ماهان میرعرب؛ از نیواورلئان تا خراسان و حاج قربان

ماهان میرعرب ظاهرا قصد دارد از خراسان گرقته تا کردستان ترکیه و آفریقا را همراه سازش سفر کند.

هفته نامه کرگدن - امیر بهاری: ماهان میرعرب ظاهرا قصد دارد از خراسان گرقته تا کردستان ترکیه و آفریقا را همراه سازش سفر کند.

در میانه دهه هفتاد شمسی که ایران تحولی بزرگ را پیش گرفته بود در لایه های زیرین هم اتفاقات مهمی در حال رخ دادن بود. یعنی اگر در ویترین عرصه فرهنگ، موسیقی پاپ داشت از محاق بیرون می آمد و به تدریج در فضای رسمی جایی برای خود دست و پا می کرد، گروهی هنرمند هم بودند که فارغ از جریانات رایج، سازشان را می نواختند و از منظر متفاوت تری به مباحث زیبایی شناسی نگاه می کردند.

ماهان میرعرب؛ از نیواورلئان تا خراسان و حاج قربان

منظورم صرفا جریان موسیقی زیرزمینی نیست. بخش عمده جریان موسیقی زیرزمینی دوست داشتند در سبک های راک و متال و مشتقاتش فعالیت کنند. جریان موسیقی رپ هم بعدتر شکل گرفت اما در همان نسل اول تعدادی هنرمند بودند که می خواستند یک چیز خاص تر داشته باشند. تعدادشان کم بود اما اغلب آن ها مسحور موسیقی جز یا جاز (Jazz) شدند.

جاز دنیای بی انتهایی دارد. البته این جازی که بعضا موسیقیدانان سنتی می گویند با چیزی که موضوع بحث ماست، تفاوت دارد. اغلب آن ها که با یک جمله کلی می گویند ما موسیقی «جاز» هم دوست داریم معمولا دقیق نمی دانند که از چه چیزی حرف می زنند. حتی آن استاد نام آور موسیقی سنتی.

کسانی که در اواخر دهه هفتاد شمسی در خانه هایشان داشتند سعی می کردند نوازندگی به سبک و سیاق جازنوازان را بیاموزند، تعداد اندکی بودند. خیلی از آن ها هم در آغاز مثل همه «موزیک باز»ها با شنیدن کاست های پینک فلوید و بیتلز و گروه هایی از این دست به موسیقی علاقه مند شده بودند اما در ادامه این جاز بود که آن ها را به راهی بی بازگشت کشانده بود.

جاز، امروز در هر جای دنیا که وارد شده، رنگ موسیقی آن جا را هم به خود گرفته و شاید هیچ نوع موسیقی ای در دنیا از منظر انعطاف و همزیستی با سبک های دیگر به اندازه جاز، جهانی نشده است.

یکی از آن هنرمندانی که در جوانی به موسیقی جاز روی آورد و به تدریج تبدیل به نوازنده ای با تکنیک بسیار بالا در این جریان موسیقایی شد، «ماهان میرعرب» بود. ماهان را می توان اولین گیتاریست رسمی استاندارد در سبک جاز ایران دانست. یعنی کسی که براساس متد روشنی آموزش دیده بود و براساس شیوه و سبک مشخصی هم گیتار الکتریک با لهجه موسیقی جاز می نواخت. تکنیک بالای ماهان در نواختن قطعات پیچیده موسیقی جاز باعث شد خیلی زود بین آن ها که این نوع موسیقی را دوست داشتند مطرح شود.

«پیتر سلیمانی پور» پیش از نسل ماهان میرعرب در پی رسیدن به ادبیات استاندارد در نوازندگی و آهنگسازی بود. پیتر در همان سال ها که ماهان سر و کله اش پیدا شد آلبوم «منظومه شخصی» را با نشر هرمس کارکرد که سفری موسیقایی به نواحی مختلف جهان بود. درواقع یکی از اولین نمونه های موسیقی آزاد «ورد میوزیک» [Word Music] در ایران بود. البته همه این ها را ما در ایران می گوییم «تلفیقی»!

پیتر از همان سال های 1373، 1374 تلاش کرده بود گروه تشکیل بدهد و جازنوازی کند اما در اوایل دهه هشتاد شمسی وقتی با ماهان میرعرب و حمزه یگانه (نوازنده پیانو و کیبورد) و دارا دارایی (نوازنده بیس) تحت عنوان «آنسامبل پیتر سلیمانی پور» روی صحنه رفت، بسیاری از مخاطبان موسیقی جاز، اجراهایی جذاب با سونوریته این جنس موسیقی را شنیدند. چندی بعد در سال 1385 بود که ماهان با دارا و حمزه و امین طاهری (درامز) گروه «آبرنگ» را راه انداختند و اجراهایی در فرهنگسرای ارسباران برگزار کردند.

حمزه یگانه هم یکی از همان نسلی است که خیلی خوب جاز را یاد گرفتند و بعد تلاش کردند موسیقی ایرانی را در آن مخلوط کنند. اما ماهان میرعرب بعد از آبرنگ تصمیم به مهاجرت گرفت و به اروپا رفت تا ادامه تحصیل بدهد. البته موسیقی نخوانده بود و کارشناس معماری بود.

ماهان در اروپا مشغول به کار موسیقی هم شد. او در ایران که بود با لهجه استاندارد موسیقی جاز گیتار می نواخت و از مرحله ای تلاش کرد با گیتار الکتریکش به حال و هوای موسیقی ایرانی برسد. سال 1388 از ایران رفت و در سال 1391 در اتریش آلبوم «سمتِ ایرانی جاز»/ «Persian Side of Jazz» را منتشر کرد و تبدیل به اولین هنرمند ایرانی شد که سایت «آل ابوات جز» درباره او نقد نوشت (حدود یک سال بعد این سایت نقدی از اثری از کیهان کلهر هم منتشر کرد).

نکته جالب اولین اثر ماهان میرعرب در خارج از ایران (که چندی بعد با عنوان «۹:۴۰» در ایران هم منشتر شد) شکل گیتارنوازی او بود. پیدا کردن یک لهجه کاملا ایرانی و نزدیک شدن به فواصل ایرانی در این آلبوم خیلی بهتر و پررنگ تر از تجربه های داخلی این نوازنده به گوش می رسید. در این آلبوم قطعه ای به نام «حاج قربان» ارائه شده بود که شاید تا امروز مهم ترین اثر ماهان میرعرب است. در این قطعه تلاش شده با گیتار مودها و ریتم های زیبای موسیقی خراسانی نواخته شود و همان طور که از نامش پیداست، ادای دین به شکل نوازندگی است حاج قربان هم هست.

در سال ۱۳۹۲ ماهان احتمالا برای دیدن خانواده و برگزاری اجرای زنده به ایران آمد. او سه شب در آموزشگاه «سرنا» با همراهی شایان فتحی (نوازنده برجسته ایرانی در اروپا که چند سالی است بعضا مردم در کنسرت های گروه داماهی او را در مسند نوازنده درامز دیده اند)، یک دوئت منحصر به فرد ارائه کردند. البته دارا دارابی رفیق دیرینش هم در برخی قطعات آن ها را همراهی کرد. اما این اجرا هم یک قطعه ویژه داشت با عنوان «نوا» که دوئت گیتار الکتریک و درامز بود. شاید باورش سخت باشد شنیدن «وا» از گیتار الکتریک و مهم تر از آن دارمز، ولی آن قطعه نوا بود.

ماهان امسال هم برای چند هفته ای به ایران می آید و در کنار برگزاری مسترکلاس های آموزشی، می خواهد دوباره کنسرتی اجرا کند؛ این بار با یک نوازنده پرکاشن مصری می آید و اتفاقا قرار است «حاج قربان» را هم اجرا کند.

برای ماهان اتفاق عجیبی افتاده است. او بعد از رفتن از ایران به حاج قربان و نوا رسید. حالا باید دید امسال قرار است با چه رخی از او مواجه شویم.