گفتگو با بي‌بي‌جان تلویزیون!
محبوبه بيات بازيگر نقش «بي بي جان» در سريال «نوشدارو» از فراموش شدن «بي‌بي جان»هاي واقعي جامعه و غير واقعي بودن جايگاه بعضي تهيه‌كننده‌ها و كارگردان‌هاي تلويزيون مي‌گويد.
محبوبه بيات با اينكه كارنامه پررنگي در سينما و تئاتر دارد و با يك جين از كارگردانان معتبر سينما از جمله مرحوم علي حاتمي، مسعود كيميايي و بهرام بيضايي كار كرده اما در تلويزيون هيچ‌گاه حضور پررنگي نداشته است و هر چند سال يك بار در يكي، دو تله‌فيلم يا يك اپيزود از سريال‌هاي اپيزودي بازي مي‌كند كه البته همين حضور كم هم پس از سريال «راه بي‌پايان» كمتر از گذشته است اما بيات اين بار سنت‌شكني كرد و با دو سريال «نوشدارو» و «ستاره حيات» در تلويزيون ظاهر شد. پخش اين دو سريال و نقش‌هاي باز هم كوتاه بيات در آنها بهانه خوبي بود تا به سراغ اين بازيگر برويم و گپ كوتاهي با او بزنيم.
البته از آن موقع تا الان در چند تله‌فيلم و چند اپيزود از سريال‌هاي اپيزوديك بازي كردم ولي خب در سريالي كه حضورم مداوم باشد حق با شماست و چنين سريالي بازي نكرده‌ام. به نظرم دليل حضور كم من و خيلي آدم‌هاي ديگر را از ما نبايد بپرسيد بلكه از عوامل اصلي توليدات تلويزيون بايد پرس و جو كنيد. خب متاسفانه يا خوشبختانه من روحيه‌اي بسيار منزوي دارم كه اين باعث مي‌شود ارتباط‌هاي آنچناني در حوزه كاري‌ام نداشته باشم.
حوزه كاري ما هم در دوراني به سر مي‌برد كه شما هر چه ارتباط‌هاي قوي‌تري داشته باشيد بيشتر فرصت حضور پيدا مي‌كنيد. همين الان تيتراژ بسياري از سريال‌هاي تلويزيوني را نگاه كنيد مدام با اسم‌هاي مشترك مواجه مي‌شويد اگر هم اين اتفاق نيفتد با يك پرس و جوي ساده متوجه مي‌شويد كه كل فك و فاميل دور هم جمع شده‌اند تا يك كار را بسازند. الان به گونه‌اي شده كه اگر سفره‌اي پهن شود، آدم‌ها بيشتر دور و بر خودشان را به كار مي‌گيرند.
پس شما از آن دسته بازيگراني نيستيد كه بگوييد فضاي تلويزيون را براي كار كردن دوست نداريد؟
نه، ولي بايد قبول كنيم كه در شرايط فعلي كار كردن در تلويزيون بسيار سخت شده است. به اين علت اين را مي‌گويم كه در اين سال‌ها خوشبختانه من به جز در سريال «تفنگ سر پر» در تمام كارهايم با تهيه‌كننده‌هايي كاربلد و درست كار كرده‌ام. آنها با تمام مشكلات مالي هيچ‌گاه در اين زمينه در حق من اجحافي نكرده‌اند. ولي الان تلويزيون علاوه بر مشكلات مالي در زمينه توليد محتوا هم پسرفت اساسي نسبت به گذشته كرده است. الان بناي همه چيز بر پايه توليد انبوه آن هم با كمترين بودجه ممكن است.
همه تهيه‌كننده‌ها مي‌خواهند به ارزان‌ترين شكل ممكن همه چيز را تمام كنند. شخصا پيشنهادهايي بوده كه به علت مسائل مالي آنها را قبول نكرده ام. برخي از تهيه‌كننده‌هاي فعلي تلويزيون حاضرند از كنار خيابان هم شده بازيگر بياورند ولي براي بازيگر باتجربه هزينه‌اي نكنند. واقعا بعضي وقت‌ها آدم از مبالغي كه اين تهيه‌كنندگان جوان به بازيگران باتجربه پيشنهاد مي‌دهند تعجب مي‌كند و اين سوال برايش پيش مي‌آيد كه اينها از كجا آمده‌اند؟
نه. خوشبختانه غير از آن يك موردي كه گفتم تا به حال اين اتفاق در كاري كه آن را قبول كرده ام برايم رخ نداده و تهيه‌كننده‌هايي كه با آنها كار كردم، هميشه حداقل به من احترام گذاشته‌اند.
نقش «بي بي جان» در سريال «نوشدارو» يك زن مشهدي قديمي است. اينكه خودتان هم مشهدي هستيد و بالطبع به لهجه مشهدي‌ها خيلي وارد هستيد چقدر كارتان را راحت‌تر كرد؟
كلا نقش‌هايي كه لهجه داشته باشند را هم دوست دارم و هم زياد بازي كرده‌ام چون اين نقش‌ها شما را مجبور مي‌كنند كه به فرهنگ يك منطقه وارد شويد و ريز و درشت اصطلاحات و ريزه‌كاري‌هاي هر لهجه را درآوريد و اين لذت‌بخش است. متاسفانه امروز خيلي از بازيگران فكر مي‌كنند به صرف بالا و پايين كردن آواهايشان مي‌توانند اجرا‌كننده خوبي براي لهجه‌هاي مختلف باشند. آن هم بدون آشنايي با فرهنگ مردم آن منطقه، آشنايي با اصطلاحات جذاب ولي مهجور آنها و حتي شناخت از جنس موسيقي آن لهجه يا گويش. خب چون در «نوشدارو» اين شخصيت مشهدي بود كمي كار من راحت‌تر بود.
در نوشدارو با خانواده‌اي مواجه هستيم كه همه نگران حال و احوال «بي‌بي» هستند و اين زن قدرت و تاثير عجيبي در خانواده‌اش دارد به نحوي كه تمام دغدغه محمد (هدايت هاشمي) با اينكه خودش دو تا فرزند بزرگ دارد اين است كه آيا مادرش با رفتن او به خارج از كشور موافقت مي‌كند يا نه. فكر مي‌كنيد امثال بي‌بي جان در نوشدارو چقدر در جامعه امروز ما وجود دارند؟
متاسفانه اين يك واقعيت تلخ است كه دنيا هر چه به سمت تجدد و پيشرفت مي‌رود از سنت‌هاي اصيل دورتر مي‌شود در اين زمينه موافقم كه شايد از اين جنس خانواده‌ها الان كمتر پيدا شوند ولي از طرفي كارهاي نمايشي مرزي بين واقعيت و روياست. به نظرم ما وظيفه داريم بگوييم چقدر اين‌گونه روابط فراموش شده خوب است، بايد براي اين دور هم جمع شدن‌ها و كنار هم بودن‌ها فرهنگ سازي دوباره كنيم. نبايد هميشه تلخي‌هاي جامعه را به اين بهانه كه واقعيت هستند نشان دهيم. هر چند معتقدم اين جنس روابط و خانواده‌ها هنوز هم در شهرستان‌ها و شهرهاي كوچك وجود دارد. به خصوص بين آن خانواده‌هايي كه اعتقادات مذهبي قوي‌تري دارند.
اين شخصيت در نهايت اينكه بسيار مدير و سختگير است و ديسيپلين بالايي از جنس خودش دارد ولي پر از مهرباني، فداكاري و طنازي است كه اينها كنار هم باعث شده بچه‌هاي او به شدت به مادرشان علاقه و وابستگي داشته باشند. در عين حال مادر نگذاشته خيلي وابستگي‌هايشان به او زياد شود و فاصله خوبي را با همه دلتنگي‌هايي كه ممكن است برايش ايجاد شود با فرزندان خود ايجاد كرده است.
براي نقش «بي بي» الگوهايي از بيرون هم داشته‌ايد؟
زياد. در خانواده خودم نمونه‌هاي بسيار زيادي از اين زن‌ها وجود دارند. مادر خودم تا حدود زيادي شبيه بي بي جان بود. از طرفي يك زن روشنفكر و سختگير و از طرفي يك مادر بسيار دوست داشتني كه به راحتي مي‌توانستيم در خيلي زمينه‌ها با او صحبت كنيم. حتي يك زن عمويي هم داشتم كه ساكن نيشابور بود و سوادي هم نداشت. روحيه‌اش هم كاملا روستايي بود ولي تا زماني كه زنده بود مثل نخ تسبيح بچه‌ها را كاملا كنار هم نگه داشته بود. اطراف خودتان را هم نگاه كنيد از اين دست مادرها و زن‌ها را مي‌توانيد پيدا كنيد هر چند خيلي كمتر از گذشته شده‌اند.
شما در سينما تجربه كارهايي مثل «مادر» و «مسافران» را داشتيد. فيلم‌هايي كه به خوبي روابط عميق در خانواده‌ها را نشان مخاطب مي‌دهد. خب مرحوم علي حاتمي‌و بهرام بيضايي استادانه اين روابط را به تصوير كشيده‌اند شايد مهم‌ترين دليلش هم درك حس و فضاي اين گونه روابط در خانواده‌هاي ايراني باشد. اما انگار كارگردان‌هاي نسل امروز عمق حسي خيلي كمتري روي اين مسائل دارند و به همين دليل آن چه از مفهوم خانواده به تصوير مي‌كشد خيلي اغراق آميز و غير واقعي جلوه مي‌كند و شديدا همه چيز شعاري مي‌شود. چقدر با اين مسئله موافقيد؟
بله. بسيار با اين نكته موافقم. البته به نظرم صرفا مشكل آنها خام بودن و جوان بودنشان نيست بلكه مديريت بد سيستم كارگردان و نويسنده پروري در ايران هم مزيد بر علت است. بسياري از جوان‌هاي امروز چه در تئاتر و چه در سينما و تلويزيون بدون پشتوانه‌هايي چون تجربه، مطالعه و شناخت كافي عنوان كارگردان يا نويسنده را به دست مي‌آورند. وقتي يك جوان هيچ‌گونه تلاشي براي جلو رفتن درست و كسب تجربه و شناخت كافي نمي‌كند معلوم است كه نمي‌تواند كار عميقي بسازد.
يك جوان بي‌تجربه و ناآگاه از فرهنگ و مقتضيات زمانش چگونه مي‌تواند كاري بسازد كه با روح و ذهن مخاطبش ارتباط برقرار كند؟ بخواهد هم نمي‌تواند. چون از راه كه مي‌رسد جايگاهي به او مي‌دهند كه در نسل ما بايد سال‌ها شاگردي مي‌كرديم تا به آن جايگاه برسيم. به همين دليل شما مي‌بينيد مخاطب ايراني به جاي لذت بردن از كارهايي كه با زبان مادري‌اش ساخته مي‌شود به سراغ ديدن كارهايي مي‌رود كه هيچ شباهتي با فرهنگ خودش ندارد ولي لااقل براي او جذاب است.
ارسال نظر