غافلگیری شهاب حسینی در «آفریقا»

تماشا: هومن سیدی می گوید هنوز نمی داند چرا به فیلمش مجوز اکران نداده اند و علم غیب ندارد که به خطوط قرمز پی ببرد. «آفریقا» سرانجام در شبکه خانگی توزیع شده است.

فیلم«آفریقا» اولین فیلم سینمایی هومن سیدی است. کسی که پیش از این بیشتر به عنوان یک بازیگر خوب شناخته می شد. اولین نمایش فیلم «آفریقا» در جشنواره بیست و نهم فجر اغلب بینندگان را تحت تاثیر قرار داده بود و می شد از همان لحظه انتظار داشت مورد توجه داوران هم قرار گیرد.

همین اتفاق هم افتاد و در بخش های بازیگری و کاگردانی کاندیدا شد و توانست سیمرغ بلورین بهتریهن کارگردانی فیلم اولی را از آن خود کند اما «آفریقا» به دلایلی نامشخص از جانب ارشاد با بی مهری روبرو شد و پروانه نمایش به آن اعطا نشد.

در نهایت و بعد از کش و قوس فراوان، سازندگان تصمیم گرفتند فیلم را تحویل شبکه نمایش خانگی دهند. به مناسبت انتشار فیلم در شبکه نمایش خانگی با کارگردان آن، هومن سیدی گپی زده ایم که در ادامه می خوانید.

آقای سیدی چرا فیلم شما اکران نشد؟ دلیلش را فهمیدید؟

- باورکنید نمی دانم. نمیدانم اشکال چه بود که این پروسه را اینقدر طولانی کرد و رنگ پرده را ندیدیم. اینکه می گویم واقعا غلو نیست و کاملا جدی می گویم. من به عنوان کارگردان تا این لحظه نمی دانم که چه شد ارشاد به ما پروانه نمایش نداد.

اصلا هم دلم نمی خواهد حرف از دست های پشت پرده و خصومت های شخصی بزنم چون شاید واقعیت داشته باشد و شاید نه. شاید همه چیز از یک بدشانسی محض نشات می گیرد، شاید از بی کفایتی من و گروهم بوده و هزار شاید دیگر. پیش از تولید این اثر من یک فیلمنامه ابتدایی داشتم و برای آن پروانه ساخت گرفتم. همان زمان به ما گفتند که نگرانی برای این سوژه وجود دارد و ممکن است خللی به بعضی چارچوب ها وارد کند.

ما هم پذیرفتیم و ضمانت دادیم از چارچوب مدنظرشان، پا را فراتر نگذاریم. همینطور هم شد و وقتی فیلم را دیدند اعتقاد داشتند که ما همه چیز را رعایت کرده ایم. همان زمان اعلام شد که اگر این فیلم در جشنواره فیلم فجر با اقبال مواجه شد پروانه نمایش به ما تعلق می گیرد. این اتفاق افتاد. بعد حرفشان را تغییر دادند و گفتند اگر جایزه بگیرید پروانه می دهیم که خب جایزه هم گرفتیم. بعد از آن بود که مدام می گفتند صبر کنید و زمان گذشت و من دیگر نفهمیدم مشکل با فیلم چیست!

یعنی دقیقا به شما گفته نشد که چه نکته ای در فیلم به مذاقشان خوش نمی آید که شما آن را اصلاح کنید؟

- برای من هیچ چیز رعب آور و ترسناکتر از این نیست که دقیقا ندانم باید چه کاری کنم. چون خطوط قرمز و چارچوب مشخص و معلوم نیست. هر چیزی که می خواهی بسازی احتمال دارد مشکل ساز شود؛ نمی دانی حرف زدن از چه چیزهایی برای مدیران مسئله دار است؟ همین می شودکه قشر تنبلی در سینما قد علم می کنند و ترجیح می دهند خودشان را به دردسر نیندازد و بروند فیلمی مثلا خنده دار بسازند. فیلمی که رسالتش را که خنداندن است هم به درستی انجام نمی دهد. با یک سوژه بسیار سطحی دست به فیلمسازی می زند.

این روند فیلمسازان را زیر سوال می برد. اگر بخواهیم به آسیب شناسی برسیم، می بینیم این آدم ها به دلیل اینکه از هر چیزی حرف زدند و ساختند، جلویشان را گرفتند، سراغ هجو ساختن رفته اند اما قطعا اگر به من بگویند تو نمی توانی درباره این موضوعات مشخص فیلم بسازی، من به دلیل اینکه آدم قانونمندی هستم، نمی سازم ولی وقتی چیزی نمی گویند من علم غیب ندارم که تشخیص بدهم ممکن است کدام حرف من ممیزی شود.

یکی از ویژگی های این فیلم حضور شهاب حسینی است که یکی از متفاوت ترین بازی های کارنامه اش را انجام داده. پیشنهاد او بود که دیالوگ نداشته باشد یا شما؟

- قطعا شهاب یکی از عناصر مهم این فیلم است که بیننده با دیدن بازی اش غافلگیر خواهد شد. ایده ای که در طول فیلم حرف نزد، خودش داد. به نظرم ایده درخشانی بود چون من خودم بازیگرم و می دانم وقتی بازیگر پیشنهادی در رابطه با کاراکترش می دهد از دل و نهادش بیرون آمده و اگر من به عنوان کارگردان پیشنهادش را نپذیرم او سرخورده می شود.

آقای سیدی حرف «آفریقا» چیست؟

- من تمام تلاشم را کردم که به مخاطب این حرف روشن را تحویل بدهم که نمی توان آدم ها را به دودسته خوب و بد تقسیم کرد. بدی و خوبی محصول شرایط است وگرنه آدم ها در ذاتشان بد و خوب نیستند. تصمیمی که در لحظه می گیرند ممکن است عمل آنها را بد یا خوب جلوه بدهد. به نظرم این ویژگی این فیلم است.

الان مشغول چه کاری هستید؟

- اگر خدا بخواهد و بودجه تامین شود و با تهیه کننده به نتیجه ای مشخص برسیم برای دریافت پروانه ساخت اولین فیلم سینمایی ام که «عشق روزهای جنگ و برف» نام دارد، اقدام خواهم کرد. نمی توانم بگویم که به جشنواره می رسد یا نه چون هیچ چیز مشخص نیست و نمی خواهم بی جهت حرف بزنم.

به صرف اینکه آزاده صمدی همسرتان است، او را به عنوان بازیگر اصلی زن انتخاب کردید یا دلیل دیگری داشت؟

- نه، آزاده در نوشتن فیلمنامه به من کمک می کند اما من به او هرگز نگفتم که این نقش قرار است برای او باشد به خاطر اینکه حس می کنم ناخودآگاه ممکن است بازیگر مناسب با خودش پیشنهاداتی را بدهد که در عمل خوب نشود. حس می کردم پتانسیل هایی دارد که به درد این نقش می خورد.

من به عنوان همسر او می دانم که از کدام ویژگی های او می توان حین بازی سوء استفاده کرد تا کار خوب شود و خدا را شکر این اتفاق افتاد و او برای این بازی از جشنواره فجر جایزه گرفت.

من به بازیگرانم حین نوشتن فیلمنامه فکر می کنم چون حوصله ندارم بعد از آن بگردم تا بازیگر پیدا کنم. فکر می کنم نقش خودش می گوید کدام بهتر است.