پیشنهادهای نوروزی برای یک سفر تاریخی (۱)

مجله همشهری دانستنیها - جلال افشار: تعطیلات که از راه می رسد، اولین گزینه خیلی از ما برای خوش گذراندن، سفر است. هر کسی برای سفر دلیل و انگیزه خاصی دارد، اما وقتی شما قصد دارید در کشوری مانند ایران خودمان سفر کنید، نمی توانید از دیدنی های تاریخی به راحتی بگذرید؛ کشوری با قدمت ده هزار ساله و دوران های مختلف که با انواع و اقسام سوژه های بکر تاریخی می تواند برای هر کسی جذاب باشد. حالا ما تصمیم گرفته ایم به جای این که شما بلیت بگیرید و ساده به یک شهر یا منطقه خاص بروید، برای تان یک مسیر تاریخی از دوره های مختلف تاریخ ایران تهیه کنیم تا شاید علاقه مند شوید که مسیر سفر خود را با حوادث تاریخی تطبیق بدهید.

این فهرست از گذشته های دور و آغاز حکومت هخامنشیان آغاز می شود و تا دوران معاصر می رسد. باید بدانید که ایران بزرگ ما نقاط دیدنی بسیاری دارد که قطعا در این فهرست جای نگرفته اند که دلیل آن را به حساب محدودیت جا بگذارید. در انتخاب این مکان ها و نقاط دیدنی به دو نکته توجه کرده ایم؛ نخست این که تلاش شده است مهم ترین و تاثیرگذاترین مکان ها بر رویدادهای بعدی تاریخ ایران انتخاب شود و دوم این که سفر به این نقاط هنگام نوروز برای بیشتر مردم راحت باشد. در یک جمع بندی کلی، مکان هایی که معرفی می شوند در طول تاریخ، میزبان چکیده ای از مهم ترین و تاثیرگذارترین وقایع تاریخ ایران در اعصار مختلف هستند.

آغاز سفر، با اولین امپراتوری ایران و جهان

مسیر اول؛ هخامنشیان

نخستین مسیر پیشنهادی، با اولین امپراتوری تاریخ جهان و ایران، سلسله «هخامنشیان» آغاز می شود. سرزمین آن ها، سرزمینی بسیار پهناور بود که شامل تقریبا تمام خاورمیانه امروز می شد، به همین دلیل آثار هخامنیشان حتی در کشورهای دیگر مانند ترکیه، عراق، مصر و... هم دیده می شود. از آن جا که سرزمین اولیه آن ها شامل پارس ها (آریایی های ساکن جنوب ایران) بود و از طرفی خود را وارث «ماد»ها (آریایی های ساکن غرب ایران) می دانستند، طبیعی است که تمرکز معماری و ساخت و سازشان و به عبارتی بیشتر آثار باقیمانده هخامنشیان در مناطق چنوب و غرب ایران باشد.

الهام از آثار تمدن های پیشین چون «بابل»، «آشور» و «عیلام» هم در معماری دوران هخامنشی کاملا آشکار است. برای دیدن آثار دوره هخامنشی می توانید ایرانگردی خود را از استان فارس شروع کنید. در «تخت جمشید» و «نقش رستم» (در نزدیکی شهرستان مرودشت) بیشتری و مهم ترین آثار به جا مانده از دوران هخامنشیان وجود دارد. پایتخت زمستانی هخامنشیان، شهر باستانی «شو» بود، پس با گذر از استان فارس، وارد استان خوزستان شوید و برای دیدن این شهر، به آن جا بروید. در شوش هم آثار زیادی از دوران هخامنشی (و حتی پیش از آن) وجود دارد، چرا که شوش باستانی ترین شهر ایران است. اگر مسیر خود را به سمت شمال ادامه بدهید، به استان کرمانشاه می رسید و یکی از مهم ترین آثار دوره هخامنشی که درواقع شناسنامه این سلسله در آن قرار دارد «کتیبه بیستون» و مجموعه ای از چندین دینی تاریخی دیگر اطراف آن، در سر راه شماست. در انتها با گردش به سمت شرق و استان همدان، وارد پایتخت تابستانی هخامنشیان، «هگمتانه» می شوید؛ شهری که امروز «همدان» نامیده می شود.

1- تخت جمشید

برای رسیدن به تخت جمشید باید به شیراز و سپس از آن جا به مرودشت بروید. فاصله تخت جمشید تا شیراز 57 کیلومتر و تا مرودشت 10 کیلومتر است. ساخت این بنا در سال 518پیش از میلاد به دستور «داریوش اول» آغاز می شود و در زمان خود او بخش های مهمی از آن به پایان می رسد. اما این مجموعه تا پایان دوره هخامنشی دائما در حال گسترش بود و «خشایارشا» و «اردشیر یکم» کاخ های مهمی به آن اضافه کرده اند. تخت جمشید با حمله اسکندر ویران و به آتش کشده شد بعضی از مردم در آن زمان و به اشتباه تصور می کردند تخت جمشید بقایای کاخ سلیمان نبی (ع) یا جمشید شاه، پادشاه افسانه ای شاهنامه باشد.

2- نقش رستم

پس از رفتن به تخت جمشید، بهترین مقصد «نقش رستم» است. با طی شش کیلومتر از تخت جمشید در همان مسیر قبلی به مجموعه ای باستانی می رسید. این مجموعه شامل حجاری ها و آرامگاه ای چهار پادشاه هخامنشی، داریوش یکم، خشایارشاه، اردشیر دوم و «داریوش دوم» در کوه «حاجی آباد» است. مهم ترین آرامگاه این مجموعه، آراماگاه داریوش یکم است که کتیبه های مهم تاریخی ای در اطراف آن قرار دارد. در مقابل کوه هم، بنایی به نام «کعبه زرتشت» قرار دارد که قدمت آن به دوره هخامنشی بر می گردد. هر چند باستان شناسان درباره کاربرد آن کمی تردید دارند.

3- پاسارگاد

برای این که به آرامگاه موسس سلسله هخامنشی برسید، باید حدود 130 کیلومتر از شهر شیراز به سمت شمال طی کنید. سپس به مجموعه ای می رسید که «کوروش بزرگ» در سال 529 پیش از میلاد، پس از کشته شدن در جنگ با ماساژت ها، در این مکان دفن شده است. مجموعه «پاسارگاد» در گذشته، یک شهر باستانی بود که به عنوان نخستین پایتخت هخامنشیان هم شناخته می شد اما امروز، ابزمانده های چند کاخ، باغ ایرانی و آرامگاه «کمبوجیه» از مهم ترین یادگاران دوران هخامنشی در این مکان است.

4- سازه های آبی شوشتر

بنایی شگفت انگیز که به گفته مادام «دیافولا» (باستان شناس فرانسوی) تا پیش از انقلاب صنعتی، بزرگ ترین مجموعه صنعتی ساخت دست بشر بوده است. سازه ها آبی شوشتر مجموعه ای از پل ها، سدها و آسیاب هایی است که برای آبیاری زمین های کشاورزی منطقه ساخته شده بودند، اگرچه بخش هایی از آن متعلق به پیش از دوره هخامنشیان است، اما توسعه مهم آن از زمان داریوش با ایجاد ««هر داریون» آغاز شد که وظیفه آبیاری دشت مینابات شوشتر را دارد. بعدها دیگر پادشاهان ایران به گسترش این سازه ها سرعت بخشیدند.

5- شوش

زمانی این شهر پایتخت زمستانی امپراتوری هخامنشی بود. برای دیدن آن در ادامه منسیر تاریخی تان از استان فراس وارد استان خوزستان شوید. شوش در فاصله 115 کیلومتری شهر اهواز، مرکز استان خوزستان است. شهر شوش باستانی ترین شهر زنده ایران است و نخستین آثار به دست آمده از آن متعلق به هفت هزار سال پیش است. مهم ترین آثار دوره هخامنشی «کاخ آپادانا»ی داریوش بزرگ است.

6- بیستون

کرمانشاه دروازه ورود به مرکز امپراتوری بود و در مسیر «راه شاهی» (مسیری تجاری- ارتباطی که توسط داریوش ایجاد شد). وقتی داریوش اول شورشیان سر راه پادشاهی خود را سرنگون کرد؛ برای نشان دادن اقتدار خود سنگ نگاره ای بر «کوه پرآو» حک کرد، همچنین سنگ نبشته ای از وقایع آن روزگار که در واقع به نوعش شناسنامه هخامنشیان است. این سنگ نبشته بزرگ ترین سنگ نبشته جهان است. مجموعه باستانی کتیبه بیستون در سی کیلومتری شهر کرمانشاه قرار دارد.

7- هگمتانه

پایتخت تابستانی هخامنشیان این جاست؛ شهری که امروز همدان و در فارسی باستان «هگمتانه» نامیده می شد. هگمتانه پیش از روی کار آمدن هخامنشیان، پایتخت مادها بود و از آن جا که نسبت مادی کوروش به مادها می رسید، اتحاد با این شهر مهم بود. در همدان امروز می توانید بازمانده وسیعی از همگتانه باستان را ببینید: مجموعه باستانی هگمتانه در دل شهر امروزی همدان قرار دارد.