درباره فیروز کریمی؛ پایان جاه طلبی

ورزش سه: در فوتبال روز دنیا، کنفرانس‌ها و مصاحبه های قبل و بعد از بازی بخش مهمی از پروسه مربیگری است. می‌توان نشانه‌هایی از سبک مربیگری مربیان را در ادبیات و نوع مواجهه آنها با رسانه‌ها دید. در واقع هنر مصاحبه تبدیل به بخشی از توانایی مربیگری شده است. ژوزه مورینیو بهترین مثال برای این موضوع در فوتبال دنیاست. کسی که در اولین مصاحبه مطبوعاتی‌اش در هر کشوری که برای مربیگری باشگاهی از لیگ آن قدم گذاشت با زبان همان کشور و با سحر کلامش و ادبیات خاص و غافلگیرانه‌اش، خبرنگاران را در قلاب خود انداخت و بدین طریق با تبدیل کردن خود به عنوان ستاره اول تیمش، بخشی از حاشیه‌هایی را که رسانه‌ها می توانستند برای بازیکنان ایجاد کنند به سمت خود کشید‌.

در فوتبال ایران، فیروز کریمی در زمینه مصاحبه‌های قبل و بعد از بازی در نوع خود پدیده‌ای بوده است. ادبیات آمیخته به طنز او باعث شد تا فوتبال در جامعه ایران عمومی‌تر شود. به عبارتی همانند عادل فردوسی‌پور که با جذابیت کلامی و رفتاری‌اش طیف زیادی از مردمی که به فوتبال گرایش چندانی نداشتند را به سمت فوتبال کشید، فیروز کریمی نیز با بخشیدن رنگ و رویی تازه به ادبیات فوتبالی، در حد خود تاثیر بسزایی در جذاب‌تر شدن فوتبال ایران داشته است. عمده شهرت کریمی در زمینه توانایی‌اش در زمینه بیان سخنان نغز و طنز بوده است‌. توانایی او در این زمینه پایش را به شوهای تلویزیونی نیز باز کرد و زمانی او بیش از آنکه به عنوان یک مربی فوتبال شناخته شود، به عنوان یک کمدین مطرح بود.

اما محدود کردن مربی‌ای که روزگاری مجتبی جباری او را فنی‌ترین مربی ایران می‌دانست، به مصاحبه‌هایش، جفا در حق اوست. جباری که کمتر پیش می‌آمد از کسی تعریف کند، با وجود کار کردن با مربیان زیادی، کریمی را فنی‌ترین مربی ایران دانست. این به معنای آنست که کریمی اگرچه سعی نکرده وجهه‌ی یک مربی با دانش را برای خود ایجاد کند، اما در زمینه مسائل فنی حرف‌هایی برای گفتن دارد. با این حال نمی‌توان کریمی را هم یک مربی علم‌گرا یا نوگرا قلمداد کرد. او هنوز هم به برخی از المان‌های شاخص فوتبال سنتی وفادار است. المان‌هایی که بیشتر بر محور مسائل روحی و روانی، آمادگی بدنی و دوندگی و جنگندگی غیرتمندانه و بدون برنامه مشخص، می‌چرخد. زمانی او سه بازیکن استقلال را پس از پایان بازی مجبور کرد که در زمین بدوند چرا که به زعم او آنها به اندازه کافی در طول مسابقه دوندگی نداشته‌اند.

توانایی و جسارت کریمی در شکستن قواعد خشک و رسمی مصاحبه‌های تلویزیونی، خود را در سبک مربیگری‌اش نیز نشان داده است. به عبارتی او ابایی از شکستن قواعد مرسوم در فوتبال ندارد و گاهی با تصمیماتش در کنار زمین همه را به تعجب وا می‌دارد. او ابایی از این ندارد که با بیرون کشیدن بازیکنی که به زعم او بد بازی می‌کند، تیمش را ده نفره کند و بعد با قیافه‌ای حق به جانب و بدون ذره‌ای قرار گرفتن در موضع ضعف از این تصمیم عجیب خود دفاع کند!

مصاحبه‌های طنز او در پایان بازی‌ها، دقیقا در نقطه مقابل جدیت او در تمرینات و در حین هدایت تیمش در کنار زمین است. وجهه‌ای که او به واسطه این نوع مصاحبه‌ها پیدا کرده، باعث شده تا عملکرد فنی او چندان مورد توجه رسانه‌ها قرار نگیرد. جالب اینکه او در زمان‌هایی که تیمش نتیجه مناسب را نگرفته هم از این نوع ادبیات طنز استفاده می کند و حتی می‌توان گفت که استفاده او از این روش مصاحبه به وقت ناکامی بیشتر است. این راهی است برای او تا خود را از تحلیل‌های موشکافانه بازی تیمش توسط رسانه‌ها نجات دهد. با این حال او همواره بیش از هر مربی دیگری به بازی‌های بد تیمش معترف بوده و در مقایسه با اغلب مربیان بهانه‌گیر کمتر به دنبال توجیه ضعف‌های تیمش است.

مهمترین افتخار کریمی در دوران مربیگری قهرمانی با پاس تهران در جام باشگاه‌های آسیا بوده است. اما در این مورد او ترسی از این ندارد که خود را در آن زمان مربی‌ای کم‌تجربه و کم دانش بداند و حرکات خود در کنار زمبن را به تقلید از مربی برزییلی حریف تنها یک نمایش و تقلید معصومانه بداند. او یک بار با استقلال اهواز در آستانه فتح لیگ برتر هم قرار گرفت اما اشتباهات داوری در هفته ماقبل پایانی باعث شد تا به نایب‌قهرمانی در سال ۸۶ رضایت دهد. پس از آن عمده موفقیت‌های او معطوف به نجات تیم‌های پایین جدولی از سقوط بوده است. همین موضوع باعث شده تا مربی‌ای که زمانی انتخاب تیم‌هایی بود که برای قهرمان شدن و حضور در بالای جدول بسته می‌شدند، در سال‌های اخیر کارایی و وجهه مربی مناسب برای تیم‌های پایین جدولی را پیدا کند. البته در این مورد محرومیت‌های مقطعی او از مربیگری در لیگ برتر نیز موثر بود و باعث شد تا از یک مربی بالای جدولی به یک مربی پایین جدولی نقل مکان کند.

حضور فیروز کریمی در لیگ دسته اول در دو سال اخیر با توفیق خاصی همراه نبوده اما در آخرین حضورش در لیگ برتر او در میانه‌های فصل جانشین نصرت ایراندوست شد و توانست ملوان را به لطف بردهایی که در اوایل حضورش روی نیمکت این تیم بدست آورد، در لیگ حفظ کند. فصل قبل از آن نیز موفق شد ذوب‌آهن را در میانه‌ لیگ به دست گرفته و آن را از سقوط به لیک یک نجات دهد. همین سابقه خوب او در نجات تیم‌های در معرض سقوط شاید مهمترین دلیلی است که باعث شده او جانشین نادر دست‌نشانی شود که بیشتر تبحرش را در صعود تیم های لیگ یکی به لیگ برتر نشان داده است.

نکته مهم در تغییر کادرفنی صنعت نفت در اینست که مربی جایگزین شده و مربی اخراجی سبک مشابهی در مربیگری دارند و به نظر نمی‌رسد کریمی بتواند چیزی زیادتر از دست‌نشان به این تیم اضافه کند. هر دو مربی در سال های اخیر در برهه‌هایی مجوز حضور در لیگ برتر به دلیل نداشتن مجوز کار از سوی کمیته اخلاق را نداشته‌اند. هر دو متکی به روش‌های خاص روحی-روانی برای تهییج شاگردان خود هستند و در زمینه مسائل فنی نیز به فوتبال درگیرانه همراه با دوندگی زیاد اعتقاد دارند. با این شباهت‌ها مشخص نیست باشگاه صنعت‌نفت از این جایجایی چه هدفی را دنبال می‌کرده و چرا به دنبال مربی‌ای با ویژگی‌های متفاوت با دست‌نشان نرفته است. اما به هر حال تجربه کریمی بر تجربه دست‌نشان می‌چربد. صنعت نفت در دو بازی دور برگشت چهار امتیاز گرفته و‌موفق به گرفتن تساوی از تراکتور شده است‌. بررسی نتایج تیم هایی که کریمی در میانه فصل هدایت آنها را بدست گرفته نشان می دهد که نتایج آن تیم‌های در هفته‌های ابتدایی حضور کریمی بهتر از نتایج هفته‌های پایانی است و صنعت‌نفت نیز با کریمی خوب آغاز کرده است. این موضوع نشان‌دهنده‌ی تبحر ویژه کریمی در ایجاد شوک روانی است‌.

تعریف موفقیت برای تیم‌های پایین جدولی، سقوط نکردن است. این تعریف اگرچه حاشیه امنیتی برای مربی تیم‌ها بوجود می‌آورد تا با کسب هر نتیجه‌ای به غیر از سقوط خود را موفق بدانند، اما آنها را از رسیدن به سرمربیگری تیم‌های بالای جدول باز می‌دارد.روندی که کریمی در سال‌های اخیر پیموده دقیقا اینگونه بوده است. بلندپرواز بودن کریمی با مربیگری در تیم های متوسط و پایین جدولی در حال از بین رفتن است و کم‌کم وجهه‌ی آن مربی جسوری که می‌توانست استقلال اهواز را در آستانه قهرمانی لیگ قرار دهد در حال ناپدید شدن است. مربی‌ای که زمانی گزینه نجات استقلال از بحران بود.