زندگی و آثار رومن رولان به مناسبت سالگرد تولدش

رومن رولان رمان نویس و نویسنده مبارز و متفکر، و همچنین یک رجل سیاسی آزادیخواه فرانسوی، در خانواده جمهوریخواه و پروتستان نواحی مرکزی فرانسه، در شهرستان کلماسی) به دنیا آمد.بود. او نوجوانی بود که خانواده اش از شهرستان به پاریس منتقل شدند. رومن نوجوان، در دبیرستان با شیفتگی فراوان تاریخ هنر را مطالعه کرد و آثار نویسندگان بزرگ مانند شکسپیر و ویکتور هوگو را شناخت. در 1886 در دانشسرای عالی پذیرفته شد و در همین زمان با آندره سوارسsuares آشنا شد. سپس در رشته تاریخ از دانشسرای عالی فارغ التحصیل شد. او همچنین تاریخ موسیقی را در دانشگاه سوربن مطالعه کرد. در 1889 به ایتالیا رفت و در رشته باستانشناسی تحت تاثیر شاهکارهای هنری دوره رنسانس و شاهکارهای میکل آنژ قرار گرفت. مجموعه این مطالعات از او انسانی فرهیخته با روحی تعالی جوی و عارفانه و قلبی انسان دوست ساخت.

شاید تلقی عامه مردم از موسیقی، وسیله یی برای آرامش روح و التذاذ روحی بدانند، و از این رو وقت بسیاری برای مطالعه حول آن صرف نکنند. اما رومن رولان موسیقی را به عنوان یک علم به دقت مطالعه کرد و چنان شیفه موسیقی شد که بخشی از فعالیتهای نویسندگی خود را به موسیقی اختصاص داد. و موضوع پایان نامه تحصیلی خود را تاریخ اوپرا دراروپا قرارداد و مدتها درباره این موضوع تحقیق کرد. رومان از طریق یک خانواده هنردوست آلمانی، با آثار موسیقی ریچارد واگنر، متفکر بزرگ آلمانی آشنا شد. رومن رولان پس از آشنایی با آثار واگنر، به تاثیر موسیقی به عنوان یک هنر انگیزنده، بیش از پیش واقف شد و بی اندازه شیفته اندیشه و هنر آلمان گردید..

رومن رولان چنان شیفته آثار موسیقی و به ویژه آثار واگنر شده بود که پس از بازگشت به فرانسه در 1895 از متخصصان موسیقی واگنر به شمار می آمد. تحت تاثیر موسیقی و اپرای آلمان بود که رولان به فکر خلق تئاتری به سبک تئاترهای یونان افتاد.

اینگونه، هنر موسیقی و مطالعه تاریخ آن، در پیوند با مطالعه نمایشنامه های بزرگانی مثل شکسپیر و آثار معماری میکل آنژ، از آن جوان پژوهشگر فرانسوی، یک هنرمند خلاق در رمان و نمایشنامه آفرید. البته باید به همه این عناصر، قلبی دوستدار مردم و آزادی آنان را نیز افزود تا بتوان به راز پیدایش یک نویسنده و متفکر تاثیرگذار بر فرهنگ یک ملت را شناخت. ازین پس بود که رومن رولان به نوشتن آغاز کرد. اولین آثار او نمایشنامه هایی سیاسی بودند. رومن رولان در 1898 نمایشنامه گرگها و در 1900 نمایشنامه دانتون، یکی از متفکران انقلاب کبیر فرانسه، و در 1904 نمایشنامه چهاردهم ژوئیه را بر صحنه آورد که هر سه در مجموعه یی به نام تئاتر انقلاب، بچاپ رسید.

نمایشنامه گرگها از سرگذشت مردی حکایت می کند که در دوران انقلاب به اتهام جنایت محکوم به مرگ است و پس از بررسی دقیق بی گناهی او به اثبات می رسد و فاش می شود که دشمنی شخصیت برجسته یی از سیاستمداران موجب صدور حکم اعدام مرد بیگناه شده است. در جریان این داستان، مبارزه و کشمکش سیاستمدار مزبور، با مرد بیگناه بسیار دقیق وصف می شود. سر انجام قاضی برای حفظ آبروی شخصیت اتهام زننده، که از افسران مهم انقلاب فرانسه بوده است، مرد بیگناه را فدا می کند و حکم اعدام مرد بیگناه را تأیید می نماید.

اما نمایشنامه دانتون از حیث مطلب غنی تر و عمیق تر از دو نمایشنامه دیگر رومن رولان بود. در نمایشنامه دانتون، اختلاف نظر روبسپیر و دانتون، این دو شخصیت مهم انقلاب کبیر فرانسه موضوع نمایشنامه است، اختلافی که به اعدام دانتون منجر شده بود.

موضوع نمایشنامه چهاردهم ژوئیه، نیز به انقلاب کبیر فرانسه برمی گردد و حوادث روزهای دوازدهم تا چهاردهم ژوئیه ۱۷۸۹ را در برمی گیرد. این نمایشنامه و پرده نقاشی وسیعی است از تسخیر زندان باستیل و وقایع گوناگون اولین تظاهرات انقلاب.

رومن رولان مدتی نیز مدیریت مجله یی بانام «دفاتر دو هفته یکبار» را به عهده گرفت. و در آن به تحریر و نشر مقاله ها و کتابهایی در شناخت موسیقی و تاریخ موسیقی پرداخت. آثاری که بعدها به چاپ نیز رسید و از آن جمله، کتاب هندل، و یا کتاب موسیقی دانان گذشته، و کتاب موسیقیدانان معاصر، و و زندگی بتهوون را می توان نام برد. تحریر کتاب زندگی بتهوون موفقیت و شهرت بسیار بیشتری برای رومن رولان آورد. چرا که در آن اثر تحقیقی، رولان به محتوای آثار موسیقی بتهوون، و به اندیشه های بتهوون پرداخته بود.

به این ترتیب، تفکر، و اندیشه به آنچه بشریت را به تعالی می رساند و آنچه می توان آن اندیشه های بشردوستانه نامید، رومن رولان را محبوب نسل جوان کرد. رولان در پی این آثار خود، کتاب زندگی میکل آنژ را در ۱۹۰۵، و زندگی لئو تولستوی را در ۱۹۱۱ انتشار داد. در این دو اثر نیز او تنها به شرح بیوگرافی این بزرگان هنر نمی پرداخت. بلکه آنچه مورد توجه او بود، اندیشه ها و آرمانهای این هنرمندان و تموجات روحی آنان در طول زندگیشان بود. او همیشه از چیزهایی که روح جویای حقیقت هنرمندان بزرگ را متلاطم می سازد سخن می گفت.

رومن رولان مدتی نیز به گوشه گیری روی آورد و در حاشیه زندگی ادبی و اجتماعی، در عزلتی آمیخته با فقر به سر برد. در واقع او دراندیشه آن بود که همه وقت خود را به نوشتن اثر بزرگی که سالها قبل آغاز کرده بود صرف کند. اولین جلد این اثر ده جلدی معروف یعنی ژان کریستوف در ۱۹۰۴ منتشر شده بود و انتشار جلدهای دیگر آن تا ۱۹۱۲ ادامه یافت.

داستان ژان کریستوف پرده نقاشی گسترده ای است از زندگی موسیقیدانی جوان که پس از گذراندن دوره کودکی، در شهر کوچک رنانی به پاریس می رود. جلدهای اول تا چهارم کتاب، شامل وصف احساسهای مبهم کودکانه، چهره های اطرافیان، کشف استعداد موسیقی درخود، نوآموزی، جوانی، و اولین اندوه های یک جوان به نام ژان است. سپس کتاب به موضوعات شورش این جوان بر ضد قوانین و سنتهای اجتماع و آرزوی آزادی، و یافتن افقی بسیار وسیع در برابر دید، و پناه بردن او به پاریس می پردازد. جلدهای دیگر کتاب، به زندگی در پاریس و مبارزه و سرخوردگیهای ژان کریستوف اختصاص دارد که می خواهد به محافل هنری راه یابد. پس همفکری پیدا می کند که پیوسته با او به سر می برد. بعدها مرگ این دوست، قهرمان کتاب را به ناامیدی و کناره گیری از جامعه می کشاند، اوبه سویس می رود و از شدت اندوه و ناامیدی، یک دوره عذاب روحی را می گذراند و بعدها به خودکشی متمایل می شود که به سبب نیروی جسمانی از آن می رهد و به زندگی در آرامش کوهستان تن می دهد. و سپس تعادل روحی خود را باز می یابد.

رومن رولان این کتاب را سرگذشت غم انگیز نسل جوان رو به زوال می داند. نسلی که نماینده شخصیت خود اوست.

کتاب ژان کریستوف شهرت عظیمی برای رومن رولان آورد.

رولان در سویس کتاب کولا برونیون را در آغاز جنگ جهانی اول انتشار داد. این اثر قصه ای، با فرهنگ روستایی است که در آن قدرت نویسندگی، بیش از زیبایی احساس، که در ژان کریستوف وجود داشت، به چشم می خورد.

رولان هنگام جنگ جهانی اول مقالاتی درباره صلح انتشارداد که در سال 1905 در مجموعه یی به نام (ماورای جدالها ) به چاپ رسید. رولان در این کتاب، روشنفکران فرانسه و آلمان را به آشتی دعوت می کند و با تعصب افراطی و میهن پرستانه به مخالفت برمی خیزد. به همین سبب این اثر در فرانسه و آلمان، هردو با مخالفت بسیار روبه رو گشت و موجد مشاجره های قلمی غم انگیزی گردید و باعث شد که بسیاری از دوستان و طرفداران رولان به صف مخالفان او بپیوندند. اما پس از پایان جنگ، همین کتاب به منزله بیانیه طرفداران پرشور صلح به شمار آمد.

رولان پس از جنگ وقت خود را میان ادبیات و سیاست تقسیم کرد. در ۱۹۱۶ به دریافت جایزهادبی نوبل نایل آمد. در ۱۹۱۹ به فرانسه بازگشت و روش نویسنده متعهدی را پیش گرفت که در عالم سیاست احساس مسئولیت می کند. در ۱۹۲۰ او کتابی به نام کلرامبو را انتشار داد.

رولان هنگامی که بازار سیاست در اروپا از نو رونق یافت، به اصول کمونیسم متمایل شد و کوشید در میان اندیشه های فیلسوفان هند و مبانی سیاست روسیه شوروی توفقی برقرارسازد.. درعین حال، دنباله کار ادبی را رها نکرد و میان سالهای ۱۹۲۴ و ۱۹۳۴ رمان جان شیفته را در هفت جلد منتشر کرد. جان شیفته رمانی بزرگ بود اما مانند ژان کریستوف مورد استقبال قرارنگرفت.

رولان همچنین به تحقیقات خود درباره شناخت موسیقی ادامه داد و چندین کتاب در این زمینه منتشر کرد. در ۱۹۳۹ نمایشنامه روبسپیر را انتشار داد. رولان با وجود اغتشاشهای روحی که بر اثر شکست و اشغال فرانسه پدید آمده بود، سالهای آخر زندگی را به نوشتن زندگینامه پرشور دوستش پگی مصروف داشت که در سال ۱۹۴۴ انتشار یافت. این نمایشنامه شامل گفت و شنودهای پرهیجان و درددلهای معنوی رولان، و مشابه با کتاب سفر درونی او بود رولان کتاب سفر دورنی را در ۱۹۳۶ نوشته بود و این کتاب در حقیقت زندگینامه شخصی او به شمار می رفت.

رومن رولان چند ماه پس از آزادی کشور فرانسه از اشغال آلمانها در سال ۱۹۴۴ درگذشت. در حالی که یادداشتهای روزانه و مکاتپاتش زیر چاپ بود.

رولان از نادرترین نویسندگان فرانسه است که در فرهنگ فرانسه در رشته شناخت موسیقی تاثیر فراوانی داشته است. علاقه وافرش به آزادی، و بشردوستی او را برآن داشته بود که از زمان جنگ جهانی اول به بعد همهکوشش خود را در راه صلح و منافع مشترک مردم دنیا به کار برد. از نظر ادبی نباید از یاد برد که ژان کریستوف، نوع رمانهای متوالی و چند جلدی را در ادبیات فرانسه وارد کرد و راه را بر نویسندگانی چون ژول رومن و روژه مارتن دوگار گشود. بسیاری از آثار رومن رولان به فارسی ترجمه شده است. برخی از این آثار عبارتند از: زندگی میکل آنژ، زندگی بتهوون، برلیوز BERLIEUSE ، ژان کریستوف، موتزارت، مهاتما گاندی، واگنر، یادداشتهای ایام جنگ، گرگ ها، جان شیفته، و روبسپیر .