کارهایی که هاشمی با اینترنت می کند...

مجله روشن - نیما افشار نادری: در روزهایی که هاشمی رفسنجانی خود را برای انتخابات مجلس خبرگان آماده می کند و ماه های کمی به آن زمان باقی مانده است، به نظر می رسد شبکه های اجتماعی او هم خود را آماده می کنند تا بتوانند نقش مثبتی در این میان بازی کنند. بعضی از رسانه ها مانند چلچراغ عکس او را رو جلد چاپ می کنند و تیتر می زنند: «ایستاده با لایک.» اما این چه قدر پروپا گانداست و چه قدر با حقیقت منطبق است؟ آیا هاشمی رفسنجانی یک چهره محبوب شبکه های اجتماعی است؟

این مسوول بلندپایه کشور، به تازگی از اپلیکیشن ارتباطی تلگرام نام برده که می توان با گروه های فعال آن، دل های افراد علاقه مند به کشور را نزدیک کرد. به نظر می رسد او هنگامی این سخن را می گفت که تصوری از گروه های تلگرامی نداشت. هر گروه تلگرامی تنها 200 عضو دارد و مشخص نیست منظور وی، گروه های تلگرامی خاصی است که سیاست مداران عضو آن اند یا عموم مردم و این که او برای انتخابات به نقش تلگرام در تبلیغات دل بسته است؟ کسی نمی داند؛ اما اگر از خیلی ها بپرسیم احتمالا می گویند هاشمی، نقشه ای در این زمینه زیر سر دارد. دیدگاهی دایی جان ناپلئونی که همه چیز را زیر سر او می داند.


هاشمی رفسنجانی اگر در عرصه سیاست آدم خوش شانسی باشد، قطعا در وب یک بدشانس به حساب می آید. همین که سایت های مختلف، برخی او را «هاشمی»، برخی «رفسنجانی» و بخری ترکیبی از این دو، نام می برند و تازه وقتی قرار است فرد به او در انتخاباتی رای دهد، می شود «هاشمی بهرمانی»، بزرگ ترین مانع پیش روی ترندشدن چنین آدمی در وب شده است تا برآیند بررسی جایگاه همین یک شخص، محتاج بررسی حداقل ۸ تا ۱۰ عنوان ترکیبی از نام او باشد.

سایت هاشمی رفسنجانی، سایت به روزی است اما با همه فعالیتی که در آن شده، یک بنر تبلیغاتی آن را [حتی به غلط] از حالت سایتی محتوایی به سوی یک پایگاه تجاری سوق داده است. نخستین چیزی که در کنار نام هاشمی رفسنجانی می بینید این است: «آنلاین بخرید، فروشگاه اینترنتی.» این بخش از سایت، کتاب های او را به فروش می رساند.

بیش تر از ۷۰ هزار صفحه ثبت شده در گوگل که ناشی از انتشار اسناد و خاطرات هاشمی رفسنجانی و سه زبانه بودن این سایت است جایگاه خوبی برای مطالعات درباره وی به دست می دهند اما اثرگذاری او را بیش تر نمی کنند.

هاشمی رفسنجانی در اینستاگرام فعال تر از جاهای دیگر است. تاکنون بیش تر از ۸۰۰ پست گذاشته و ۱۶۸ هزار فالوتر برای خود دست و پا کرده است. این رقم در مقایسه با هنرپیشه ها یا حتی صفحه های تبلیغاتی در اینستاگرام عدد عجیبی محسوب نمی شود.


سه سایتی که خود او دنبال می کند، صفحه های رسمی مقامات عالی رتبه نظام هستند و رییس جمهوران سابق را هم در بر نمی گیرند. به جایش در صفحات می توان متلک های زیادی به رییس جمهور سابق پیدا کرد.

پست های زیادی منتشر می شود که صرفا مدح هاشمی رفسنجانی است. برای مثال، نقل قول هایی مثل «کسی بهتر از شما، انقلاب را نمی داند»، از قول آیت الله شبیری زنجانی یا «نظر مشهورترین خطاط قرآن در جهان اسلام درباره هاشمی» که گفته است «اندیشه ها و گفتارهای هاشمی رفسنجانی همان اسلام واقعی است.»

این چنین جملات با بار قطعی و مثبت در این دسترسی اینترنتی بسیار می توان یافت. این دسترسی به بهتر جواب گرفتن در لحظه ای بودن عکس ها دقت نمی کند و معمولا عکس ها با تاخیری چندساعته از دیدارها و از زوایایی رسمی منتشر می شوند. کم تر تصویری شخصی و خانگی از او دیده می شود. شاید به خاطر همین است که تنها حدود پنج هزار نفر عکس های این دسترسی را لایک می کنند. معمولا تعداد کامنت ها در حدود ۱۰۰ یا ۲۰۰ نفر بیش تر نیست.

به عبارت دیگر، هاشمی رفسنجانی را در اینستاگرام تنها یک و نیم برابر ظرفیت استادیوم آزادی دنبال می کنند که از میان آن ها به زحمت ۴ درصد آن را لایک و از همان ۴ درصد هم تنها ۵ درصدشان معمولا برای او نظر می نویسند.

با این حال اینستاگرام فعال ترین دسترسی این شخصیت سیاسی است، چرا که در فیس بوک صفحات زیادی به نام صفحه رسمی آیت الله هاشمی رفسنجانی وجود دارند که هنوز نه رسمی بودن آن ها مورد تایید قرار گرفته و نه تعداد اعضای آن به همین مقدار هم می رسد.

رییس مجمع تشخیص مصلحت نظام، در میان ایرانیان آنلاین، بیش از همه با «هاشمی» شناخته می شود، «رفسنجانی» در اولویت بعدی برای اشاره به او است و در رتبه سوم «هاشمی رفسنجانی» قرار دارد.

«بهرمانی» در قعر جدول است که چندان نمی توان از آن به عنوان کلمه ای متداول یاد کرد. مهدی هاشمی در میان کلمات مرتبط با این نام حضور پررنگی دارد اما خبری از فائزه و فاطمه هاشمی نیست. فرزندان دیگر هم حضور زیادی در این فضا ندارند. همه آن ها با کلیدواژه «هاشمی» به جای «هاشمی رفسنجانی» سرچ شدند و نتیجه اش این بود که فائزه هاشمی نامش در حال رشد است اما مهدی هاشمی تقریبا ۳۰درصد تداول این واژه را به خودش معطوف کرده است. سایه ای سنگین بر نام پدر.


خبر خوب، برای این دولت مرد ایرانی، این است که بیش تر افرادی که نام کامل او را جست و جو می کنند، به دنبال سایت او هستند و یک پنجم آن ها به دنبال مطالعه اخباری از حضور او در انتخابات. اما سایه مهدی هاشمی و اتفاقات پیرامونی او، بر سر برند خانوادگی اش سنگینی می کند. تعداد افرادی که به دنبال نام مهدی هاشمی رفسنجانی هستند، نسبت به آن هایی که به دنبال حضور او در انتخابات است، پنج به چهار است.

مسوولان رسانه ای آنلاین هاشمی، اگر می خواهند از زیر سایه اخبار بد خانوادگی رها شوند و برای انتخابات چاره ای بیندیشند، لازم است فکری برای این نسبت و معکوس شدن آن بکنند.

«الکسا» ابزار تحلیل سایت ها، که در بخش تجاری وب فارسی بسیار متداول است (و البته شک و شبهه درباره کارکرد درست آن کم نیست)، رتبه سایت هاشمی رفسنجانی را در ایران ۱۳۱۰ می داند، یعنی این سایت به گواه ابزار «الکسا» در میان هزار سایتی که ایرانیان به صورت روزمره به آن سر می زنند، نیست.

در مقیاس جهانی نیز این سایت ۸۰ هزار و صد و نوزدهمین سایتی است که برای کاربران اهمیت دارد. رتبه بدی نیست اما نسبت به گذشته بیش از پنج هزار نفر افت داشته و سایت در میان کارکرد رسانه ای جهانی اش در شرایط نزولی به سر می برد. این آمار معمولا به تعداد بازدید بستگی دارد و نمی توان براساس آن نظری درباره کیفی محتوای سایت داد و آن را زیر سوال برد. تا زمانی که به ابزارهایی مثل گوگل آنالیستیکس که در اختیار مدیران سایت است، دسترسی نداشته باشیم، آمار دقیقی درباره آن نخواهیم داشت. با این حال «الکسا» می گوید ۹۲ درصد بازدیدکنندگان سایت از ایران هستند و سایت هاشمی رفسنجانی در میان آمریکایی ها (یا ایرانیانی که با وی پی ان از آی پی های آمریکایی استفاده می کنند)، ۴۴۳ هزار بازدیدکننده دارد.

به طور کلی، مرد نفوذ سیاست را نمی توان به استناد آمار و شواهد، مرد نفوذ فضای آنلاین نامید. او از تنها وب سایت خود هم برای تبلیغ منفی رییس جمهور پیشین و نامزد رقیب سال ۱۳۸۴ سود می برد و عملا اندک موفقیت های خود را هم با گره زدن افکار مخاطبانش با آن فرد همراه می کند.

شاید نخستین راه برای برون رفت از این وضع و افزایش نفوذ و فعالیت او، صرف نظر کردن از صحبت درباره احمدی نژاد باشد. احمدی نژادی که با هر بار به کار برده شدن نامش، یا خوانده شدن اتهامی علیه او، در سایت های هاشمی رفسنجانی هم، حضور خود را به رخ مخاطب می کشد.