از «مات» تا «فیه مافیه»؛ فیلم هایی که باید دیده شوند

روزنامه صبا - محسن جعفری راد: گروه هنروتجربه حدود سه‌سال است که بستر لازم را برای دیدن فیلم‌هایی که امکان اکران عمومی ندارند، مهیا می‌کند. فیلم‌هایی که سعی در ارتقای سطح سواد، آگاهی و زیبایی‌شناسی مخاطب دارند و باید رسانه‌ها بیشتر از این به آن‌ها بپردازند. این نوشته بنا دارد به‌جای نقد، به‌طور کلی، سه فیلم هنر و تجربه را معرفی کند تا برای آخر هفته با توجه به این کلیات، راحت‌تر و هوشمندانه‌تر به تماشای فیلم‌های هنروتجربه بنشینید. فیلم «مات» که اولین فیلم بلند صبا کاظمی است، فیلم «تمرین برای اجرا» هجدهمین فیلم محمد علی‌سجادی و مستند «فیه‌مافیه» چهارمین مستند صادق داوری‌فر است.

مات

درباره کارگردان: صبا کاظمی متولد ۱۳۵۷ و فارغ‌التحصیل دوره کارشناسی سینما که در حال حاضر دانشجوی ارشد ادبیات نمایشی است. او در کارنامه فیلمسازی خود هفت فیلم داستانی و مستند دارد و «مات» اولین فیلم بلند اوست.

داستان: داستان فیلم ارتباط مستقیمی با مشکلات اقتصادی مردم در جامعه امروز دارد. ماجرای چند خانواده که یک خانه به همه آن‌ها فروخته می‌شود و برای تعیین حق خودشان دچار بحران می‌شوند.

فرم: از لحاظ فرمی فیلمی قابل توصیه برای تماشا محسوب شود و فرمی مدرن را برای روایت به خدمت گرفته است. فیلم چندین پلان-سکانس بیش از ۱۵دقیقه‌ای دارد.

ایده: کارگردان ایده فیلم را از ماجرای واقعی برداشت کرده، ماجرای خانه‌ای که به بیش از چهل نفر فروخته شده است!

بازیگری : بازیگران این فیلم، بیشتر تجربه‌ حضور در تئاتر را دارند و به‌خاطر همین از عهده اجرای سخت فیلم برآمده‌اند. عقیل بهرامی، ژاله بلمه، میثم کریم‌پور، آبان عسکری، کیان کاظمی از جمله بازیگران فیلم هستند.

حرف فیلمساز : بیشتر به گزارشگری و مشاهده‌گری دوربین پرداختیم. ما از بازیگران شناخته‌شده استفاده نکردیم تا تماشاگر درگیر فضا و داستان شود. فیلم آپارتمانی ساختیم اما سعی کردیم کلیشه‌ای نباشد. فیلمنامه ما این قابلیت را داشت که دوربین محصور مکان باشد محتوا ایجاب می‌کرد که سمت این فرم برویم. یکی از دغدغه‌های همیشگی من این بوده است که آدم‎ها در شرایط بحرانی وقتی رودرروی هم قرار می‌گیرند، چه واکنشی نسبت به یکدیگر و شرایط نشان می‎دهند. سعی کردم آدم‎ها را در چنین شرایطی قرار دهم و به چالش بکشم و با روش کارگاهی از واکنش طبیعی بازیگرها برای نزدیک‌شدن به شرایط مستندگونه فیلم استفاده کنم و امیدوارم این امر محقق شده باشد.

نظر منتقدان: منتقدان اجرای فیلم را به‌عنوان کار اول، قابل قبول دانستند. در ضمن این فیلم در جشنواره سایوپایولو جایزه کیارستمی را دریافت کرده است.

پیشنهاد من: ب اید به فضای خالی و ایستای خانه در داستان «مات» توجه کرد. خانه‌ای خالی از اشیا که به‌طور تمثیلی هویت و فردیت از دست رفته آدم‌ها و در واقع بی‌اعتمادی مستتر جامعه امروز را واکاوی کرده و کمیت و کیفیت مهاجرت را پردازش می‌کند.

مکان نمایش فیلم: خانه هنرمندان، موزه سینما، سینما هنروتجربه بابل، سینما هنروتجربه شیراز، سینما سوره اصفهان، پردیس سینمایی کوروش، پردیس سینمایی چهارسو، پردیس سینمایی پرشین کرج و پردیس سینمایی هویزه مشهد.

عوامل دیگر فیلم: عوامل دیگر فیلم عبارتند از فیلمنامه: صبا کاظمی و میلاد نیازی، تصویربردار: مهدی رنجبر، تدوین: میلاد نیازی، مدیر صدابرداری: سعید احمدی، طراحی و ترکیب صدا: مهرداد جلوخانی و موسیقی: حمیدرضا علوی.

تمرین برای اجرا

درباره کارگردان: محمدعلی سجادی متولد ۱۳۳۶ آمل است. آغاز کار هنری او با فعالیت در حوزه خط و نقاشی بود و اولين فيلمش را با نام «کی از همه زرنگ‌تره» (پويا نمايی) و در اندازه هشت‌میلیمتری در کانون و پرورش فکری ساخت. سپس تا سال ۵۶ چندين فيلم هشت‌ميلی‌متری ديگر، در سينمای آزاد ساخت. پس از انقلاب سه فيلم «ريل»، «جاده»، «در مسلخ عشق» را به‌صورت ۱۶ميلی‌متری کارگردانی کرد. او ساخت ۱۶ فيلم سينمايی، دو فيلم تلویزیونی، چاپ چندين کتاب و تدوين چندين فيلم برای ديگر کارگردانان را در کارنامه هنری خود ثبت کرده است. محمدعلی سجادی نامی آشنا نزد مخاطبان جدی سینماست.

در حدود سه دهه حضور در سینما بیش از ۱۰ فیلم ساخته که اغلب در ژانر جنایی-معمایی قرار می‌گیرند. از جمله آثار او می‌توان به «اثیری»، «جنایت»، «شیفته» و... اشاره کرد. فیلم‌های او جوایز ریز و درشتی را کسب کرده‌اند از جمله می‌توان از جایزه تندیس بهترین کارگردانی از جشن خانه سینما برای کارگردانی فیلم «جنایت» نام برد.

در چند سال اخیر کمتر مجال ساختن فیلمی را داشته است. در سال‌های اخیر سریال «جست‌وجوگران» را در تلویزیون ساخته و مستند‌پرتره حمید هما را درباره هما روستا ساخته است. «تمرین برای اجرا» هجدهمین فیلم کارنامه سجادی محسوب می‌شود.

حرف فیلمساز: سجادی در گفت‌وگو با رسانه‌ها دعوت از مخاطبان به خواندن «شاهنامه» را دغدغه مهم خودش دانسته و اعتقاد دارد که تجربه‌گرایی فیلم‌های قبلی‌اش را در «تمرین برای اجرا» نیز دنبال کرده است.

فرم: «تمرین برای اجرا» فرم تجربه‌گرایانه‌ای دارد. کارگردان از میزانسن‌های کلاسیک پرهیز کرده و سعی داشته است تا فرم بصری فیلم در خدمت سیالیت فضاسازی باشد.

بازیگری: میکائیل شهرستانی و مهدی میامی؛ بازیگران اصلی فیلم هستند که جزو بهترین بازیگران تئاتر محسوب می‌شود که حضور موثری در کار دارند.

داستان: یک کارگردان تئاتر تصمیم می‌گیرد تا بازیگرانش داستان سیاوش را برای اجرایی احتمالی، از روی «شاهنامه» فردوسی خوانده و تمرین کنند. گردآوردن بازیگران، فراهم‌کردن جای تمرین و وسایل صحنه، تلاطم بازیگران و مسائل شخصی‎شان با داستان سیاوش گره خورده و روایت می‌شود.

نظر منتقدان: اغلب محتوای فیلم (توجه به شاهنامه) را تحسین اما روایت و ساختارش را نپسندیدند، چون اعتقاد داشتند که از نظر ساختاری نمونه‌های مشابهی در ایران و جهان داریم و فرم تازه‌ای برای روایت در این کار شکل نگرفته است.

پیشنهاد من: حضور سجادی در فیلم به‌عنوان کارگردان، نمایش کنایه‌آمیز است و باید به این حضور دقت بیشتری داشت چراکه در دنیای خارج از فیلم هم او حضوری به همین شکل دارد و سجادی در یک دهه اخیر نتوانسته است فیلم دلخواهش را بسازد.

مکان نمایش فیلم: خانه هنرمندان، موزه سینما، سینما هنروتجربه بابل، سینما هنروتجربه شیراز، سینما سوره اصفهان، پردیس سینمایی کوروش، پردیس سینمایی چهارسو، پردیس سینمایی پرشین کرج و پردیس سینمایی هویزه مشهد.

عوامل دیگر فیلم: نويسنده و تدوين: محمدعلي سجادي، مدير فيلمبرداري: محمدرضا سکوت، طراح چهره‌پردازي: سودابه خسروي، مجريان چهره‌پردازي: اهورا قاسمي و آيدين فرضي، طراح صحنه و لباس: فاضل ژيان و رسول عليزاده، صدابرداران صحنه: عباس رستگارپور، اميد عاشوري، دستياران صدا: وحيد آقايي و بابک مرادي، انتخاب بازيگر و مدير توليد: مهدي ميامي و مدير برنامه‌ريزي: حسين فلاح.

مستند فیه ما فیه

درباره کارگردان: صادق داوري‌فر؛ فارغ‌التحصيل رشته كارگرداني تئاتر، مستندهایی نظیر «شیخ شوخ کاشی»، «برعکس عکس» و «فیه ما فیه» را ساخته است و بیش از ۱۰ سال است که به‌عنوان تهیه‌کننده برنامه‌های تلویزیونی و رادیویی فعالیت دارد.

حرف کارگردان: بیشتر فیلم‌هایم درباره روحانیون بوده و در مستند «فیه ما فیه» سعی کردم موانع پرداختن به این قشر را بیان کنم. قشری که باید بیشتر از این در روایت‌های مستند به آن‌ها توجه شود. تفاوت بین فرد روحانی با دیگر اقشار دغدغه من نبود بلکه تفاوت روحانی با روحانی موضوع من بود. همه روحانیون در شکل ظاهر و لباس مثل هم هستند. اما سبک زندگی آن‌ها در طبقه‌بندی‌های مختلف متفاوت است. یک طلبه که وارد کار اجرایی و مدیریتی شده با یک طلبه که همچنان پای درس و مدرسه می‌ماند فرق دارد. یک خطیب با یک آخوند تفاوت دارد. هدف من نمایش سبک زندگی متفاوتشان بود. برای همین سراغ طلبه‌های مختلف می‌رفتم.

روایت: صداق داوری‌فر چند فیلم مستند درباره روحانیون ساخته و در مستند «فیه ما فیه» سعی کرده است حواشی ساخت این فیلم‌ها را روایت کند. داوری‌فر در این فیلم مسیر تلاش ناموفق خودش برای به تصویر کشیدن زندگی روحانیون تبدیل به یک فیلم مجزا کرده است و در نهایت فیلمی درباره یک روحانی، پدر خودش، ساخته است.

پیشنهاد من: یک سند تصویری زنده از حواشی کار مستندسازان است و حتما باید دیده شود. انتخاب سوژه فیلم و موضع کارگردان جسورانه است. کمتر در سینمای مستند چنین پرداختی دال بر حواشی ساخت فیلم، درباره روحانیون را داشته‌ایم. این که چرا باید برای ثبت زندگی روزمره یک روحانی تا این حد با دست‌انداز رو‌به‌رو شد؟ بهتر است با ساخت چنین مستندهایی، میزان آگاهی مخاطب از این قشر ارتقا پیدا کند.

مکان نمایش فیلم: خانه هنرمندان، موزه سینما، سینما هنروتجربه بابل، سینما هنروتجربه شیراز و سینما سوره اصفهان.

عوامل دیگر فیلم: تصویربرداران: صادق داوری‌فر، نفیسه ظهیری ثانی، سیدوحید حسینی و مهدی آزادی، تدوین: احسان لهراسبی، تصویربردار پشت صحنه: علی جانب‌الهی و نویسنده: صادق داوری‌فر و مریم ‌هاشمیان.