدر ترکانده است؛ فارغ از اینکه موضوعات مطرح شده و تحلیل های ارائه شده درباره شعر فروغ چقدر با حقیقت این شاعر نامدار مطابقت دارد یا نه، پخش صدای او در حال خوانش شعر و همینطور مطرح کردن نام او، یک گام بزرگ در رد کردن خط های قرمز پوشالی در تلویزیون ماست.


مطرح شدن نام فروغ فرخزاد و پرداخت مثبت به او، از صداوسیمای جمهوری اسلامی آنقدر تعجب برانگیز بود که گمانه زنی هایی درباره زمان پخش آن و مطابقت به آزادی های موقت انتخاباتی دهان به دهان گشت و ما را کنجکاو کرد تا ماجرای این برنامه را از «سعیدت بیابانکی» مجری و سردبیر این برنامه بپرسیم؛ برنامه ای که به ادعای سردبیر آن بیست و نهمین قسمتش پربیننده ترین برنامه هفته های اخیر تلویزیون شده است.

چطور شد در برنامه نقد شعر به فروغ فرخزاد پرداختید؟ آیا صحبت از فروغ در صداوسیما دیگر یک تابو نیست؟

- برنامه ای که در شبکه چهار پخش می شود، از اول پاییز شروع شده و تا به حال ۲۹ قسمت از آن پخش شده است، موضوع اصلی هم بررسی شعر امروز است. تا به حال هم تلاش ما این بوده که به همه جریان ها و نحله ها بپردازیم و آنها را بیشتر معرفی، نقد و تحلیل کنیم تا جوانانی که در فضاهای مجازی به دنبال شعر هستند، با آنها آشنا شوند. پرداختن به شعر فروغ از ابتدا در دستور کار برنامه بوده و ممنوعیتی در کار نبوده؛ این هفته هم نوبتش شد.

طبیعتا این موضوع در رسانه ملی یک اتفاق به حساب می آید چرا که پیش از این، نامی از فروغ فرخزاد و اشعارش در رسانه ملی برده نمی شد.

یعنی تا به حال بردن نام فروغ منعی نداشته است؟ یا داشته و شما برای این برنامه مجوز گرفتید؟

- به هر حال رویکردبرنامه ما اینطور بود و فکر نمی کنم برای برنامه های دیگر هم مشکلی داشته باشد. وقتی در یک برنامه زنده این اتفاق رخ داده و شعر فروغ را نقد کرده ایم، طبیعتا این سد و ممنوعیت برداشته شده است.

یعنی صداوسیما پذیرفته این یک ممنوعیت بی دلیل است. کسی که شعرش در جامعه حضور دارد و کتابش در جمهوری اسلامی با مجوز وزارت ارشاد منتشر می شود و همه رسانه ها و مطبوعات می توانند از شعرهایش استفاده کنند، ان شاءالله که از این به بعد در تلویزیون هم برای استفاده از اشعارش مشکلی نباشد.

شما برای اولین بار این کار را انجام دادید و این سد را برداشتید. این یعنی شما مجوزی از کسی یا مسئولی گرفته اید؟

- طبیعتا در صداوسیما به ما مجوز می دهند که می توانیم برنامه ای را روی آنتن ببریم. بدون مجوز مسئولان صداوسیما که نمی شود.


برای موضوع این برنامه درخواست مجوز دادید و مجوز صادر شد یا جریان به شکل دیگری طی شد؟

- ببینید روال برنامه ما همین است. بررسی شعر امروز، جریان شعر انقلاب، جریان شعر پیش از انقلاب، جریان شعر روشنفکری و مستقل و همه جریان ها از موضوعات برنامه ما هستند. بالاخره به تدریج باید به همه اینها بپردازیم و سراغ شان برویم.

پس برنامه نقد شعر این مجوز را دارد که خط قرمزها را بشکند؟

- خط قرمزی در کار نیست! اما گویا تا الان محدودیت هایی بوده که امیدواریم از این به بعد این محدودیت ها برداشته شود. دلیلی برای محدودیت در بحث های علمی، فرهنگی و ادبی نیست. اینها سرمایه های کشور هستند؛ با این محدودیت ها فقط نسل جوان را از شناخت این گنجینه ها محروم می کنیم. به همین دلیل است که آنها برای کسب اطلاعات سراغ رسانه های مجازی و شبکه های اجتماعی مثل تلگرام و واتساپ می روند و به آن فضاها انس می گیرند.

می خواهید بگویید پخش صدای فروغ و اختصاص برنامه به اشعار او در فضل قبل از انتخابات، اتفاقی نبوده است؟

- این کار اصلا انتخاباتی نبود و ارتباطی به انتخابات نداشت. برنامه ما در پاییز با موضوع شعر «اخوان» شروع شد و همینطور جلو آمد تا به اینجا و فروغ رسید. اگر فضا مهیا باشد ممکن است در آینده به شاعران دیگری هم بپردازیم؛ به کسانی که کمتر در تلویزیون به آنها پرداخته شده است؛ مثل احمد شاملو.

یعنی ممکن است سید علی صالحی را هم در این برنامه ببینیم؟

- ما از خیلی از شاعران جریان روشنفکری دعوت کرده ایم که به برنامه ما بیایند به ویژه در همین برنامه فروغ؛ اما بعضی ها نپذیرفتند و من هم نمی دانم علتش چه بود. شاید دوست نداشتند. البته بعضی از شاعران هم ممنوعیت تصویری دارند.


خیلی ها از نقدی که به آثار فروغ شد گله مند شدند و معتقدند نقد درستی نبوده؛ مثلا همین که فروغ را شاعری انقلابی و امام زمانی معرفی کرده اید.

- شعر، قابل تفسیر و تحلیل است. از یک شعر حافظ هزار برداشت می توان کرد. از شعر فروغ هم می توان برداشت های مختلفی داشت. این هم یک برداشت بود. کسانی که ناراحت شده اند، احتمالا شعر را متوجه نمی شوند.

خودتان بازخوردی از مخاطبان دریافت کرده اید؟

- بله! خیلی زیاد. آنقدر مردم از سراسر کشور پیامک برای برنامه فرستادند و آنقدر بازخورد مثبت داشته ایم که فکر می کنم این برنامه یکی از پربیننده ترین برنامه های شبکه چهار و حتی تلویزیون در این مدت اخیر بوده. مردم خیلی ابراز لطف کردند. خیلی ها گفتند ما با شنیدن شعر فروغ از تلویزیون گریه کردیم. خیلی ها گفته بودند از شدت هیجان برنامه را ایستاده تماشا کرده اند. اینها همه جای امیدواری است و ان شاءالله فتح بابی باشد برای ادامه چنین برنامه هایی...

فکر نمی کنید دلواپس ها و نگران ها بعد از اجرای این برنامه برای شمام مشکلی پیش بیاورند؟

- من که سر خود کاری انجام نمی دهم! ما از مدت ها قبل، برنامه ریزی و با شبکه و کارشناسان صحبت کرده بودیم. از ماه ها قبل مطلب آماده کرده بودیم. جای نگرانی نیست. وقتی رهبر انقلاب نظر مثبتی درباره فروغ ارائه کردند و گفتند فروغ عاقبت به خیر شد، یعنی ایشان موافق هستند که شعر فروغ در آخر عمرش به جایگاه قابل قبولی رسیده؛ بنابراین ما می توانیم روی اشعارش کار کنیم.

در مورد برنامه چطور؟ ممکن است ادامه برنامه از طرف طیف خاصی دچار مشکل شود؟

- نه! ان شاءالله که اینطور نمی شود چون این برنامه به هر حال در صداوسیمای جمهوری اسلامی تهیه و تولید می شود و آنها هزینه می کنند. پس تا وقتی آنها بخواهند، این برنامه ادامه خواهد داشت. بعید می دانم اتفاقی بیفتد. این حرف ها بیشتر ساخته و پرداخته ذهنیات است.


اتفاقا بر اساس تجربه های گذشته است!

- اگر مسائلی هم در گذشته بوده باید اصلاح شود. طرح این مسائل در رسانه ملی نشانه ثبات در کشور، تضارب آرا و آزادی بیان است و برنامه ما این را اثبات کرد. ما در کشور می توانیم به مسائلی بپردازیم که شاید روزگاری خط قرمز بوده است. ما از جنبه های معنوی و انسانی و نظرات امیدبخش شعر فروغ به آثار او نگاه کردیم. بعضی ها فکر می کنند اگر به تلویزیون بیایند محبوبیت خود را از دست می دهند و اعتباری نخواهند داشت؛ در حالی که تلویزیون رسانه ملی و مال همه است. همه از آن سهم دارند.

سعید بیابانکی کیست؟

بیابانکی از شاعران اصفهانی است که بیشترین همکاری را با حوزه هنری و انتشارات سوره مهر داشته و بیشتر به عنوان شاعر آیینی و البته آثار طنزش شناخته می شود. او در سال های قبل برنده جایزه کتاب فصل و همچنین نامزد دریافت جایزه کتاب سال بوده است.

سال ها قبل تجربه کوتاهی در اجرای یک برنامه تلویزیونی اجتماعی داشت که پخش آن متوقف شد. هر چند در چندین برنامه رادیویی سابقه اجرا داشت اما این اولین برنامه تلویزیونی زنده و روتینی است که سردبیری و اجرای آن را بر عهده دارد.

«نقد شعر» در قالب برنامه «نقد ۴» از اوایل پاییز روی آنتن رفته وسعی دارد به جریان های شعر امروز بپردازد. کتاب «نامه های کوفی» او در سال ۹۰ بسیار مورد توجه قرار گرفت؛ مجموعه شعری عاشورایی که به گفته خیلی ها نامه های پرکنایه ای به امام حسین (ع) بود و جلوه دیگری از شاعری او را نشان می دهد.