وقتی خواننده‌ها از باور‌ها و اعتقادات می‌خوانند

روزنامه هفت صبح - علی رستگار: چند روز پیش مهراد جم از خوانندگان پاپ داخل کشور تک‌آهنگی منتشر کرد به‌نام «سردار». ترانه این آهنگ در رثای شهید قاسم سلیمانی سروده شده با شعری از یاحا کاشنی و مهدی امامی و با آهنگسازی مهدی جهانی. این اثر به سفارش دفتر موسیقی و سرود سازمان صدا و سیما تهیه شده که اتفاق مهمی است.

چرا؟ چون مهراد جم هنوز به‌طور رسمی وارد حلقه خواننده‌های مجاز کشور نشده. این خواننده قبلاً چند تک‌آهنگ با تنظیم مسعود جهانی منتشر کرده بود که "هیت" هم شدند، اما خب تلاش‌های او برای دریافت مجوز و برگزاری کنسرت ناموفق بود تا همین جمعه گذشته که اولین کنسرت رسمی او در کیش برگزار شد.

در این مدت البته دیگر خواننده‌های پاپ هم آثاری با همین مضمون تولید کرده‌اند مثل تک‌آهنگ "قاسم هنوز زنده است" از غلامرضا صنعتگر که البته این مورد با مهراد جم یک مقدار متفاوت است. صنعتگر از جمله خوانندگانی است که قبلاً بار‌ها در برنامه‌های مختلف تلویزیونی حاضر شده و چند مرتبه ترانه‌های مناسبتی و مذهبی هم از او شنیده بودیم، اما به‌طور کلی سبک و سیاق کار‌های مهراد جم متفاوت است.

قبل‌تر هم دیده بودیم که بعضی خواننده‌های پاپ که فضای کارهای‌شان شاید با آثار مرسوم و قانونی موسیقی کشور فاصله دارد، به واسطه انتشار همین آهنگ‌های مناسبتی و مذهبی توانستند نظر مساعد دستگاه‌های نظارتی موسیقی را برای دریافت مجوز و فعالیت قانونی جلب کنند.

البته این گزاره نافی خلوص و حسن نیت سازندگان آن نیست، اما خب مواردی را هم سراغ داریم که به‌تدریج مشخص شده شالوده فکری آن خواننده با ماهیت اثری که ارائه داده متفاوت بوده مثل ماجرای آهنگ‌های "قهرمان" و "شهدا" و "انرژی هسته‌ای" از امیر تتلو که نیت او بعد‌ها برای حامیانش مشخص شد. با این مقدمه می‌خواهیم بررسی کنیم که سال‌های اخیر کدام خوانندگان بازار غیررسمی موسیقی داخل کشور سعی کردند با این روش بین خواننده‌های مجاز برای خود جا باز کنند و تجربه کدامیک موفق بود.

۱. حبیب محبیان

حبیب محبیان خواننده مشهور لس‌آنجلسی در سال ۱۳۸۸ بعد از نگارش نامه‌ای خطاب به محمود احمدی‌نژاد رئیس جمهور وقت به کشور بازگشت. او رفت در رامسر ساکن شد و از یک سال بعد اقداماتی را برای دریافت مجوز شروع کرد. تلاش‌های او، اما از دَم ناموفق بود و حتی آیت‌الله احمد خاتمی امام جمعه موقت تهران در تیر ماه ۸۹ گفت ایران جای خواننده‌های لس‌آنجلسی نیست. حبیب در این فاصله تلاش کرد با خواندن ترانه‌هایی مثل "عشق خدایی" در نکوداشت مقام شهدا و همینطور آهنگ انقلابی "الله اکبر" و آهنگ "غدیر خم" رضایت دستگاه‌های ذی‌ربط را جلب کند که موفق نبود.

او حتی با سمیر زند (از فرزندان آیت‌الله خزعلی) هم آهنگ خواند که بعد با هم به اختلاف خوردند و این مسیر هم به جایی نرسید. حبیب محبیان حتی یک مرتبه در سال ۹۳ هنگام ضبط یک موزیک ویدئو بازداشت و با تودیع قرار وثیقه آزاد شد. در نهایت اینکه حبیب در خرداد ۱۳۹۵ در کنالم رامسر درگذشت. با برگزاری مراسم ترحیم و تدفین او در تهران مخالفت شد، اما یک سال بعد برای اولین بار ترانه‌ای از او به نام مرگ قو از شبکه استانی اصفهان پخش شد.

۲. محسن چاوشی

محسن چاوشی از جمله خوانندگان زیرزمینی موسیقی پاپ بود که چند سال در انتظار دریافت مجوز ماند، اما از همان آلبوم اول یک اثر با مضمون باور‌های مذهبی و اعتقادی در کارهایش جای می‌داد. این اقدام علاوه بر اینکه برآمده از اعتقادات قلبی او بود می‌توانست شانس او را برای دریافت مجوز بیشتر کند که دست‌کم در پنج سال اول فعالیت او نتیجه نداد. چاوشی در آلبوم اول یعنی نفرین، ترانه‌ای داشت به نام غریب مادر در رثای شهدای کربلا.

در آلبوم دومش یعنی خودکشی ممنوع ترانه کلاغ روسیاه را داشت که از زبان یک زائر امام رضا (ع) سروده شده بود. در آلبوم متأسفم آهنگی به نام فلسطین با شعر امیر ارجینی داشت تا رسید به آلبوم گروهی سلام آقا که به مناسبت فرا رسیدن ماه محرم منتشر شد و علاوه بر چاوشی، محسن یگانه و بنیامین و محمد علیزاده و رضا صادقی و ... هم در آن حضور داشتند. کمی بعد آلبوم گروهی هشت هم به مناسبت میلاد امام رضا (ع) با حضور چاوشی و حامی و رضا صادقی و علی اصحابی و بابک جهانبخش و رضا یزدانی و ... بیرون آمد. چاوشی البته یک سال قبل از این دو آلبوم یعنی در سال ۱۳۸۷ مجوز آلبوم یه شاخه نیلوفر را گرفته بود.

۳. محسن یگانه و رضا صادقی

خواننده‌هایی مثل محسن یگانه و رضا صادقی هم از همان سال‌های اول که اصطلاحاً خواننده‌های زیرزمینی بودند ترانه‌هایی با مضامین اعتقادی و مذهبی می‌خواندند. البته در اینکه تولید آثار نشأت گرفته از اعتقادات شخصی آن‌ها بود تردیدی نیست، اما محتمل است که این آثار مثل یک ریسمان نامرئی آن‌ها را به مارکت رسمی موسیقی وصل کرد.

به‌طور مثال محسن یگانه در سال ۸۶ آهنگ جمعه را در ستایش صاحب‌الزمان (عج) خواند یا در همان سال تک‌آهنگ‌های کربلا و شهید منتشر شد که در فاصله کوتاهی تیتراژ برنامه ماه عسل به او سپرده شد. این اتفاقات یک سال قبل از انتشار اولین آلبوم مجوزدار او یعنی نفس‌های بی‌هدف افتاد. همین‌طور رضا صادقی سال‌ها قبل از اینکه آلبوم پیرهن مشکی مجوز بگیرد ترانه‌هایی مثل یا مولا را منتشر کرده بود.

۴. شادمهر عقیلی و گروه آریان

شادمهر عقیلی و گروه آریان با اندکی تقدم و تأخر در موسیقی پاپ دهه ۷۰ شمسی گُل کردند و به کلی فضای موسیقی پاپ آن دوران را عوض کردند. شادمهر عقیلی در سال ۷۴ تک‌آهنگی به نام شام غریبان را به‌صورت غیررسمی منتشر کرد که خیلی شنیده نشد و کمی بعد آلبوم اینسترومنتال بهار من را با مجوز رسمی منتشر کرد، اما اتفاق بزرگ زندگی او آلبوم مسافر در سال ۱۳۷۷ بود که یکی از ارکان موفقیت این آلبوم، ترانه یاس در ستایش حضرت زهرا (س) بود که علاوه بر ارزش هنری بالا در تعدیل نگاه‌های سختگیرانه آن دوران نسبت به او تأثیر بسزایی داشت.

همین‌طور گروه آریان که به علت فضای ریتمیک و شاد و البته نوازندگی و هم‌خوانی زنان، خیلی تحت فشار بودند، آهنگ مولا علی جان در آلبوم گل آفتابگردون جای دادند که تا حدودی در کاهش فشار‌ها روی این گروه مؤثر بود.

۵. امیر تتلو و خواننده‌های رپ

ماجرای امیر تتلو را که پیش‌تر اشاره کردیم. او در مقطعی به خواندن آهنگ‌هایی مثل "خونه خوبه" و "شهدا" و "قهرمان" روی آورد که برای گرفتن مجوز نتیجه‌بخش نبود. تتلو حتی با وساطت شخصی به نام احسان میثم محمد حسنی (از فعالان اصولگرا و برادر احسان محمد حسنی مدیرعامل مؤسسه اوج) روی ناو ارتش موزیک ویدئوی "انرژی هسته‌ای" را ضبط کرد و ویدئوی "انرژی هسته‌ای" را ضبط کرد و به دیدار ابراهیم رئیسی رفت که هیچ‌کدام به برگزاری کنسرت ختم نشد.

البته در چند مراسم رسمی که بانی آن محافل رسانه‌ای اصولگرایان بودند مثل جشن فارس پلاس حاضر شد و از سوی ضرغامی و ذوالنور و رسایی مورد تقدیر قرار گرفت، اما خب به آنچه می‌خواست نرسید. از نسل تتلو و خوانندگان رپ که از نیمه دهه ۸۰ شمسی به شهرت رسیدند خیلی قبل‌تر از تتلو، سروش لشگری (هیچکس) در آهنگ "پرچم" و گروه زدبازی با آهنگ "آماده‌باش" با مضامین ضد آمریکایی و بعد‌ها یاس با آثار اجتماعی سعی کرده بودند در بازار رسمی موسیقی برای رپ هم جا باز کنند که نشد.