چرا احمد متوسلیان این همه خاطرخواه دارد؟

هفته نامه صدا - امیر رزاق زاده: جنگ و صلح بخش قابل توجهی از زندگی بشر را تشکیل می دهد و هر یک از این کلمات دارای مفاهیم و طبقه بندی مختلف هستند. در عین حال جنگ تجلی گاه اراده ها و دربردارنده آموزه های فراوانی می باشد. تحقیق و مطالعه درباره فراز و نشیب ها و تحولات این واقعه حاوی اطلاعات ارزشمندی است که موشکافی آن کمک زیادی به شناخت وجوه مختلف این پدیده عبرت آموز می کند و موجبات انتقال تجارب و میراث گرانبهای آن به آیندگان را فراهم می کند. بی تردید چنین رهیافتی متضمن تبیین ابعاد و فرهنگ دفاع مقدس و ارزش های منبعث از آن است که می تواند قوام بخش انقلاب اسلامی در عرصه های جنگ و صلح باشد.

یکی ازا این ابعاد حضور افراد شایسته و بی مانندی است که تجلی اراده بوده اند که صحنه جنگ مهم ترین عامل برای شناخت این اراده ها به شمار می رود چرا که در صحنه نبرد و کارزار است که جوهره افراد شناخته و محک می خورد. در این آوردگاه می بینیم که افراد شاخصی حاضر هستند که با توانایی های شان وارد صحنه نبرد می شوند و نقش تعیین کننده ای در نتیجه کارزار ایفا می کنند.

یکی از این افراد شاخصی که در این نبردها تعیین کننده بود و ارزش های والایی داشت، حاج احمد متوسلیان بود که یاد و آوازه ایشان همچون باد میان نسل ها منتقل شده است، هر چند که ایشان علاقه ای به قهرمان پروری نداشت و راغب نبود که نام و یادش روی زبان ها چرخیده شود. کما اینکه در روایت هایی که در سطور ذیل از ایشان ارائه خواهم کرد این موضوع به اثبات می رسد. ما باید از این مردها درس هایی بیاموزیم و تجارب آنها را به آیندگان منتقل کنیم چرا که در دوران دفاع مقدس و به منظور حفظ استقلال و امنیت سرزمینی، کشور ما تجارب خون آلودی را پشت سر گذاشته است و باید به این نکته توجه داشت که این افراد هیچ گونه علاقه ای به جنگ افروزی و جنگ طلبی نداشته اند اما زمانی که پای در این عرصه گذاشتند با ابتکارات و خلاقیت هایی که داشتند، حضور یافتند و نقش تعیین کننده ای ایفا کردند.


روایت نخست

فراتر از اسطوره

روایت نخست به وجه شخصیتی ایشان باز می گردد؛ او به هیچ وجه به دنبال نام و آوازه و قهرمان شدن نبود. در عملیات بیت المقدس بعد از انجام مرحله دوم عملیات به خط مرزی منتقل شده و دچار گره و توقف شده بود و فرماندهان در حال طراحی طرح مانور مناسبی برای آزادسازی خرمشهر به عنوان نماد ایستادگی رزمندگان بودند. با وجودی که با ورود به خرمشهر و آزادی آن افراد زیادی به دنبال ثبت نام و آوازه شان در تاریخ سترگ این مرز و بوم بودند، در بین فرماندهان تیپ ۲۷ محمد رسول الله اتفاقات دیگری رقم خورد که دانستن آن خالی از لطف نیست.

در طراحی مانور اولیه مرحله آخر عملیات، پیش بینی شده بود که تیپ ۲۷ محمد رسول الله که در واقع تیپ بسیار قوی و قدری بود وارد خرمشهر شود؛ به هر حال تیپی بود که از مرکز کشور آمده بود و با این کار می توانست افتخار بزرگی در تاریخ برای مردم و فرماندهانش ثبت کند اما حاج احمد متوسلیان همزمان با ابلاغیه اولیه طرح مانور صریحا مخالفت خود را در جلسه داخلی تیپ که با شهید همت و هم قطارانش داشتند، اعلام کرد و گفت من به قرارگاه کربلا می روم و طرح مانور را تغییر می دهم چرا که من به دنبال قهرمان شدن نیستم. من می خواهم پنجه در پنجه دشمن بیندازم و گلوگاه آنها را ببندم و از ورود قوای کمکی دشمن به خرمشهر جلوگیری کنم.

منطقه مورد نظر حاج احمد شلمچه بود که لشگرها و نیروهای قدر و توانمند عراقی ها که عمدتا یگان های زرهی و مکانیزه بودند در آنجا حضور داشتند. بالاخره حاج احمد رفت و طرح مانور را تغییر داد؛ به خاطر دارم شهید صیاد شیرازی، قبل از شهادتش در جلسه ای این موضوع را مطرح می کردند که طرح مانور مرحله آخر بیت المقدس با نظر فرماندهان دائم تغییر می کرد و این تغییرات عمدتا معطوف به نظرات حاج احمد متوسلیان بود و من و آقای محسن رضایی در جلسات بیشتر چشم مان به دهان متوسلیان بود تا نظر نهایی را بگوید و طرح را تصویب و اجرا کنیم.

نهایتا همان طرح نهایی مد نظر حاج احمد تصویب شد که بر اساس آن تیپ محمد رسول الله از سمت راست نهر عرایض به سمت شلمچه تا نهر خَیّن و اروند رود حرکت کند؛ در آنجا کارزار سختی در گرفت. در زمان مصاحبه ام با رزمندگان، شهید موحد روایت می کرد که با توجه به از دست دادن یک دست تا آرنج اسلحه اش را با دست قطع شده نگه می داشت و بر روی تانک می رفت و در را باز می کرد و با کمک دندان ضامن نارنجک را می کشید و آن را به داخل تانک ها می انداخت و آنها را منفجر و منهم می کرد چرا که آر پی جی هفت بر تانک های ۷۲-T اثر نمی کرد. آنجا رشادت هایی شد تا بالاخره خط تثبیت شد.

در کنار آن تیپ ۲۵ کربلا بود که آنها هم در برابر سنگین ترین فشارهای لشگر ۱۰ زرهی و یک مکانیزه عراق مقاومت کردند تا از ارتباط نیروهای عراق با داخل خرمشهر جلوگیری کنند. در نهایت یگان هایی همچون ۱۴ امام حسین و ۸ نجف که بنا بود در داخل شهر عمل کنند، عمده قوای عراقی را به اسارت گرفتند و نهایتا شهر خرمشهر باز پس گرفته شد اما حاج احمد در گمنامی به سر برد و کارش را چراغ خاموش انجام داد و توانست ماموریت محوله را به سر منزل مقصود برساند.


روایت دوم

تحفّظ

روایت دوم مربوط به گفتگویی است که در خودرویی که به سمت خرمشهر می رفت، انجام شد. درون خودرو، آقای تقی رستگار، حاج احمد متوسلیان، نصرت الله کاشانی و بنده حضور داشتیم که نوار این نشست نیز ضبط گردیده است. حاج احمد در حالی که در داخل کشور علاقه به گمنامی و غربت داشت اما در مسائل برون مرزی چنین نمی اندیشید.

در داخل خودرو، آقای کاشانی بحثی را مطرح کردند و گفتند اگر الان همه ما به اسارت دشمن درآییم هر کدام مان چه عکس العملی نشان خواهیم داد؟ آقای کاشانی گفت: من لباسم را در می آورم و می گویم بسیجی و رزمنده معمولی بوده ام و این طور فشار را از خود برمی دارم. در نتیجه اطلاعاتم محفوظ می ماند.

آقای رستگار و من هم چنین نظری داشتیم اما حاج احمد کاملا موضع متفاوتی داشت و گفت که من هویت و سِمتم را پنهان نمی کنم و می گویم فرمانده تیپ ۲۷ محمد رسول الله هستم و آنجا همچون دورانی که به واسطه فعالیت در گروه توحیدی صف و مبارزه با حکومت پهلوی تحت شکنجه ساواک بودم، در مقابل شان مقاومت می کنم و کلامی سخن نمی گویم. حاج احمد به دلیل اینکه بوکسور بود می گفت در مقابل شکنجه همچون حضور در رینگ مقاومت می کنم و نمی شکنم. جالب که دو ماه بعد یعنی در تیر ماه سال ۱۳۶۱ به اسارت فالانژها درآمد و مطمئنا ایشان همین رویه را در آنجا اجرا کرده است و اطلاعاتی بروز نداده.


روایت سوم

عمل؛ بدون بی هوشی

روایت سوم، تکمیل کننده روایت دوم است؛ در مرحله دوم عملیات بیت المقدس که بنا بود رزمنده ها از جاده اهواز - خرمشهر عبور و به سمت دژ مرزی بروند، کارزار سختی در جریان بود که سرهنگ سلیمان جا و افراد لشگر ۲۱ حمزه و تیپ ۲۷ و تیپ عاشورا برای بازدید از منطقه و شناخت و تقویت خط پدافندی حضور پیدا کرده بودند.

در آنجا جلسه سرپایی با مسئولان قرارگاه نصر در حال انجام بود، حین بازدید گلوله توپی شلیک شد که ترکش آن به سفید ران حاج احمد اصابت کرد و این باعث مجروحیت سخت ایشان شد. من با چفیه پای ایشان را بستم و بلافاصله به اورژانس کنار جاده اهواز - خرمشهر منتقل شان کردم؛ کادر پزشک گفتند که ایشان باید به عقب بازگردد و به بیمارستان اهواز یا شهرهایی که مراکز با امکانات بیشتری دارند منتقل شوند اما حاج احمد مخالفت کرد و گفت همین جا عمل جراحی انجام شود.

با درخواست ایشان موافقت شد و تیم پزشکی بیمارستان مهیا شدند و می خواستند حاج احمد را بی هوش کنند اما او مخالفت کرد و گفت: «چون من اطلاعات و مطالب پر اهمیتی از عملیات های آینده دارم ممکن است در حالتی که به هوش نیستم اطلاعات را لو دهم لذا من را بی حس کنید. عمل با بی حسی موضعی و درد فراوان انجام گرفت و ترکش خارج شد. جالب است برخی از هم قطاران ایشان که هم رده و هم تراز ایشان بودند برای مدت ها از منطقه خارج شدند و دوران نقاهت را سپری کردند اما حاج احمد در منطقه ماند و هدایت و رهبری اش را ادامه داد تا هنگامی که خرمشهر آزاد شد.


روایت چهارم

اقناع سازی نه تحکّم

در فاصله بین مرحله سوم و نهایی عملیات بیت المقدس، رزمندگان گردانی که فرماندهانش عمدا به شهادت رسیده بودند، اعلام کرده بودند که قادر به ادامه رزم نیستند و قصد عقب نشینی دارند. در آن شرایط به لحاظ تعداد نیرو در شرایط خوبی قرار نداشتیم. حاج احمد گفت: من می روم و با آنها صحبت می کنم اگر ماندند فبها اگر نه که مرخص شان می کنیم؛ حدود ساعت ۲ بامداد بود که به همراه ایشان به محل رفتیم. در گردانی که لبه خط بود، در محل مناسبی که بچه ها مصون باشند، تجمعی صورت گرفته بود و حاج احمد با پای مجروحش به صورت ایستاده، سخنرانی کرد؛ ابتدا مسائل کلی را مطرح کرد و گفت که یک گام تا فتح خرمشهر داریم و نباید پا پس بکشیم. دشمن در اهدافش مستحکم است ما هم باید چنین باشیم.

ایشان به تبعیت از مولایش سعی نمی کرد به صورت تحکمی برخورد کند و همواره روش اقناعی داشت لذا بحث به پرسش و پاسخ رسید، که خود این موضوع نکته جالب توجهی در میدان نبرد بود. پرسش ها حول و حوش وضعیت نظامی، وضعیت سیاسی کشور، شرایط جهانی و ... بود اما بحث به جایی رسید که چند نفر گفتند ما نیاز به غسل داریم و واجب است به عقب بازگردیم؛ آنها می خواستند این موضوع را بهانه به عقب برگشتن شان کنند اما حاج احمد متوسلیان نکته ای گفت که برای من عجی-ب بود؛ ایشان گفت من هم شرایط شما را دارم و یک ماه است نیاز به غسل دارم اما با اینکه هر روز از شهر آبادان می گذرم و حمام هم در دسترس است خود را همچون شما رزمندگان می دانم و تیمم بدل از غسل کرده ام چرا که حضور در خط و منطقه و حفظ جان رزمندگان و خاک میهن اسلامی اهمیت بالاتری دارد؛ اجازه دهید عملیات به اتمام برسد، همه با هم به عقب بازمی گردیم. حاج احمد همواره به یاد رزمندگان بود و تمام تلاشش را می کرد که قطره خونی به دلیل اهمال فرماندهی به ناحق ریخته نشود و همواره آنها را درک می کرد.


روایت پنجم

در دل دشمن

این روایت به عملیات فتح المبین مربوط می شود، زمانی که تیپ ۲۷ به تازگی تشکیل شده بود و ماموریت های جدیدی به آن محول گردیده و قرار شده بود در غرب منطقه کرخه و در ارتفاعات بلند جوفینه، تپه چشمه و شاوریه عملیاتی صورت بگیرد و توپخانه دشمن در جوار ارتفاعات علی گرمزد و علی گریذد که در جنوب جاده دهلران بودند را تسخیر و با یگان های کناری شان الحاق کنند و بعد ماموریت شان را به سمت ارتفاعات رادار ادامه دهند، که ماموریت مهمی هم به حساب می آمد و قرار بود با انجام این مرحله راه ارتباطی میان نیروهای قرارگاه نصر و قرارگاه قدس برقرار شود که کار دشواری محسوب می شد.

قبل از عملیات حاج احمد سعی داشت شناسایی دقیقی از مواضع، استحکامات و ترکیب نیروی دشمن صورت بدهد تا بتواند طرح مانور گردان ها را به خوبی چینش کند. اکنون من در حال نگارش کتاب نبرد فتح المبین هستم. چندین بار به منطقه عملیاتی سفر داشته ام، به اسناد رجوع کرده ام و با فرماندهان نیز مصاحبه هایی انجام داده ام؛ یکی از مطالب که برای من جالب بود آشنایی با فردی به نام کریم لهرابیان بود که بومی منطقه است و به گمانم اصالتا از عشیره سرخه ای باشد. در زمان عملیات فتح المبین او چوپان بوده و به عنوان بلدچی منطقه نیز فعالیت می کرده است؛ نیروهای حاج احمد پس از کش و قوس زیاد و دیدار با خانواده اش او را متقاعد کرده بودند که نیروها را در شناخت منطقه کمک کند چرا که چوپان ها کاملا بر جغرافیای منطقه مسلط هستند و افراد غیربومی ممکن بود با اشتباه رفتن یک شیار، راه را گم کنند.

طی مصاحبه ای که زمستان ۹۴ با آقای لهرابیان داشتم ایشان عنوان می کرد که به همراه حاج احمد متوسلیان سه، چهار روز برای شناسایی منطقه رفته و حتی از کلمن عراقی ها هم آب خورده بودند و از پنیرک گیاه ها تغذیه می کردند چرا که بدون کنسرو و تنها با مقداری نان رفته بودند تا ردی از خود باقی نگذارند. در آن زمان، شناسایی به خوبی انجام می شود کما اینکه یکی از موفق ترین یگان ها در عملیات فتح المبین تیپ ۲۷ محمد رسول الله بود. این موضوع برخلاف تفکر و شیوه ای بود که در سیستم های نظامی دنیا وجود داشته و دارد که به نیرو می گویند برو، اما حاج احمد و هم فکرانش این فرهنگ را تغییر دادند و ابتدا خود در منطقه مستقر می شدند و سپس به نیرو می گفتند بیا.


روایت ششم

حریت

در صحبت ها و مطالب احمد متوسلیان همواره رنگ و بویی از صراحت و رک گویی می بینیم که این موضوع در نوارهای موجود هم ثبت گردیده است. ایشان به همراه محمد بروجردی و چند تن دیگر در گروه توحیدی صف بودند و به مبارزه با رژیم شاه می پرداختند. بعد از پیروزی انقلاب گروه های هفتگانه بدر، امت واحده، صف، فلاح، فلق، منصورون و موحدین تحت عنوان سازمان مجاهدین انقلاب اسلامی تجمیع شدند که آنها بنا بود کار پاسداری از نظام در مقابل اقدامات غربی ها را انجام دهند که حوادثی همچون کودتای ۲۸ مرداد شکل نگیرد که در این زمینه موفق هم بودند.

اما درون این گروه ها تفکرات متفاوتی وجود داشت. بعد از تشکیل سپاه امام تاکید کرده بود برای اینکه افراد این گروه ها در جهت اندیشه خود کار نکنند، باید میان سپاه و گروه متبوع شان یکی را انتخاب کنند را که در صورت همزمانی عضویت ممکن است از امکانات نظامی برای اهداف سیاسی استفاده شود؛ لذا برخی در سازمان مجاهدین انقلاب ماندند و برخی به سپاه رفتند. حاج احمد متوسلیان اعلام می کرد برخی از آنهایی که از عضویت در سازمان استعفا داده و به سپاه آمده اند، در واقع استعفای امضای داده اند و مقید هستند همان تفکرات و ارتباطات سازمانی شان را هنوز حفظ کنند و در مقابل می گفت ما کاملا استعفا داده ایم و در حال خدمت نظامیِ صرف هستیم.

من معتقدم این انسان ها که جزو شاخص ها بودند، همچون همه ما بودند و ممکن بود نماز صبح شان هم قضا شود و غفلت هایی هم داشته باشند اما آنها سعی می کردند به آنچه که حق می پنداشتند عمل کنند و وظایف شان را به جا آورند و اوامر امام خمینی را قلبا می پذیرفتند. از این رو فارغ از مسائل تقدس مآبانه باید گفت که این انسان ها می توانند اسوه و الگوی عمل امروز جوانان ما باشند و نباید از آنها و سیره شان غفلت کنیم.