ابوجعفر محمدبن جریر طبری

آفتاب آنلاین : ابوجعفر محمد بن جریر طبری مورخ شهیر در سنه ۲۲۴ هجری در زمان خلافت الواثق بالله نهمین خلیفه عباسی در شهر آمل از بلاد طبرستان ( مازندران) متولد شد.

دوران تحصیل و جهانگردی:

طبری در سن ۱۵ سالگی جهت تحصیل بدارالعلم بغداد رفته و در آنجا مدتی جهت گذراندن دوره های تحصیلی مانده و از افاضات و افادات ( بهره بردن) استادان و علمای زمان استفاده کرد.

پس از اتمام دوره های تحصیلی طبری برای توسعه معلومات خود به جهانگردی پرداخت و چند سال در سوریه مصر- فلسطین - آسیای صغیر- عراق - ایران و هند به سیاحت پرداخت و عجایب هر کشوری را به چشم خویش دیده و بر معلومات خود پیوسته می افزود.

طبری بعد از مراجعت از جهانگردیهای خود و سیر آفاق و انفس در شهر بغداد اقامت گزید و بقیه عمر خویش را به تالیف و تدوین کتاب تاریخی گذرانید.

وی در این دوره به تعلیم و تدریس نیز اشتغال داشت و تا زمان مرگش هیچگاه اطراف او از شاگردان خالی نماند.

طبری جدیت و استقامت فوق العاده داشته و یکی از فعالترین نویسندگان بوده است.

آثار و تالیفات محمد بن جریر طبری:

از تالیفات مهم او یکی تفسیر کبیر قرآن است دیگری تاریخ الرسول و الملوک که اولین تاریخی است که به زبان عربی نوشته شده و می گویند هر یک از این کتابها دارای سی هزار صفحه بود ، لیکن چون شاگردان او به علت حجم و بزرگی آنها از عهده تحریر و آموختن آنها بر نمی آمده اند ، طبری آنها را مختصر کرده و هر یک را بقدر ۱۰/۱ عشر حجم اولیه آن خلاصه کرده است ، بدیهی است تفسیر کیبر قرآن بر کتاب دوم از حیث مقام ادبی و فصاحت تحریری امتیاز داشته است . و نسخه خطی کامل آن در کتابخانه سلطنتی قاهره موجود بوده است.

تاریخ الرسول والملوک در ۷۵۰۰ صفحه در لندن یک بار به طبع رسیده است و طبری راجع به آثار و تالیفات و شرح حال خود بتاریخ مزبور افزوده و نسخه اصلی این کتاب و ضمیمه درانگلستان بریتیش میوزیوم محفوظ می باشد.

مقام علمی طبری :

طبری در عصر خودش خیلی معروف و سرشناس بود و اهل فضل و هنر که احترام خاص بدو می گذاردند خاصه شاگردانش که تا درجه پرستش به او محبت و احترام کرده اند . کتابهایشدر زمان حیات خودش رواج و شهرت بسیار یافته و همه با نظر تحسین و تمجید به آنها نگریسته اند . چنانکه یکی از معاصرین او گفته است که من حاضرم مسافرتی به چین بکنم و بتوانم کتابی مانند تفسیر کبیر بنویسم . طبری در انتخاب احادیث و روایات و درجه صحت و اعتبار آنها دقت و کنجکاوی زیاد کرده است ، او مخصوصاٌ وقایع و اتفاقات مهم را با جزئیات کامل شرح داده و این خود بر قیمت و اهمیت کتاب او افزوده است .

شهر واهمیتی را که تالیفات طبری در زمان خود مولف در قرون بعد احراز کرده است از کثرت نسخی که انتشار یافته است می توان استنباط کرد چنانکه از تاریخ او بیست جلد در کتابخانه عزیز از خلفای فاطمی عصر ( در نیمه اخیر قرن چهارم هجری) وجود داشته ، و وقتی صلاح الدین ایوبی ۱ در سنه ۵۸۹ مصر را تصرف کرد ۱۲۰۰ جلد آن فقط در کتابخانه سلطنتی نجا بوده است .

و با وجود این همه نسخ متعددی که از تاریخ طبری انتشار یافته ، انقلابها و حوادث در مشرق زمین چنان صدمات و لطماتی وارد ساخته است که امروز یک نسخه کامل ( مثل اصل ) از آن کتاب در هیچ کجایافت نمی شود! و در قرون بعد تصرفات و تغییراتی در تاریخ طبری حادث شد و گاهی با حذف بعضی قسمتها و گاهی باضافه بعضی زوائد منتشر شده است . ( و ضمائم فرقانی و حمدانی که قسمتی از آن امروز در کتابخانه پاریس موجود است .)

ابن مسکویه کتاب تجارب الامم خود را که تاریخی از ابتدای خلفت تا سنه ۳۶۹ هجری است شبیه به تاریخ طبری نوشته و اغلب ماخذ آن همان تاریخ طبری است ، و در سنه ۳۵۲ بلعمی وزیر منصور اول ششمین پادشاه سامانی تاریخ طبری را به فارسی ترجمه کرده و ابن الاثیر متوفی ۶۳۰ نیز تاریخ طبری را خلاصه و مختصر کرده و ضمیمه تاریخی تا سنه ۶۲۰ هجری قمری بر آن افزوده است.

طبری در سال ۳۱۰ هجری قمری در زمان خلافت المقتدر بالله هجدهمین خلیفه عباسی مقارن پادشاهی نصربن احمد سامانی پادشاه ایران در بغداد وفات یافت.

طبری و مورخین ایران از دید دانشمندان جهان :

بطوریکه می دانیم پس از انقراض سلسله ساسانی و اتیلای عرب ایرانیان شخصیت خود را از دست دادند و با قبول دین حنیف اسلام که توافق با اخلاق و افکار آنان بود طولی نکشید که بطور مستقیم و غیر مستقیم زمام امور عالم اسلامی اعم از سیاسی و اجتماعی و ادبی و علمی را بدست گرفتند , و همانطوریکه در سیاست گوی سبقت را از سایر ملل ربودند در علم و ادب نیز پیشوای آنان شدند و عجیب اینجاست که حتی در زبان و ادبیات عرب هم استادان عرب گردیدند.

برای آنان صرف و نحو نوشتند و در تفسیر کلام الله مجید - حدیث ، فقه ، تاریخ ریاضیات و طب و غیره استعداد خود را ظاهر ساختند. و مورخینی چون ابن خلدون ، ابن خلگان ، طبری ، مسعودی ، مقدسی و غیره و در تحقیق و تحری علل تاریخی ید طولانی داشته و تاریخ نویسی علمی را بنا نهاده اند و یا نویسندگان و علمای بزرگ در رسته های مختلف علمی و فلسفی و اجتماعی و غیره را قریحه خاص خود نشان داده اند . و یا همچنین جامع التواریخ رشید الدین فضل الله و یا جغرافیای حمزه اصفهانی و مسعودی و حمد الله مستوفی و غیره که از قرون اولیه اسلامی تا قرن ۱۴ ادامه داشته است که همه از لحاظ تحقیقات و حقایق بسیار مفید بود و همواره مرجع دانشمندان جهان بوده و خواهد بود.