چهار صحنه ماندگار ایران در ادوار جام جهانی

روزنامه شرق: ایران با سابقه چهار بار حضور در جام جهانی جزء تیم‌های باتجربه این تورنمنت معتبر محسوب نمی‌شود. ایران البته فرصت حضور در تمامی ۲۰ دوره گذشته را هم نداشته و تلاش ایران برای حضور در بین بزرگان، از جام جهانی ۱۹۷۴ شروع شد. جام‌های جهانی ۱۹۷۸، ۱۹۹۸، ۲۰۰۶ و ۲۰۱۴ ادواری بوده که ایران موفق شده حضور در این رویداد بزرگ را تجربه کند. ایران هرگز موفق به صعود از گروه خود نشده است و در ۱۲ بازی ایران در جام جهانی تنها یک برد دیده می‌شود. تاریخچه ایران در جام جهانی را می‌توان در چهار صحنه مشاهده کرد.

یک- اولین گل، اولین امتیاز

ایران با بدبیاری حضور در جام جهانی 1974 را از دست داد. این تیم در آن زمان قدرت اصلی فوتبال آسیا بود. دلیل اینکه ایران به جام جهانی 1974 نرسید، این بود که در آن زمان برای آسیا و اقیانوسیه تنها یک سهمیه در نظر گرفته شده بود و ایران در گام آخر مقابل استرالیا کم آورد. چهار سال بعد اما این اشتباه تکرار نشد. ایران پس از سه بار قهرمانی در جام ملت‌های آسیا، حضور مداوم در المپیک و قهرمانی بازی‌های آسیایی با اقتدار به جام جهانی 1978 آرژانتین صعود کرد، صعودی تاریخی و مقتدرانه. شاگردان حشمت مهاجرانی در جام جهانی 1978 با هلند، پرو و اسکاتلند هم‌گروه شدند؛ یک گروه سخت. ایران در اولین بازی خود در آرژانتین به مصاف نایب‌قهرمان جام جهانی قبل، هلند، رفت. تیم ناپخته ایران در اولین بازی خود در تاریخ جام جهانی با سه گل «رنسینبرینگ» مغلوب حریف قدرتمند خود شد. چهار روز بعد، تیم ملی کشورمان در دومین دیدار خود مقابل اسکاتلند قرار گرفت. اسکاتلند جمعی از بزرگان فوتبال بریتانیا را در ترکیب خودش داشت. تیم ملی درحالی‌که با گل به خودی آندرانیک اسکندریان از حریف خود عقب افتاده بود، با گل ایرج دانایی‌فرد کار را به تساوی کشاند تا اولین امتیاز خود در تاریخ جام جهانی را کسب کند؛ یک نتیجه تاریخی برای ایران. اولین صحنه ماندگار تاریخ فوتبال ایران در دقیقه 60 بازی ایران و اسکاتلند رقم خورد. زمانی که ایرج دانایی‌فرد، گوش چپ ایران با عبور از آرچی جمیل از زاویه بسته دروازه حریف مغرور را باز کرد. بازی‌کردن دانایی‌فرد هم در آن بازی جالب بود. در بازی با هلند، حسن نایب‌آقا گوش چپ ایران بود. حشمت مهاجرانی، مربی ایران برای بازی دوم ایران یک تصمیم هوشمندانه گرفت؛ او ایرج دانایی‌فرد را جانشین نایب‌آقا کرد. دانایی‌فرد مأمور مهار آرچی جمیل، هافبک معروف اسکاتلند شده بود. دانایی‌فرد علاوه بر اینکه مأموریتش را به خوبی انجام داد، زننده گل تساوی ایران در آن بازی هم بود. ایران در بازی آخر خود 4 بر یک به پرو باخت و به خانه برگشت.

دو- گل قرن

ایران 20 سال انتظار کشید تا حضور دومش در جام جهانی را تجربه کند. تیم ملی ایران با ستارگانش؛ علی دایی، خداداد عزیزی، کریم باقری، مهدی مهدوی‌کیا و احمدرضا عابدزاده به صورت معجزه‌آسایی به جام جهانی 1998 صعود کرد. ایران در جام جهانی 1998 فرانسه با یوگسلاوی، آمریکا و آلمان هم‌گروه بود. همه نگاه‌ها به دیدار حیثیتی ایران-آمریکا بود.

چند روز مانده به شروع جام جهانی یک تغییر بزرگ در تیم ملی به وجود آمد؛ تومیسلاو ایویچ، سرمربی نامدار ایران، پس از باخت در دیدار دوستانه با رم برکنار شد. ایران با هدایت جلال طالبی راهی فرانسه شد. ایران در بازی اول مقابل یوگسلاوی یک-صفر باخت. 31 خرداد 1377 ایران و آمریکا در ورزشگاه ژرلان لیون به مصاف هم رفتند و ایران موفق شد در یک بازی به‌یادماندنی با دو گل حمید استیلی و مهدی مهدوی‌کیا 2 بر یک پیروز شود. گلی که حمید استیلی در دقیقه 40 آن بازی به ثمر رساند را می‌توان مهم‌ترین صحنه تاریخ فوتبال ایران دانست. برای ایرانی‌ها بردن آمریکا خیلی مهم بود. دو تیم در روز بازی جوانمردانه فیفا رفتاری دوستانه با هم داشتند. عکس مشترکشان به یکی از تصاویر ماندگار جام تبدیل شد. به‌هرحال این استیلی بود که گل اول بازی را زد. بازیکنی که ذاتا گل‌زن نبود، روی سانتر جواد زرینچه گلی تاریخی به ثمر رساند. گلی که در آن زمان گل قرن لقب گرفت. مهدی مهدوی‌کیا در نیمه دوم گل دوم را زد تا ایران اولین بردش در تاریخ جام جهانی را جشن بگیرد. ایرانی‌ها اولین پیروزی‌شان در تاریخ جام جهانی را جشن گرفتند. تیم شایسته ایران در بازی سوم نتوانست مقابل آلمان خودی نشان دهد و به کارش در فرانسه پایان داد.

سه- لگد کریمی

ایران امیدوارانه به سومین جام جهانی‌اش پای گذاشت. تیم ملی با هدایت برانکو ایوانکوویچ بدون دردسر پای به جام جهانی 2006 آلمان گذاشت. ایران در آن زمان تیمی پرستاره بود؛ از طرفی در جام ملت‌های آسیای 2004 هم نمایشی دلپذیر ارائه کرد. انتظارها از تیم بسیار بالا بود. مردم و رسانه‌ها انتظار داشتند ایران از گروه خود در مصاف با مکزیک، پرتغال و آنگولا بالا بیاید. آنچه در آلمان رقم خورد، با انتظارات فاصله زیادی داشت. در آن مقطع چند بازیکن ایران از جمله علی کریمی، مهدی مهدوی‌کیا، وحید هاشمیان، فریدون زندی و رحمان رضایی در اروپا بازی می‌کردند، اکثر آنها اما قبل از جام مصدوم شدند و با ناآمادگی راهی آلمان شدند. از طرفی در اطراف تیم درگیری شدید بین فدراسیون فوتبال و سازمان تربیت‌بدنی وجود داشت. در تیم هم آن انسجام سال‌های قبل دیده نمی‌شد. بازیکنان وفاق قبل را نداشتند. به هر ترتیب ایران در بازی اول در شرایطی که می‌توانست از مکزیک مساوی بگیرد، 3- یک باخت. ایران در بازی دوم با دو گل مغلوب پرتغال شد تا مشخص شود نمی‌تواند از گروه خود بالا بیاید. در بازی آخر هم که یک دیدار تشریفاتی بود، با آنگولا یک - یک مساوی کرد. در بازی پرتغال یک صحنه تاریخی رقم خورد که نشان‌دهنده حال و هوای فوتبال ایران در آن تورنمنت بود. در دقیقه 65 بازی ایران و پرتغال علی کریمی تعویض شد و جای خود را به مهرزاد معدنچی داد. کریمی، هافبک بایرن‌مونیخ قرار بود ستاره ایران باشد اما مصدومیت سخت چند ماه قبل به او اجازه هنرنمایی نداد. کریمی هنگام تعویض لگدی به ساک پزشک تیم زد. او البته عنوان کرد از اینکه نتوانسته خوب کار کند، خشمگین بود. ایران با خاطره‌ای تلخ جام جهانی را ترک کرد.

چهار- پنالتی سوخته

صعود ایران به جام جهانی ۲۰۱۴ برزیل هم صعود شیرینی بود. ایران در برزیل با سه تیم نیجریه، آرژانتین و بوسنی‌وهرزگوین هم‌گروه شد. تیم ملی برای اولین‌بار جام جهانی را با امتیاز شروع کرد و مقابل نیجریه صفر-صفر کرد. ایران برای نخستین مرتبه در یک دیدار جام جهانی گل نخورد. اوج کار تیم منظم کی‌روش در بازی با آرژانتین بود. همه انتظار برد پرگل یاران مسی را داشتند اما نمایش عالی ایران همه را غافلگیر کرد. یوزها در نهایت در دقیقه ۹۰ مغلوب نبوغ لیونل مسی شدند و یک-صفر باختند. داور بازی اگر کمی با تیم ملی منصف بود یکی از شگفتی‌های بزرگ جام رقم می‌خورد. صحنه جنجالی بازی در دقیقه ۵۶ رقم خورد؛ جایی که «پابلو زابالتا» مدافع سرشناس آرژانتینی‌ها اشکان دژاگه را در محوطه جریمه با خطای پنالتی متوقف کرد. «میلوراد مازیچ» داور صرب این صحنه را پنالتی نگرفت تا تیم ملی ایران از رسیدن به بهترین نتیجه تاریخش محروم شود. اگر آن صحنه پنالتی گرفته می‌شد، شاید یکی از شگفتی‌های بزرگ تاریخ جام جهانی رقم می‌خورد. ایران در بازی سوم خود هم به بوسنی‌وهرزگوین ۳-یک باخت و مانند سه دوره قبل نتوانست از گروه خود صعود کند.