پشت پرده‌ای ناگفته و عجیب از قطعی اینترنت در ایران

تابناک: اعتراضات و اغتشاشات اخیر در ایران در دهه دوم دی آغاز شد و با قطع سراسری اینترنت از ۱۸ دی ۱۴۰۴ شدیدتر نیز شد، اما فعلا قرار است به یک حاشیه مرتبط و مهم با این موضوع بپردازیم.

 قطعی اینترنت، هیچگاه مصرف آن را به صفر نرسانید، اما بسیار به این عدد نزدیک شد. این قطعی منجر به کاهش دسترسی بسیاری از فعالان ماینینگ به تبادلات و برنامه های خود شد. البته برخی از آنها در همین فضا هم امکان دسترسی داشتند و همانها نگذاشتند تا قطعی، مصرف اینترنت را به صفر برساند. اما دسترسی نداشتن بسیاری از فعالان این عرصه، سهم  ایران را از هش زیت جهانی، به ناگاه با کاهش مواجه کرد.

 قطع اینترنت سراسری  باعث توقف بسیاری از فعالان ماینینگ شد. سهم ایران از هش‌ریت جهانی بیت‌کوین (۲–۵ درصد در اوایل ۲۰۲۶) به‌طور موقت کاهش یافت، افت جهانی هش‌ریت ناشی از ایران در حوالی ۵ درصد بود.

 و اینجاست که با محاسباتی، میزان مصرف برق -که عمدتا غیرقانونی است- برای ماینینگ به دست می آید.

بررسی های خبرنگار ما با کمک هوش مصنوعی و با استفاده از اطلاعاتی که در یکی از مصاحبه های آبان ماه به دست می آمد، نشان داد که   مصرف بالای برق صنعت استخراج بیت‌کوین همچنان به عنوان یکی از عوامل تشدید بحران انرژی کشور مطرح  است.

مصرف برق برای ماینینگ در ایران چقدر بود؟

بر اساس گزارش‌های رسمی و معتبرمانند شرکت توانیر و اظهارات مقامات انرژی در ۲۰۲۵،عملیات ماینینگ بیت‌کوین (قانونی و غیرقانونی) حدود ۲۰۰۰ مگاوات  برق مصرف می‌کردند – معادل خروجی تقریبی دو راکتور هسته‌ای بوشهر.  این رقم حدود ۵ تا ۱۰ تراوات‌ساعت در سال تخمین زده می‌شود.  کل تولید برق ایران حدود ۳۶۰–۳۸۶ TWh در سال است .بنابراین ماینینگ حدود ۰.۵ تا ۱.۵ درصد کل برق کشور را مصرف می‌کرد، اما در زمان افزایش تقاضا، تاثیر بیشتری داشت و تا ۲۰ درصد کمبود برق را به خود نسبت می‌داد.

عدد بزرگی است؟

بله، این عدد بسیار قابل توجه است. 

در این باره هوش مصنوعی با استخراج اطلاعات مربوطه این چنین پاسخ می دهد:  مصرف ۲۰۰۰ مگاوات ساعت مداوم معادل برق چند صد هزار خانوار ایرانی یا بخش عمده‌ای از مصرف یک استان کوچک تا متوسط (مانند ایلام یا چهارمحال و بختیاری که مصرف سالانه‌شان حدود ۲–۸ مگاوات ساعت است). 

سرقت برق

ماینینگ بیت‌کوین در ایران – که اغلب با برق یارانه‌ای و برای دور زدن تحریم‌ها انجام می‌شود – به یک منبع تنش تبدیل شده است. مردم عادی قطعی برق را تحمل می‌کنند، در حالی که مزرعه های بزرگ و مرتبط با نهاد‌های متعدد داخلی استفاده سنگین ار برق را ادامه می‌دهند. در این میان مردم عادی، به ویزه در مناطق محروم تر، باید تبعات ناترازی انرژی را بر دوش بکشند.

مصرف برق سه استان پرمصرف در ماینینگ

بر اساس اطلاعات موجود، پیک مصرف برق کشور در تابستان ۱۴۰۴ حدود ۷۷–۸۰ هزار مگاوات (MW) بوده و پیش‌بینی برای تابستان ۱۴۰۵ حدود ۸۶–۸۷ هزار MW است.  ۲۰ درصد از این پیک ≈ ۱۵–۱۷ هزار MW می شود. در برابر این عدد، مصرف برق  برخی از  استان‌های پرمصرف در پیک تابستان شامل اعداد زیر می شود:

 - تهران: حدود ۶۰۰۰–۶۵۰۰ MW (بیشترین مصرف). 

 - خوزستان: حدود ۵۰۰۰–۶۰۰۰ MW (به دلیل گرما و صنایع). 

 - فارس: حدود ۴۰۰۰–۵۰۰۰ MW. 

 - اصفهان، خراسان رضوی، مازندران، بوشهر، البرز: هر کدام ۲۰۰۰–۴۰۰۰ MW .

- استان‌های متوسط/کوچک‌تر: مانند سیستان و بلوچستان، کرمان، یزد، هرمزگان: ۱۰۰۰–۳۰۰۰ MW هر کدام؛ استان‌های کوچک (ایلام، کهگیلویه، چهارمحال): اغلب کمتر از ۱۰۰۰–۲۰۰۰ MW.

در واقع ۲۰ درصد استفاده برق در پیک مصرف؛  تقریباً معادل مصرف برق ۳ تا ۵ استان متوسط تا بزرگ در تابستان است.

این، عدد بسیار بزرگی است و تقریباً برابر با مصرف همزمان ۳ استان پرمصرف اصلی کشور (تهران، خوزستان، فارس) یا بخش عمده مصرف چند استان بزرگ + تعدادی متوسط می‌شود. این رقم نشان‌دهنده تأثیر شدید ماینینگ (یا هر مصرف‌کننده بزرگ مشابه) بر شبکه برق در زمان پیک است.

ضرورت نظارت جدی

ستخراج بیت‌کوین در ایران به ابزاری برای کسب درآمد ارزی تبدیل شده، اما مصرف بالای برق آن در کنار قطعی‌های مکرر برای شهروندان عادی، به چالش مهمی تبدیل شده است. بسیاری از مردم قطعی برق را تحمل می‌کنند، در حالی که عمده استفاده از برق یارانه ای مردم، توسط یک سری نهادها مورد استفاده قرار می گیرد که برخی از کارشناسان آن را برق دزدی از ملت عنوان می کنند.

به نظر می رسد این موضوع نیاز به بررسی و نظارت جدی تر دارد.