چه خوب که دورهمی می‌گیرید اما شاید وقتی دیگر!

برترین‌ها: چرخ فرهنگ و هنر باید بچرخد؛ این را همه می‌دانیم و کمتر کسی با آن مخالف است. حتی در شرایط خاص هم برگزاری جشنواره‌ها و رویدادهای فرهنگی، فی‌نفسه امر مذمومی نیست. همان‌طور که لغو کنسرت‌ها، با تمام توجیه‌هایی که دارد، زندگی بسیاری از فعالان این حوزه را مختل کرده و فشار اقتصادی مضاعفی به آن‌ها وارد آورده است. طبیعی‌ست که در چنین فضایی، مدیران فرهنگی تلاش کنند دست‌کم جشنواره فجر را سرپا نگه دارند؛ نماد رسمی فرهنگ و هنر دولتی که هر سال باید برگزار شود، حتی اگر حال و هوای جامعه چندان با آن هم‌خوان نباشد.

با این حال، مسئله اینجاست که «برگزاری» به‌تنهایی کافی نیست؛ کیفیت تصمیم‌گیری و سطح افرادی که قرار است سکان این رویداد را در دست بگیرند، اهمیت بیشتری دارد. تصویری که این روزها دست‌به‌دست می‌شود و ظاهراً مربوط به نشستی در تالار وحدت است، بیش از آنکه یادآور دغدغه‌مندی فرهنگی باشد، حاشیه‌ساز شده است. جمعی از چهره‌های تکراری، با کارنامه‌هایی معمولی و اغلب کم‌فروغ، دور هم نشسته‌اند تا درباره یکی از مهم‌ترین رویدادهای نمایشی کشور تصمیم‌گیری کنند؛ جشنواره‌ای که قرار است ویترین تئاتر ایران باشد.

 ۲۹ دی‌ماه؛ حدود یک هفته پس از اوج اعتراضات. کسی هم قصد سرزنش فردی را ندارد. اصل حضور در چنین نشست‌هایی، آن هم در این بازه زمانی، لزوماً محل اشکال نیست. اما پرسش اصلی جای دیگری‌ست: آیا این ترکیب، در شأن جشنواره تئاتر سالیانه است؟ آیا انتخاب این افراد، کمکی به حفظ اعتبار سالانه جشنواره می‌کند یا صرفاً ادامه همان چرخه بسته و کم‌رمق همیشگی است؟

نگاهی به نام‌ها، این تردید را پررنگ‌تر می‌کند. کوروش سلیمانی، اگر بخواهیم منصف باشیم، درخشان‌ترین کارنامه‌اش را نه روی صحنه تئاتر که حتی در قاب تلویزیون و سینما هم ارائه نداده است. فریبا کوثری، بازیگری با بیش از سه دهه حضور مستمر، هنوز نتوانسته بازی‌ای ارائه دهد که در حافظه مخاطب جدی باقی بماند؛ حضوری پرشمار اما بی‌اثر. اتابک نادری نیز بیش از آنکه چهره‌ای تعیین‌کننده باشد، معمولاً در حد نامی در فهرست «سایر بازیگران» آثار سینمایی و تلویزیونی شناخته می‌شود.

مشکل دقیقاً همین‌جاست؛ جشنواره‌ای که باید محل قضاوت، انتخاب و جهت‌دهی به جریان تئاتر کشور باشد، به دست افرادی سپرده می‌شود که خودشان سهم چندانی در شکل‌دادن به این جریان نداشته‌اند. نه نوآورند، نه جریان‌ساز و نه حتی محل اجماع بدنه حرفه‌ای تئاتر. نتیجه هم روشن است: جشنواره‌ای که برگزار می‌شود، اما نه دیده می‌شود و نه جدی گرفته.

البته در میانه این انتقادات، نباید از اصلاحات اخیر هیئت نظارت هم چشم پوشید. پس از اعتراض‌ها به حضور یکی از داوران به‌دلیل مواضع و فعالیت‌هایش در فضای مجازی، ترکیب هیئت داوران چهل‌وچهارمین جشنواره تئاتر فجر تغییر کرد. امیر غفارمنش از داوری بخش خیابانی کنار گذاشته شد و ایرج راد، از پیشکسوتان هنرهای نمایشی، به جمع داوران بخش صحنه‌ای اضافه شد؛ تصمیمی که شاید سیاست هیات نظارت جشنواره را به خوبی روشن می‌کند.

با این حال، اصلاح‌های موردی، زمانی معنا پیدا می‌کنند که نگاه کلی تغییر کند. جشنواره تئاتر فجر؟  شاید وقتی دیگر!