چرا بیشتر مردان ایرانی چاقی شکمی دارند؟

ایسنا: چاقی شکمی به یکی از جدی‌ترین هشدارها درباره سلامت مردان بالای ۴۰ سال بدل شده و متخصصان آن را «زنگ خطر خاموش سلامت» می‌نامند.

بر اساس یافته‌های علمی، مردان به‌ طور طبیعی بیشتر از زنان مستعد ذخیره چربی در ناحیه شکم هستند. هورمون تستوسترون و ویژگی‌های متابولیکی بدن مردانه باعث می‌شود چربی‌ها به جای تجمع در ران و باسن عمدتاً در اطراف شکم و اندام‌های داخلی تجمع پیدا کنند. این نوع چربی که «چربی احشایی» نام دارد، خطرناک‌ترین نوع چربی بدن محسوب می‌شود.

دکتر مهدی رضایی، متخصص تغذیه و رژیم‌درمانی در این ‌باره می‌گوید: «مردان میانسال به ‌طور طبیعی بیشتر از زنان مستعد تجمع چربی در ناحیه شکم هستند. در حالی که زنان قبل از یائسگی چربی را عمدتاً در ران و باسن ذخیره می‌کنند. کاهش تدریجی تستوسترون و افزایش سن در مردان، بدن را به سمت چربی احشایی هدایت می‌کند. چربی احشایی که اطراف اندام‌های داخلی جمع می‌شود، خطر بالایی برای دیابت، فشارخون و بیماری قلبی دارد. سبک زندگی کم‌تحرک، استرس و رژیم غذایی نامناسب این روند را تشدید می‌کنند.»

رضایی می‌گوید: «بسیاری از مردان تصور می‌کنند اگر وزن کلی‌شان بالا نرفته باشد، چاقی شکمی مشکلی ندارد. در حالی که ممکن است فرد از نظر شاخص توده بدنی (BMI) طبیعی باشد، اما حجم قابل توجهی چربی احشایی داشته باشد. این وضعیت از نظر پزشکی بسیار خطرناک‌تر از چاقی عمومی است.»

کارشناسان معتقدند دلیل چاقی شکمی در بین مردان ایرانی، ترکیبی از عوامل مختلف است؛ اولین متهم، سبک زندگی پشت‌میزنشینی است. طی دو دهه اخیر بخش بزرگی از مشاغل مردان به کارهای اداری و کم‌تحرک تبدیل شده است. نشستن‌های طولانی، استفاده دائمی از خودرو و آسانسور و حذف تدریجی پیاده‌روی از زندگی روزمره، بدن را وارد وضعیتی می‌کند که کالری دریافتی بسیار بیشتر از مصرف روزانه می‌شود و شکم همیشه اولین مقصد این کالری‌های اضافه است.

رضایی ادامه می‌دهد: «بدن انسان برای ساعت‌ها نشستن طراحی نشده است. وقتی یک مرد جوان روزی هشت تا ده ساعت پشت میز می‌نشیند و فعالیت بدنی ندارد، حتی اگر پرخوری هم نکند، متابولیسم بدنش کند می‌شود و چربی‌ها به‌تدریج در ناحیه شکم ذخیره می‌شوند. عامل مهم دیگر، استرس مزمن است. فشار اقتصادی، ناامنی شغلی و اضطراب‌های روزمره باعث افزایش هورمونی به نام «کورتیزول» در بدن می‌شود. کورتیزول تمایل عجیبی به ذخیره چربی دقیقاً در ناحیه شکم دارد. به همین دلیل بسیاری از مردان شاغل، حتی بدون پرخوری شدید، به‌ تدریج صاحب شکمی می‌شوند که هر سال کمی جلوتر می‌آید.»

به گفته این متخصص الگوی غذایی رایج هم در این میان مقصر است. رژیم غذایی بسیاری از خانواده‌های شهری پر است از نان سفید، برنج، فست‌فود، نوشابه‌های شیرین و میان‌وعده‌های پرکالری اداری. ریزه‌خواری‌های در طول روز (به خصوص آخر شب)، خوردن کیک و شیرینی‌های همیشگی محل کار و شام‌های دیرهنگام، ترکیبی می‌سازد که بدن فرصت سوزاندن آن را پیدا نمی‌کند.

او تاکید می‌کند: «بزرگ‌ترین اشتباه غذایی مردان ایرانی مصرف بالای کربوهیدرات‌های ساده است؛ برنج و نان سفید در حجم زیاد، همراه با نوشیدنی‌های شیرین. این ترکیب مستقیماً قند خون را بالا می‌برد و بدن آن را به صورت چربی شکمی ذخیره می‌کند. کمبود خواب هم یکی دیگر از حلقه‌های این زنجیره است. شب‌نشینی‌های طولانی، استفاده مداوم از موبایل تا نیمه‌ شب و ساعت‌های کاری نامنظم، تعادل هورمون‌های گرسنگی و سیری را بر هم می‌زند و نتیجه آن، میل بیشتر به خوردن شیرینی و غذاهای پرچرب در طول روز است؛ عادتی که خود را روی عدد دور کمر نشان می‌دهد.»

چاقی شکمی مختص ایرانی‌ها است؟

اما آیا این مشکل فقط مختص مردان ایرانی است؟ متخصصان می‌گویند چاقی شکمی، پدیده‌ای جهانی است. آمارهای سازمان جهانی بهداشت نشان می‌دهد افزایش چربی شکمی در مردان یکی از مهم‌ترین چالش‌های سلامت قرن بیست‌ویکم است. در بسیاری از کشورها به‌ویژه جوامع شهری و صنعتی، الگوی مشابهی دیده می‌شود. تفاوت ایران با برخی کشورها بیشتر در سرعت رشد این مشکل و آگاهی پایین عمومی نسبت به آن است.

رضایی در مقایسه‌ای جهانی توضیح می‌دهد: «در بسیاری از کشورها فرهنگ ورزش روزانه و کنترل تغذیه جاافتاده‌ است. اما در ایران هنوز پیاده‌روی و فعالیت بدنی بخشی جدی از برنامه روزانه مردم نیست و همین موضوع باعث شده چاقی شکمی با سرعت بیشتری رشد کند.»

بسیاری از مردان تصور می‌کنند اگر عدد ترازو خیلی بالا نباشد، پس سالم هستند. در حالی که ممکن است فردی لاغر به نظر برسد، اما درصد بالایی چربی شکمی داشته باشد؛ وضعیتی که متخصصان آن را «چاقی لاغرها» می‌نامند.

عواقب و عوارض چاقی شکمی

خطرات چاقی شکمی کم نیستند؛ تجمع چربی احشایی ارتباط مستقیم با بیماری‌های دیابت نوع ۲، فشارخون بالا، چربی خون، کبد چرب، بیماری‌های قلبی و حتی برخی سرطان‌ها دارد. مطالعات نشان داده‌اند مردانی که دور کمرشان بالای از ۹۴ سانتی‌متر است، به‌ مراتب بیشتر در معرض سکته قلبی و مغزی قرار می‌گیرند. علاوه بر این، چاقی شکمی می‌تواند باعث اختلالات هورمونی، کاهش انرژی، مشکلات تنفسی هنگام خواب و حتی کاهش عملکرد جنسی شود.

این متخصص تغذیه توصیه می‌کند: «آقایان برای کاهش چربی شکمی لازم نیست کارهای عجیب انجام دهند؛ روزانه ۳۰ دقیقه پیاده‌روی، حذف نوشابه و قندهای ساده، کاهش مصرف برنج و نان سفید، و منظم کردن ساعت خواب می‌تواند در مدت سه تا چهار ماه تغییر چشمگیری ایجاد کند.»