آلن پارکر؛ آوازه‌خوان عاصی در جشن عشاق

روزنامه آسمان آبی - محمد بیات: دوران کاست بود، فقط کاست بود. تصویر و تصوری از صفحه نبود، حتی فکر کردن به صفحه زیادی قدیمی بود، اما مهم‌تر اینکه کاست در جیب شلوار و جیب کت جا می‌شد. این یعنی می‌شد واکمن را در جیب گذاشت برای لمس رویای رهایی در خلسه موسیقی. آوازه‌خوان گروه پینک فلوید در اوج ترانه فریاد می‌زد: «همه شما مثل آجر دیگه‌ای در دیوار می‌مونین» این بند پایانی معنا‌ها و تفسیر‌های متفاوتی در زندگی شنوندگان ایرانی در آن سال‌های دهه ۶۰ داشت. زمانی‌که شنیدن موسیقی آن هم نوع پینک فلویدش معنی اشتیاق و هراس داشت.

آلبوم «دیوار» جایگاه مشخصی برای یک عشق موسیقی داشت. در آن سال‌ها هنوز دسته‌بندی‌ها این‌گونه نبود و یک موسیقی خارجی می‌گفتی و همه موسیقی‌های روز غیر‌ایرانی زیرمجموعه آن قرار می‌گرفت. با همه این‌ها آلبوم «دیوار» گروه پینک فلوید ستونی بود در دیوار کاست‌ها. همان‌طور که به محض فراگیر شدن ویدئو فیلم «دیوار» به‌کارگردانی الن پارکر چنین جایگاهی اینچنین در میان فیلم‌ها پیدا کرد.

فیلمی که به‌دلیل خصلت‌های پست‌مدرنیستی‌اش در آن واحد هم می‌توانست فیلمی در ژانر موزیکال باشد یا فیلمی از سینمای جنگ. به طرزی غریب کارگردانی که آن تجربه سینمایی و موسیقایی را در قالب یک فیلم سینمایی ساخته بود، فیلمش با تخیلات و تصورات شنوندگان و طرفداران آن آلبوم در ایران همخوان بود. نوار کاست و فیلم سینمایی‌اش روی نوارهای وی‌اچ‌اس می‌توانست عیش مدامی برای روزهای متوالی باشد. هر چه کیفیت صدا و تصویر بهتر، عیش بی‌غش‌تر. آلن پارکرکارگردانی بود که در کنار گروه پینک فلوید بر فراز هر دیواری رویاها و کابوس‌های آدمی عصیان‌زده را تصویر می‌کرد.

متولد ۱۴فوریه

آلن پارکر به تاریخ ۱۴فوریه ۱۹۴۴ به‌دنیا آمد. او این تاریخ را بعد‌ها به یکی از مهم‌ترین شخصیت‌های فیلم‌هایش سپرد: همچون شخصیت هری انجل در فیلم «انجل هارت» (1987). او در یک خانواده از طبقه کارگر در شمال لندن پرورش یافت. به خوبی با فقر و سختی‌های زندگی آشنا بود؛ مضمونی که در اکثر آثار او تا حدودی آشکار است. آلن پارکر مانند دیگر هم‌نسل‌هایش چون ریدلی اسکات، آدریان لین و مایکل مان کار خود را با ساخت آگهی‌های تبلیغاتی آغاز کرد. ورود او به عرصه سینما از زمانی آغاز شد که به اتفاق آلن مارشال همکارش یک شرکت برای تولید فیلم‌های صنعتی و تجاری تشکیل دادند.

پارکر فیلم‌های تبلیغاتی بسیاری برای تلویزیون تولید کرد و بعد از ساخت دو فیلم کوتاه و یک فیلم تلویزیونی، نخستین فیلم بلند خود به نام «باگزی مالون» را در سال ۱۹۷۶ ساخت که فیلمی موزیکال با شخصیت‌هایی گنگستر بود که بازیگران نقش گنگسترها کودکان بودند. پارکر که شرکت تبلیغاتی خود را در دهه 70 بر پا کرده بود، در سال ۱۹۷۳ فیلم ۵۰‌دقیقه‌ای «بدون احساسات دشوار» را ساخت. این فیلم داستانی عاشقانه را در جنگ جهانی دوم و بمباران هوایی روایت می‌کرد. این فیلم شبکه «بی‌بی‌سی» را تحت تأثیر قرار داد تا جایی که آن را خرید و در تلویزیون نمایش داد.

پارکر به هالیوود می‌رود

پارکر در سال ۱۹۷۸ فیلم «قطار سریع‌السیر نیمه شب»را براساس داستانی واقعی درباره یک جوان آمریکایی که می‌خواهد مواد مخدر را از ترکیه قاچاق کند، کارگردانی کرد. «قطار سریع‌السیر نیمه شب»به خاطر تصویری که از ترک‌ها و زندان‌های ترکیه ارائه داد مورد انتقاد بسیار قرار گرفت و جنجال فراوان به‌پا کرد. این فیلم نامزد ۶ جایزه اسکار از‌جمله نامزد دریافت اسکار بهترین کارگردانی شد و توانست جایزه بهترین فیلمنامه را برای الیور استون به دست آورد. موفقیت این فیلم سرآغازی برای ورود پارکر به سینمای آمریکا شد و پس از آن بود که از او دعوت شد تا در سینمای آمریکا کار کند. فیلم «شهرت» نخستین فیلم او در سینمای هالیوود بود که در سال ۱۹۸۰ ساخته شد.

پارکر در سال ۱۹۸۲ فیلم «به ماه شلیک کن» را ساخت. او همواره در تلاش بود تا کار متفاوتی را انجام دهد، این فیلم موضوعی کاملا متفاوت با فیلم قبل او داشت؛ داستان فیلم درباره جدایی زن و شوهری در شمال کالیفرنیا بود. پارکر در مورد این فیلم گفت: «ساخت این فیلم برای من خیلی دردناک بود زیرا بازتاب‌هایی از زندگی من در آن بود. این فیلم درباره جدایی یک زوج بود و بچه‌های داستان کاملا به سن بچه‌های من نزدیک بودند. «به ماه شلیک کن» خیلی، خیلی به زندگی من نزدیک بود»

داستان دیوار

پارکر در فیلم «پینک فلوید: دیوار» در سال ۱۹۸۲، به سراغ سینمای مورد علاقه خود یعنی سینمای موزیکال رفت. آن هم آلبومی که در آن سال‌ها شهرت جهانی‌اش به رکورد‌شکنی رسیده بود. استفاده از تصویر‌های انیمیشنی و تصویر‌سازی برای موسیقی در زمان خود تصویری بدیع از ذهنیت مغشوش شخصیت اصلی فیلم نشان می‌داد. «پینک فلوید: دیوار» نقطه اوج حضور موسیقی راک در یک فیلم و نمونه‌ای تکرارنشدنی از یک اپرای موفق راک است. «دیوار» داستان پینک، دانش‌آموزی جوان و جاه‌طلب است که برای طغیانی در برابر آسیب‌های روحی دوران کودکی‌اش به موسیقی راک پناه می‌آورد، سپس به یک ستاره تبدیل شده و چنان شورشی در او به‌وجود می‌آید که در نهایت او را به کام جنون می‌کشاند. شاید بتوان «دیوار» را آمیزه‌ای از داستان زندگی خواننده و گیتاریست گروه پینک فلوید، راجر واترز و سید برت دانست که البته از سوی راجر واترز نوشته شد.

داستان جنگ

آلن پارکر فیلم «بردی» را براساس رمان «بردی» نوشته «ویلیام وارتون»ساخت. این کتاب در سال ۱۹۷۸ جایزه ملی کتاب آمریکا را از آن خود کرده بود. این فیلم که در سال ۱۹۸۴ ساخته شد، داستان جوانی به نام «بردی»با بازی «نیکلاس کیج» را نشان می‌دهد که در خانواده‌ای فقیر زندگی می‌کند. او به‌شدت به پرندگان علاقه‌مند است و بزرگ‌ترین آرزویش پرواز‌کردن است. او به‌طور تصادفی با جوانی به نام ال با بازی «ماتئوامادین» آشنا می‌شود. هردو آنها به جنگ ویتنام می‌روند. در جنگ ال صورتش می‌سوزد و زیبایی‌اش را از دست می‌دهد و بردی هم دچار بیماری روانی شده و به بیمارستان منتقل می‌شود. بردی که با هیچ‌کس حرف نمی‌زند به سفارش پزشکان با ال روبه‌رو می‌شود تا شاید یادآوری خاطرات گذشته او را به حرف بیاورد. پارکر تصویری مخوف و غریب می‌سازد از خاطرات کودکی که در مواجهه با جنگ تبدیل به کابوس شده‌اند.

فیلم شخصی در ژانر پلیسی

فیلم «انجل هارت» فیلمی است به کارگردانی آلن پارکر که در سال ۱۹۸۷ ساخته شد. در مورد ترجمه اسم فیلم این ابهام وجود دارد که کلمه انگلیسی انجل به شخصیت اصلی فیلم «هری انجل» اشاره دارد یا منظور «فرشته» است. پارکر فیلمنامه این فیلم را با اقتباس از رمانی اثر ویلیام یورتسبرگ نوشت. داستان فیلم در مورد شخصی است به نام «هارولد انجل» که کارآگاه خصوصی است. او به قول خودش با کارهای کوچک زندگی یک نفره‌اش در نیویورک را می‌گذراند. از طرف شخصی به نام «لوییز سایفر» کاری به او محول می‌شود. سایفر از انجل می‌خواهد دنبال شخصی به نام «جانی فیوریت» بگردد که یک خواننده بوده‌است. او در خلال جنگ جهانی دوم در شمال آفریقا توسط حملات موشکی تحت‌تأثیر قرار گرفته و حافظه‌اش را از دست داده‌است.

انجل با قبول این سفارش وارد یک بازی خطرناک می‌شود و در راه پیدا کردن جانی با اشخاص مختلفی دیدار می‌کند. اشخاصی که همه بعد از ملاقات با او به طرز وحشتناکی کشته می‌شوند. فیلم با این‌که قرار است ظاهری پلیسی و متکی بر این ژانر دارد در عین حال جزو شخصی‌ترین فیلم‌های پارکر هم هست. فیلم بعدی‌اش «می‌سی‌سی‌پی می‌سوزد» (۱۹۸۸) به نژادپرستی در آمریکا می‌پرداخت. در سال ۱۹۶۴ سه کارمند دولت - دو سفیدپوست و یک سیاه‌پوست - که برای ثبت‌نام رأ‌ی‌دهندگان سیاه‌پوست به جساپ کانتی می‌روند، شبانه در جاده‌ای روستایی به قتل می‌رسند. دو مامور اف بی‌آی «آلن وارد» (با بازی ویلم دفو) و «روپرت آندرسن» (جین هاکمن) به دنبال سرنخی از ماجرا می‌روند. دهه ۸۰ که به پایان رسیدگویی دوران آلن پارکر به‌سر آمد.

آلن پارکر، سکانس آخر

او دو فیلم پرسروصدا مثل «اویتا» (1996) و «خاکسترهای انجلا» (1999) ساخت، اما دیگر فیلم‌هایش فیلم‌های روزگار دهه 90 نبود و فیلم «تعهدات» (1991) هم خیلی دیده نشد. آلن پارکر «زندگی دیوید گیل» را در سال ۲۰۰۳ ساخت که تا امروز آخرین فیلمی است که او کارگردانی کرده‌است. او به‌عنوان یکی از فعالان مخالف مجازات اعدام در برخی فیلم‌های خود از عدالت به سبک آمریکایی انتقاد کرده‌است.

در این فیلم «دیوید گیل» رئیس بخش فلسفه دانشگاه آستین و نویسنده چند کتاب معتبر و یکی از اعضای فعال و شناخته شده گروه مخالفان مجازات اعدام است. زمان زیادی از دوران کاست گذشته است، پینک فلوید همچنان گروه افسانه‌ای تاریخ راک است، آلبوم «دیوار» هنوز طرفداران سینه‌چاک دارد و حتی می‌شود در شب ولنتاین برای تولد آلن پارکر روایت سینمایی آن را تماشا کرد. با اینکه لزوما آلبوم عاشقانه‌ای نیست، اما می‌شود عاشقانه‌ای عصیان‌زده تفسیرش کرد و یادآورد تصویر کم‌کیفیت و خش‌دار نوار ویدئویی فیلم «دیوار» . در آن روز‌هایی که نسخه‌های فیلم‌ها کیفیت نداشتند و آرشیو‌ها لاغر بود، اما برای یافتن و دیدن یک فیلم باید از مصائبی عاشقانه گذر می‌کردید.