كارخانه مطلق سازي درباره «كارل چاپك»

ادبيات درخشان کشور چک در قرن بيستم نويسندگان بزرگي را به فرهنگ ادبيات جهان معرفي و شناسانده است که نام برخي از آنها براي خوانندگان فارسي زبان آشنا است: ياروسلاو هاشک، فرانتس کافکا، ميلان کوندرا، بهوميل هرابال و... اما در اين ميان اعتبار نام و آثار کارل چاپک (Karel Capek) در ادبيات قرن بيستم اين کشور خدشه ناپذير و بي همتا است.

روزنامه ایران - آرش نقيبيان: ادبيات درخشان کشور چک در قرن بيستم نويسندگان بزرگي را به فرهنگ ادبيات جهان معرفي و شناسانده است که نام برخي از آنها براي خوانندگان فارسي زبان آشنا است: ياروسلاو هاشک، فرانتس کافکا، ميلان کوندرا، بهوميل هرابال و... اما در اين ميان اعتبار نام و آثار کارل چاپک (Karel Capek) در ادبيات قرن بيستم اين کشور خدشه ناپذير و بي همتا است.

چاپک نويسندگي را از زماني آغاز کرد که در دانشگاه پراگ و بعد از آن در سوربن به تحصيل اشتغال داشت. نخستين آثارش را مشترکاً با برادرش يوزف چاپک نوشت که از نقاشان مشهور کشور چک در قرن بيستم بود (باغ کراکونوشا) و (گودال هاي نوراني) محصول اين دوران همکاري مشترک هستند. نخستين کتاب مستقل کارل چاپک (مصلوب) در ابتداي دهه بيست نوشته شده است. ابتداي قرن بيستم مصادف است با پيشرفت حيرت انگيز فنون و صنايع جديد و خصوصاً تکنولوژي نويني که نويد رفاه و آزادي هاي بسياري براي نوع بشر مي داد.

در اين ميان طبع هجو پرداز و روحيه انتقادي چاپک او را نسبت به اين پيشرفت افسار گسيخته بدبين کرده بود. پايه آثار انتقادي و علمي و تخيلي اين نويسنده با اين بدبيني عميق نسبت به سرنوشت بشر گره خرده است.انتشار کتاب کارخانه مطلق سازي در سال 1923توجه محافل ادبي و روشنفکري اروپا را به خود جلب کرد و نام او را بر سر زبان ها انداخت.

نويسندگان بزرگي چون کافکا و توماس مان از اين کتاب ستايش کرده اند.چاپک در اين رمان که رخدادهاي آن در آينده رقم مي خورد، بشدت تحت تاثير نويسنده انگليسي هربرت جرج ولز و شاهکارش (ماشين زمان) است و در آن آينده هولناکي را تصوير مي کند که در نهايت بقا و حيات بشري مورد دستبرد و خطر امحا و نابودي قرار مي گيرد. جنگ اول جهاني تاثيري قاطع و دردناک در روحيه نويسنده جوان گذاشت و او را عميقاً به سمت تفکر فلسفي کشاند.

چاپک با تمام وجود در پي کشف حقيقت است و علل و انگيزه درد و رنج انسان را در آثار اين دوره از حيات ادبي خود دنبال مي کند. با انتشار کتاب (روبوت ها) نويسنده به دنيايي بازگشت مي کند که پرسوناژهاي داستاني او در آن رنج مي کشند. در اين داستان دانشمندي به راز پديد آوردن سلول زنده پي مي برد و با پيوند اين سلول ها موجود زنده اي شبيه انسان خلق مي کند و اسم آن را (روبوت) مي گذارد.

روبوت درد احساس نمي کند و فاقد هرگونه عواطف انساني است. او تنها کار مي کند و زباله مي خورد. بدين ترتيب روبوت هاي بي شماري ساخته مي شوند و در کارخانه ها و مزارع مورد استفاده قرار مي گيرند. مردم دست از کار مي کشند و به تنبلي و کاهلي رو مي آورند.در پايان داستان روبوت ها دست به قتل عام انسان ها مي زنند. در اين اثر کارل چاپک به انتقاد تندي از ماشينيسم مي پردازد و بيشتر از تمامي آثار ديگر او، نگاه تلخ و تيره اش به آينده بشر به چشم مي آيد.

چاپک پس از اين دوره، تا پايان عمر نسبتاً کوتاهش ژانرها و فرم هاي ديگري را در حوزه نوشتار خود تجربه کرد. دو اثر تحقيقي از اين نويسنده در ميان آثارش مقامي ممتاز دارد، يکي گفت و گوي او با مازاريک، رئيس جمهوري وقت کشور چک است و ديگري ترجمه او از ۵۰ شاعر فرانسه به زبان چک که در يک آنتولوژي مشهوري در پراگ به چاپ رسيد.سفرنامه هاي چاپک نيز از پرخواننده ترين آثار او است. کارل چاپک در سفرنامه نويسي خلق کرده که منحصر به خودش است. از مشهورترين اين آثار مي توان به سياحتي در اسپانيا و تصويرهايي از هلند اشاره کرد.

از مجموعه آثار اين نويسنده اين پيام دريافت مي گردد که حقيقت بيش از آن چه به تصور در آيد، مبهم و مغشوش است. از منظر او حقيقت همواره نارسا و کثرت مند است و در اختيار هيچ دسته و حزب و گروهي نيست. او کمال مطلوب سياسي خود را در وجود مازاريک رئيس جمهوري بافضيلت و انسان دوست کشورش تجلي داده است و کلام آخر اينکه کارل چاپک از بزرگترين نويسندگان کشور چک در قرن بيستم است که در زمان حيات به شهرتي جهاني دست يافت و پس از مرگش نيز توانست همچنان نويسنده اي بي نظير و با سبک خاص خود باقي بماند. سبکي آميخته از زبان عامه و زبان ادبي و سرشار از استعاره و مجاز.