جایی که گوشت را با قیمت «طلا» وزن می‌کنند!

تابناک: فاصله فاحش قیمت گوشت در ایران با بازارهای جهانی، فراتر از یک نوسان اقتصادی، به یک «بحران معیشتی» تبدیل شده است؛ زمانی که هر کیلوگرم گوشت در تهران تا یک میلیون و ۹۰۰ هزار تومان قیمت می‌خورد، در حالی که میانگین جهانی آن حدود نصف این رقم است، یعنی سفره ایرانی با یک «جریمه سنگین» روبروست. 

مقایسه قیمت‌ها نشان می دهد که هر کیلوگرم گوشت گوسفندی و گوساله (۵ تا ۷ دلار) یا معادل ۸۰۰ هزار تا ۱ میلیون تومان است؛ درحالی که قیمت آن در بازار تهران تا یک میلیون و ۹۰۰ هزار تومان که تقریباً ۲ برابر قیمت جهانی است در بازار به فروش می رسد و مصرف‌کننده ایرانی برای خرید هر کیلوگرم گوشت، هزینه‌ای را پرداخت می‌کند که با آن در بازارهای جهانی می‌توان ۲ کیلوگرم گوشت باکیفیت تهیه کردبنابراین «قدرت خرید» مردم نه تنها بر اثر تورم، بلکه بر اثر ناکارآمدی زنجیره تأمین نیز سرکوب شده است.

اما از آنجایی که بیش از ۷۰ درصد هزینه تولید گوشت مربوط به خوراک دام مانند ذرت، سویا و جو است و بخش بزرگی از این نهاده‌ها وارداتی است بنابراین نوسانات ارزی و لغو یارانه‌های تولید باعث شده هزینه تمام‌شده برای دامدار داخلی حتی از میانگین‌های جهانی هم بالاتر برود . از سویی دیگر ، دولت یارانه را از ابتدای زنجیره یا بخش تولید حذف کرد، اما سازوکار جبرانی در انتهای زنجیره  که همان مصرف‌کننده است هرگز قدرت خرید از دست رفته را جبران نکرد.

گذشته از آنسیستم توزیع گوشت از لحظه خروج از دامداری تا رسیدن به قصابی، واسطه های زیادی را پشت سر می گذارد و  هر واسطه در این مسیر حاشیه سود خود را اضافه می‌کند درحالی که در کشورهای توسعه‌یافته، زنجیره «مزرعه تا چنگال» کوتاه و نظام‌مند است درحالی که در بازار داخلی، سود اصلی نه به جیب دامدار می‌رود و نه به نفع مصرف‌کننده است؛ بلکه در لایه‌های پنهان توزیع بلعیده می‌شود.

البته بالا بودن قیمت دلار باعث شده که صادرات غیرقانونی یا قاچاق دام به کشورهای همسایه مانند عراق و کشورهای حوزه خلیج فارس برای دامداران انگیزه بالایی ایجاد کند و این امر باعث کاهش عرضه در بازار داخلی و در نتیجه انفجار قیمت‌ها شده است و کار به جایی می رسد که خانواده ایرانی باید با «دلار سلیمانیه و دبی» برای خرید گوشت در تهران رقابت کند!

ازسویی دیگر، فاصله قیمتی فاحش بین میادین میوه و تره‌بار (یک میلیون و ۳۰۰ هزار تومان) و بازار آزاد (یک میلیون و ۹۰۰ هزار تومان) شکست سیاست‌های حمایتی را نشان می‌دهد که این اختلاف قیمت ۶۰۰ هزار تومانی، بستر ایجاد صف‌های طولانی، فساد در توزیع و نرسیدن گوشت دولتی به دست مصرف‌کننده واقعی را موجب شده است.  

بسیاری از فعالان اقتصادی براین باور بودند که دولت با «یکسان‌سازی نرخ ارز» یارانه تولید را حذف کرده ، اما قادر خواهد بود بازار را در برابر شوک‌های بعدی محافظت کند؛ درحالی که این چنین نشد و  قیمت یک میلیون و 900 هزار تومانی گوشت یعنی این کالا عملاً از فهرست خریدهای بخش بزرگی از طبقه متوسط حذف شده و به یک «کالای لوکس» تبدیل شده است.

گران‌تر بودن گوشت در ایران نسبت به جهان، نشان‌دهنده «مالیات پنهانی» است که مردم بابت ناکارآمدی در تأمین نهاده‌ها، ناتوانی در کنترل مرزها و وجود دلالان ریشه‌دار در شبکه توزیع پرداخت می‌کنند. تا زمانی که زنجیره تأمین اصلاح نشود و انگیزه قاچاق با واقعی‌سازیِ ارزش پول ملی از بین نرود، سفره ایرانی گران‌ترین گوشت جهان را به خانه خواهد برد، در حالی که کمترین درآمد دلاری را در منطقه دارد.