فریدریش شیلر؛ شاعر آرمان‌های روشنگری

برترین ها:

نام اصلی: یوهان کریستوف فریدریش فون شیلر

زادروز: ۱۰ نوامبر ۱۷۵۹ - مارباخ آم نکا، آلمان

مرگ: ۹ مه ۱۸۰۵ میلادی (۴۵ سال) - وایمار، آلمان

ملیت: آلمانی

پیشه: شاعر، نمایشنامه‌نویس، فیلسوف و مورخ

سبک نوشتاری: کلاسیک وایمار، رمانتیسم

همسر(ها): شارلوت فون لنگفلد

فرزندان: چهار فرزند


فریدریش شیلر در کنار گوته یکی از دو قله‌ی بلند ادبیات آلمان است که مقام و اهمیت خود را تا امروز حفظ کرده است. نمایشنامه‌های شیلر همچنان در تئاترها روی صحنه می‌رود و ترانه‌های او در آثار آهنگسازان به گوش می‌رسد.

کودکی و نوجوانی شیلر زیر فشارهای سیاسی و اجتماعی گذشت. پدرش افسر ارتش بود و از رعایای مطیع حاکمیت. به فرمان دوک ایالت وورتمبورگ، که بر تمام زیردستان فرمان می‌راند، شیلر در ۱۴ سالگی وارد آموزشگاه نظامی شد.

او به زودی از اجبارهای زندگی ارتشی بیزار شد و با عصیانی زودرس به آن واکنش نشان داد: از سویی به مطالعۀ آثار جنبش روشنگری به ویژه آثار امانوئل کانت پرداخت، و از سوی دیگر با محافل و گروه‌هایی رابطه برقرار کرد که در راه آزادیخواهی مبارزه می‌کردند.

راهزنان، اعتراض به نظام

شیلر جوانی هجده ساله بود که تمام نفرت و بیزاری خود از بیداد و زورگویی را در نمایشنامه‌ی راهزنان به بیان آورد. او که از انتقام‌جویی زمامداران بیمناک بود، نمایشنامه را با نامی ناشناس به اجرا گذاشت.

اما دوک وورتمبورگ که از خالق واقعی اثر باخبر شده بود، بر آن شد تا با تنبیه و مجازات ارادۀ شیلر را در هم بشکند. شیلر نه تنها در برابر فشارهای دوک تسلیم نشد، بلکه با عزم و جسارت بیشتری به سرپیچی از فرمان نظام ادامه داد. او سرانجام مخفیانه از دوک‌نشین وورتمبورگ گریخت.

شیلر خارج از زادوبوم خود موفق شد با آزادی بیشتری آثار خود را خلق و منتشر کند، اما این آزادی برای او به بهای آشفتگی و بی‌سروسامانی تمام شد.


نخستین کتاب آلمانی که حدود یک قرن پیش به زبان فارسی ترجمه و منتشر شد اثری از شیلر بود. مقارن انقلاب مشروطه یوسف اعتصام‌الملک، نویسنده‌ی فرهیخته‌ ایرانی و پدر پروین اعتصامی، شاعرۀ نامی، نمایشنامه "خدعه و عشق" را از زبان فرانسه به فارسی برگرداند.

روح عاصی شیلر، اعتقاد عمیق او به موازین روشنگری، دفاع او از مواد اعلامیۀ جهانی حقوق بشر و عشق به ایدآل‌های برآمده از انقلاب کبیر فرانسه، آزادی و برابری و برادری در آثار این شاعر موج می‌زند.

"چکامه شادی" که شیلر در ۲۷ سالگی سرود، در سمفونی نهم لودویک وان بتهوون جاودانه شد. اتحادیه اروپا در سال ۱۹۸۵ بخش آوازی سمفونی با کلمات فریدریش شیلر را به عنوان سرود رسمی برگزید.

مرگ در اوج شکوفایی

خلاقیت ادبی شیلر در عین سرگشتگی و پریشانی، در اوج شکوفایی بود. او همواره از ارباب قدرت می‌گریخت و زمامداران نیز به او بدبین بودند. تنها محافل کوچک هنری بودند که ارج و مقام ادبی او را قدر می‌شناختند.

شیلر در سال ۱۷۹۹ در وایمار اقامت گزید. در این شهر او از دوستی و حمایت گوته برخوردار شد که قطب ادبی آلمان به شمار می‌رفت.

شیلر تنها شش سال آخر زندگی را در وایمار زندگی کرد، اما در همین دوران کوتاه برخی از مهمترین آثار نمایشی خود را آفرید:

ماریا استوارت، دوشیزه اورلئان، عروس مسینا، ویلهلم تل و اشعار فراوان.

همچنین برای نخستین بار در وایمار بود که شیلر و خانواده‌اش از آسایش و رفاهی نسبی برخودار شدند، اما آزمون‌های سخت زندگی جسم و جان شیلر را از پای در آورده بود. شیلر در ۱۸۰۵ در ۴۶ سالگی درگذشت.


شیلر در زبان فارسی

در آستانه‌ی دوران نو فریدریش فون شیلر یکی از نخستین سرایندگان غرب بود که آثارش به ایران رسید.

نخستین کتاب آلمانی که حدود یک قرن پیش به زبان فارسی ترجمه و منتشر شد اثری از شیلر بود. مقارن انقلاب مشروطه یوسف اعتصام‌الملک، نویسنده‌ی فرهیخته‌ی ایرانی و پدر پروین اعتصامی، شاعرۀ نامی، نمایشنامه "خدعه و عشق" را از زبان فرانسه به فارسی برگرداند.

محمد علی جمالزاده و بزرگ علوی، از پیشگامان داستان‌نویسی مدرن ایران، مترجمان بعدی آثار شیلر بودند.

بزرگ علوی به سال ۱۳۰۹ نمایشنامه‌ی "دوشیزه اورلئان" را از زبان آلمانی ترجمه و منتشر کرد.

در سال ۱۳۳۴ نمایشنامه‌های "دون کارلوس" و "ویلهلم تل" به ترجمۀ محمدعلی جمالزاده منتشر شد و در سال ۱۳۳۶ نمایشنامه‌های راهزنان و "توطئۀ فیسکو" به ترجمۀ عبدالحسین میکده.

دوستداران موسیقی کلاسیک با برگردان فارسی برخی از ترانه‌های شیلر از روی ترجمه‌های گوناگون آشنا هستند.