شمشیر از روی «ارشاد» برای سینماگران

انتخاب: وزیر ارشاد چپ و راست کُد می دهد، تلویحا به هنرمندان می گوید یا با ما یا بر ما؛ تا حدی هم شاخ و شانه اش را عملی کرده؛ از ممنوع الکاری چند هنرمند مطرح تا عدم مجوز نمایش به فیلم های مجوز دار. این درحالیست که ابراهیم رئیسی حضور در انتخابات سال ۹۶ را با امیرحسین مقصودلو مشهور به تتلو آغاز کرده بود؛ حالا که او به پاستور رسیده، وزیر ارشاد دولتش، می گوید دولت روحانی منفعل بود، اما ما اکنون داریم «از نقطه انفعال و وادادگی، خارج شدیم.»

مجموعه اظهارات مدیران فرهنگی دولت نشان می دهد، یک تغییر اساسی در نحوه تعامل دولت با هنرمندان در پیش است؛ تغییری که نشان های آن هر روز در حال پررنگ تر شدن است.

بیشترین کدها برای این تغییرات را وزیر ارشاد داده؛ محمدمهدی اسماعیلی در اتفاقی کم سابقه، فیلم های حاضر در جشنواره های خارجی را تهدید کرده و گفته: «هیچ فیلمی بدون اجازه اکران در داخل اجازه نمایش در خارج از کشور را ندارد.» 

او به ندادن مجوز اکران به فیلم هایی که از دولت روحانی مجوز گرفته بودند، مباهات هم می کند و می گوید «برخی فیلم‌ها اخیرا نتوانسته‌اند مجوز اکران بگیرند چون ما نمی‌توانیم کاری را که اشتباهات فاحش دارد، به آن تخفیفات قانونی اختصاص دهیم».

صراحت و تاکیدات چندباره او بیشتر از آن است که بخواهیم چنین اظهاراتی را ناشی از یک سیاست کلی در دولت قلمداد نکنیم. وزیر ارشاد می گوید: «به کسی که نباید اجازه کار بدهیم، نمی دهیم» و در این مسیر هم «از فضاسازی ها هراسی نداریم». 

به جز همه اینها، محمود سالاری معاون وزیر ارشاد نیز در اظهاراتی صریح می گوید: «اینکه هنرمندان بگویند نماینده ما هستید، چنین موضوعی صحت ندارد. برخی از هنرمندان علاقه‌مند به یارکشی هستند، من نماینده هنرمندان نیستم، نماینده دولت جمهوری اسلامی ایران هستم و باید منویات آن را اجرا کنم.»

روند اتفاقات به گونه ای است که به نظر می‌رسد رفته رفته شاهد بازتولید شرایط دوره اول ریاست جمهوری احمدی نژاد و نحوه برخورد آن دولت با هنرمندان هستیم؛ اما دقت نظر بیشتر در سیاست های دولت، نشان می دهد که حتی ممکن است اوضاع از آن دوره هم فراتر برود.

برای اثبات این مدعا کافی است نگاهی به برخی اظهارات مسئولان که حوزه خصوصی زندگی هنرمندان را دربر می گیرد، توجه کنیم.

مثلا دبیر ستاد امر به معروف با تهدید هنرمندان، در اقدامی بی سابقه خواستار بازداشت آنها در جشنواره فجر، به خاطر نوع پوشش و حجابشان شده است.

مسئله حجاب بارها و بارها مورد تاکید شخص وزیر ارشاد نیز قرار گرفته؛ او گفته: «به نظر من باید معیارهای واحدی بین نمایش در تلویزیون، سینما و شبکه نمایش خانگی باشد نه اینکه یک نوع حجاب را در تلویزیون ببینیم ولی در سینما جور دیگری باشد؛ تدوین اصلاحیه آیین‌نامه نمایش به اتمام رسیده و در مسیر ابلاغ نهایی است.»

آیین نامه ای که وزیر ارشاد درباره آن صحبت کرده و قرار است با تعیین حدود جدیدی برای حجاب به یکسان سازی تلویزیون، سینما، تئاتر و شبکه نمایش خانگی بپردازد، احتمالا در نوع خود بی سابقه است و نمونه آن را در گذشته سراغ نداریم

دلیل این نوع برخورد دولت با هنرمندان مبهم است اما عالب هنرمندان که در انتخابات ۹۶ از روحانی حمایت کرده بودند، در انتخابات سال ۱۴۰۰ به طور کل خود را از عرصه سیاست و انتخابات کنار کشیدند و سکوت کردند؛ اتفاقی که با منویات دولت فعلی که خواهان آن است که هنرمندان کاملا همسو با مواضع آنها باشند، همخوانی ندارد

اما احتمالا مهمترین دلیل را باید در خواسته های طیفی از جامعه که پایگاه اجتماعی دولت فعلی به شمار می رود، جستجو کرد. به بیان ساده تر، دولت می خواهد طرفداران خود در جامعه را راضی نگه دارد و در این راه، حاضر شده هر نوع محدودیتی برای هنرمندان ایجاد کند.

قدم بعدی دولت پس از محدود کردن هنرمندان، احتمالا میدان دادن به نیروهایی است که همسو با تفکرات دولت فعلی، وارد عرصه هنر خواهند شد. درست همان کاری که نمونه آن در تلویزیون در حال انجام است و حضور فیلمسازان موسوم به انقلابی به اندازه ای افزایش یافته که عملا قریب به اتفاق سریال ها به این طیف سپرده می شود

به عنوان نمونه ای از سیاست دولت، طبعا طبقه اجتماعی حامی دولت فعلی، با آنچه در جشنواره کن امسال از سوی هنرمندان فیلم ایرانی «برادران لیلا»، رخ داد، موافق نیست و دل خوشی از آن ندارد. 

واکنش دولت به این دغدغه طرفدارانش، ممنوع التصویر یا ممنوع الفعالیت کردن شماری از آن هنرمندان بود؛ در ماجرای جشنواره کن، شاخص ترین هنرمندانی که هر روز شایعه ای جدید درباره آنها به گوش می رسید، ترانه علیدوستی و نوید محمدزاده بودند

کار به جایی رسد که محمد خزاعی رییس سازمان سینمایی گفت که نام هنرمندان ممنوع الفعالیت بزودی اعلام می شود.

اظهاراتی که با واکنس ترانه علیدوستی مواجه شد؛ او گفت: «می‌خواهید پنج شش نفرمان را بی محاکمه و بدون جرم،‌ ممنوع‌الکار کنید ... ممنوع از چه کاری؟ چه بسیار فیلم‌هایی که شما نخواستید و ساخته شدند، چه بسیارتر آن‌ها که نخواستید و دیده شدند… در دنیای امروز صدای هنرمند بدون شما هم شنیده می‌شود و به دورترین گوشه‌های این کره می‌رسد.»

اما نوع نگاه وزیر ارشاد به این ماجراها از همه قابل تامل تر است. او به نوعی در پی حذف صورت مسئله برآمده و در واکنش به گلایه هنرمندان از موضوع ممنوع‌التصویری گفته است که: «این کلمه بدی است، به دوستان گفته‌ام از کلماتی استفاده نکنند که اندازه‌اش به فعلش نمی‌خورد.»

ابراهیم رئیسی که قبل از انتخابات ۹۶ حاضر بود به تتلو اجازه کنسرت بدهد، حالا وزیر ارشادش شمشیر را برای هنرمندان از رو بسته؛ وزیری که رک و پوست کنده می گوید «هیچ کاری در حوزه فرهنگ انجام نمی‌شود، مگر آنکه مطابق با الگوی مصوب دولت باشد»