رولان توپور که بود؟

رولان توپور Roland Topor متولد ۱۹۳۸ پاریس فرانسه از یك پدر و مادر لهستانی زاده شد پدر توپور نقاش بود و او با دیدن تابلو های پدرش اولین تجربه های دیداری زندگی اش را آغاز كرد بعد از گذراندن دوره متوسطه, تحصیلات آكادمیك را در دانشكده هنر های زیبای پاریس به پایان برد.

وبسایت آفتاب: رولان توپور Roland Topor متولد ۱۹۳۸ پاریس فرانسه از یك پدر و مادر لهستانی زاده شد پدر توپور نقاش بود و او با دیدن تابلو های پدرش اولین تجربه های دیداری زندگی اش را آغاز كرد بعد از گذراندن دوره متوسطه, تحصیلات آكادمیك را در دانشكده هنر های زیبای پاریس به پایان برد.

مدتى به نقاشى روى آورد. پس از آن نخستين طرح خود را- درست در زمانى كه به سن ۲۰ سالگى رسيده بود- به نشريه «بى زار» سپرد. حدوداً دو سال بعد همكارى خود را با نشريه «هاراگيرى» آغاز كرد. انتشار كاريكاتورهاى او در اين نشريه، توپور جوان را به جامعه هنرى فرانسه شناساند، البته نبايد فراموش كرد كه مجله «آر» سكوى پرتاب او به دنياى هنر كاريكاتور به شمار مى رود.

از همان ابتداى كار، رولان نقد مناسبات و روابط زمانه اش را سرلوحه سوژه هايش قرار داد.

معمولاً اين نقد با بى رحمى قلم او همراه مى شد و كم و بيش از طرف مخاطبان هم پذيرفته مى شد، بديهى است توپور بستر مناسبى را كه براى ارائه آثارش ايجاد شده بود مديون طراحان هموطن خود، شاوال و موريس سينه مى دانست (اين دو، سال ها پيش از او آثارشان را در نشريات فرانسوى منتشر مى كردند) اما توپور برداشت كلاسيك و ذهنيت عمومى از واژه كاريكاتور را واژگون كرد. شما هيچ كس را نخواهيد يافت كه از ديدن كاريكاتورهاى او لبخندى به لب بياورد.

خودش در جايى گفته است: «آثار من با هيچ كس شوخى ندارد، چون من آنچه را كه خواستار تغييرش هستم به تصوير مى كشم.» توپور با تكيه بر ضمير ناخودآگاه خود، دست به خلق تصاويرى مى زد كه ناخواسته دنياى ناشناخته و تمثيلى سوررئاليست ها را تداعى مى كرد.

تصاويرى وهم آلود و گنگ كه ساخته ذهن و دست اين طراح تلخ انديش بود.او از ديد اطرافيانش اين طور به نظر مى رسيد كه هرچند كنترل مغزش را دارد اما دستانش در اختيار اهريمن شوم است! چرا كه آثارش جايگاه نمايش وضعيت هاى دهشت بار و چندش آورى بود كه كمتر نشريه اى حاضر به انتشار آنها مى شد.

آنها به يك شوك تصويرى و كابوس هايى غم افزا- ناشى از بازتاب هاى جنگ بزرگ دوم- مى ماندند تا كاريكاتور. رولان خود را پيرو مكتبى مى دانست كه دستاوردشان به «طنز سياه» مشهور شده بود و تا پايان راه نيز به آن پايبند ماند.

توپور با پيش زمينه اى از نقاشى و حكاكى به دنياى كاريكاتور قدم نهاد، اما اين ورود نه با تقليد از سبك گذشتگان كه با تكنيك و روش اجرايى جديد و منحصر به فرد او همراه بود. آثار او _ در نگاه اول- اين تصور را به ذهن بيننده متبادر مى كند كه خالقشان مهارت و كنترلى در اجراى آنها نداشته است، اما قضيه درست برعكس است، توپور آگاهانه و به منظور ايجاد هارمونى بين انديشه هاى سياهش با آنچه كه مى نگارد دست به چنين اجراهايى مى زد.

چه بسا زيبايى هاى عناصر مختلف را از كالبد آنها بيرون مى كشيد و آنچه باقى مى گذاشت پليدى بود و تباهى. عمده طنز هاى رولان، انسان محور هستند، كاراكترى با كلاه شاپو و كت وشلوار (شبيه همان شخصيت مرموز نقاشى هاى رنه ماگريت- نقاش نام آشناى سوررئال) كه نقش عمده اى را در انتقال كشاكش هاى ذهنى توپور ايفا مى كرد.

رولان در آثار نوشتارى و تصويرى، قلمش را به طرف ناملايمات و روابط پررمز و راز جامعه پس از جنگ نشانه مى رفت و تيرگى مناسبات سياسى و اجتماعى قرن خود را افشا مى كرد. با شنيدن اين نكته تعجب خواهيم كرد كه او در اوج انديشه هاى سياه و گستاخش هيچ گونه محدوديتى در استفاده از رنگ براى خود قائل نمى شد. گاه كاريكاتور هايى را شاهديم كه به سبك كارهاى سياه و سفيدش هاشور رنگى زده است و ديگر گاه به صورت لكه هاى كوچك رنگ. اما هرچه كه بود به كمك بيان هرچه بهتر افكار نقادانه او مى آمد.

اگر يك لحظه به ضرباهنگ هاشورهاى او توجه كنيم، شور انتقال مفاهيم و عصبيت لحظه را در آنها خواهيم يافت.هر چقدر اجراى تابلوهاى افشاگر انوره دوميه - جد هنرى او!- با ضربه هاى ملايم زغال و يا مداد همراه بود، اين بار توپور در ادامه رسالت جدش از زخمه هاى ناشى از قلم فلزى بهره مى برد.

از رولان هزاران هزار دست نوشته، شعر و كاريكاتور به جاى مانده است كه جملگى نمايشگر برهه اى از رويداد هاى جامعه فرانسه است. «دفتر هاى سكوت» - مجموعه نوشته هايش- از آن جمله است. نام توپور به واسطه شجاعت و پرده درى او در كاريكاتور هايش در تاريخ هنر جهان ثبت شد. علاوه بر مطبوعات، كارهاى او در كشور هاى مختلف اروپايى به نمايش گذاشته مى شد.توپور در سن ۹۵ سالگى و در تاريخ شانزدهم آوريل ۱۹۹۷- بعد از چند روز بيهوشى- درگذشت و جهان سياست يكى از منتقدان سرسخت و پيگير خود را از دست داد.