نگاهی به سینمای وحشت در ژاپن (بخش اول)

نقد فارسی: بخشی از کتاب راهنمای سینمای جهان در ژاپن اثر جان برا اختصاص به سینمای وحشت و تحولات آن دارد. از آنجایی که سخن در باب سینمای وحشت کم رفته است و نسبت به تحولات این ژانر نسبتاً کم اعتنایی صورت گرفته است و علاوه بر این موضوع سینمای وحشت جایگاهی خاص و قدمتی طولانی در زمینه هنرهای بصری درکشوری با تمدن غنی چون ژاپن دارد که این امر تا حد زیادی برگرفته از فرهنگ و احساسات جمعی مردم ژاپن میباشد تصمیم گرفتم تا این بخش از کتاب را برای دوستان ترجمه کنم.


پس از انتشار فیلم حلقه در سال ۱۹۹۸ سینمای وحشت ژاپن به نحو چشمگیری مورد توجه قرار گرفت. پیش از سال ۱۹۹۸ دانش غربی از این جنبه سینمای ژاپن محدود به تعداد اندکی اثر قابل توجه مثل کوایدان اثر ماساکی کوبایاشی بود که در سال ۱۹۶۴ نامزد اسکار شد و همچنین جایزه ویژه ای از هیئت منصفه فستیوال فیلم کن برد. این شرایط سبب شد تا گمان بر این رود که بین سال ۱۹۶۰ تا انتشار فیلم حلقه ژانر وحشت در سینمای ژاپن ساکن و بی تحرک است، با این اوصاف با وجود کمترین فعالیت این ژانر در دهه ۷۰ فعالیتهای زیادی در این ژانر صورت گرفت.

بسیاری از آثار ابتدایی سینمای وحشت ژاپن بر اساس داستانهای قدیمی بنا شده اند که در دوره ادو( ۱۸۶۵-۱۶۰۳) نوشته شده است و اغلب این داستانها در کابوکی( گونه ای از تئاتر سنتی ژاپن) بازی میشدند.


طراحی از نمایش کابوکی

سبک استحکام یافته کابوکی معروفترین شکل سرگرمی در دوره ادو بود و اکثر داستانهای معروف به میزان قابل توجهی در قرن بیستم نیز وارد شد و فراهم کننده منبعی آشکار از مواد فیلم سازی قدیمی ترین فیلم سازان شد.

در میان معروفترین این داستانها یوتسویا کایدان بود که داستان سامورایی بی پولی را تعریف می کرد که همسر خود را وادار به خودکشی کرده تا بتواند با زنی ثروتمند ازدواج کند عاقبت پس از این امر روح همسرش او را تعقیب میکند. این داستان نشان دهنده بسیاری از خصایص مرسوم فیلمهای با داستان روح یا همان کایدان(که همان کوایدان میباشد که از دو قسمت تشکیل شده کای به معنای عجیب و مرموز و دان به معنای گفتن میباشد) میباشد از آن جمله میتوان به قتل، خیانت و انتقام از انسوی قبرها که اغلب به دست روح انتقامجو انجام میشود نام برد. از یاتسویا کایدان (یاتسویا کایدان عنوان داستانی با موضوع روح با خصایص فوق الذکر است که در سال ۱۸۲۵ توسط تسورویا نانبوکو جهت اجرا در کابوکی نوشته شد) در سال ۱۹۱۲ فیلمی ساخته شد و پس از آن بیش از ۲۰ فیلم در این زمینه ساخته شد؛ یکی از جدیدترین این گونه توسط کینجی فوکوساکا کارگردانی شد.

گونه های دیگر مضامین با رنگ اخلاقی کمتری بودند مثل بوتاندورو (بوتاندورو فیلمهایی با موضوع روح و اشباح هستند که خصیصه عاشقانه، رمانتیک و شهوانی را توام دارند) این داستانها بر مبنای این تم بودند که فردی رابطه جنسی با با زنی برقرار میکند سپس مشخص میگردد که آن زن روح بوده است. این تم هم بسیار در فیلمسازی مورد توجه قرار گرفت. ابتدایی ترین این گونه ها در سال ۱۹۱۰ ساخته شد اما نمونه های معاصر آن نیز به حیات خود ادامه دادند؛ در سال ۱۹۸۸ فیلمی معروف با عنوان (Ijintachi tono natsu) به معنای تابستان میان زامبیها توسط ابایاشی ساخته شد و این قسم به عنوان گونه ای محبوب به حیات خود ادامه داد.

طراحی بر اساس کایدان

شروع جنگ و شکست ناگهانی ژاپن تاثیری اساسی بر سینمای ملی گذاشت اما در سالهای اشغال متفقین شاهد یک بازسازی در روحیه مردم بودیم . اما نیروهای اشغال گر به موضوعاتی که یاداور ژاپن فئودال و از آن جمله موضوعاتی با عنوان روح بود روی خوشی نشان نمیدادند. به این دلیل فیلمسازان ژاپنی شروع به کاوش در ژانرهای دیگر کردند که از آن جمله میتوان به فیلم مرد نامرئی ظاهر میشود(۱۹۴۹) و پنگال آهن(۱۹۵۱ ) از شینسی آداچی اشاره کرد. فیلم اولی بازسازی نسبی از سری های جهانی مرد نامرئی بود در حالی که پنگال آهن دربرگیرنده عناصری از فیلمهای دکتر جکیل و مستر هاید و کینگ کنگ در (۱۹۳۳) و مرد گرگ نما (۱۹۴۰) با یک ترکیب سرگرم کننده عجیب بود.

حتی پس از پایان اشغال فیلمهای غربی همچنان به عنوان منبع الهام بودند. فیلم ایتالیایی ماریو باوا و معاصرانش در فیلم روح گوژپشت هاجیمه ساتو بازسازی شد(۱۹۶۵) و میچیو یاماموتا توجه خود را به سری فیلمهای چکش دراکولا معطوف کرد و بر اساس آن سه فیلم میراث دراکولا (۱۹۷۰)، دریاچه دراکولا(۱۹۷۱) و شیطان دراکولا (۱۹۷۴) را ساخت.

موفقیت فیلم گودزیلا ایشیرو هوندا (۱۹۵۴) که خود برگرفته از فیلم وحشی در عمق ۲۰۰۰۰ فاتومی( واحد عمق پیمایی دریایی) ساخته ایگوین لوری بود ثابت کرد که فیلمهای سینمای عامه ژاپن در دهه های ۵۰ و ۶۰ میلادی گرایشی شدید به سمت فیلمهای علمی و تخیلی دارد ...